Το σώμα σου δεν έχει κουμπί «ρυθμίσεις»… αλλά έχεις εσύ! Ανακάλυψε πώς ο ύπνος σε επαναφορτίζει, η άσκηση σε δυναμώνει και η διατροφή σου δίνει καύσιμα. Μάθε να χτίζεις υγιείς σχέσεις και να αναγνωρίζεις συνήθειες που μπορούν να σου κλέψουν τον έλεγχο. Έλα στο μάθημά και κάνε το καλύτερο upgrade στον εαυτό σου 🔋⚡


Αγωγή Υγείας B' Γυμνασίου

# Τι αυξάνει τον κίνδυνο αύξησης βάρους ⚖️

Οι παράγοντες κινδύνου μπορούν να επηρεάσουν το ενεργειακό ισοζύγιο και το βάρος. Συχνά δρουν μαζί: γενετικά και ιατρικά χαρακτηριστικά συναντούν τις συνθήκες του περιβάλλοντος και τις καθημερινές συνήθειες.

### Πρόσληψη και δαπάνη

Όταν για μεγάλο διάστημα η ενέργεια από την τροφή υπερβαίνει τις ανάγκες, δημιουργείται θετικό ενεργειακό ισοζύγιο. Η μεγάλη διαθεσιμότητα φθηνών, εύγευστων, ενεργειακά πυκνών τροφίμων και μεγάλων μερίδων μπορεί να αυξήσει την πρόσληψη. Οι πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες και οι λίγες ευκαιρίες κίνησης μειώνουν τη δαπάνη.

### Ο σύγχρονος τρόπος ζωής

Η έλλειψη χρόνου μπορεί να οδηγεί σε έτοιμα γεύματα πλούσια σε λίπος, ζάχαρη και αλάτι, με λιγότερα φρούτα, λαχανικά και όσπρια. Συγχρόνως περιορίζεται η δραστηριότητα.

:::alert{title="Δεν υπάρχει μία αιτία για όλους"}
Το βάρος επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Η απλή επίρριψη ευθύνης στο άτομο αγνοεί το περιβάλλον και την υγεία του.
:::

# Ατομικές συνήθειες προστασίας 🥗

Η ισορροπημένη διατροφή και η καθημερινή φυσική δραστηριότητα βοηθούν στη διατήρηση υγιούς βάρους. Σημασία έχουν η ποιότητα και η ποσότητα του φαγητού, η κατανομή των γευμάτων μέσα στην ημέρα και, όπου χρειάζεται, η παρακολούθηση από παιδίατρο ή διαιτολόγο.

### Πώς τρώμε

Ένα ήρεμο γεύμα στο τραπέζι, με κλειστές οθόνες και χωρίς άλλες εργασίες, βοηθά να προσέχουμε το φαγητό και τον κορεσμό. Το κοινό γεύμα με μέλος της οικογένειας συνδέεται στο μάθημα με υγιές βάρος.

:::alert{title="Πρόσεξε την απόσπαση από τις οθόνες"}
Όταν η προσοχή μένει στην οθόνη, μπορεί να μη διακρίνουμε εύκολα πότε έχουμε χορτάσει και να φάμε περισσότερο από όσο χρειαζόμαστε.
:::

# Προστασία από σχολείο και κοινωνία 🏫

Το άτομο δεν αποφασίζει μόνο του τι επιλογές υπάρχουν γύρω του. Οικογένεια, σχολείο, δήμοι, κράτος, σύνδεσμοι καταναλωτών και επαγγελματίες υγείας μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες που στηρίζουν την υγιεινή διατροφή και την κίνηση.

### Πρακτικές που προτείνονται

- Ενημέρωση για διατροφή από την παιδική ηλικία.
- Αθλητικές δραστηριότητες και κατάλληλοι χώροι από σχολεία και κοινότητες.
- Ισορροπημένες επιλογές στο σχολείο.
- Ενημέρωση από τα μέσα επικοινωνίας και περιορισμός διαφημίσεων τροφίμων με πολύ λίπος, ζάχαρη και αλάτι.
- Απλά σύμβολα στις ετικέτες, ώστε οι καταναλωτές να καταλαβαίνουν τις επιλογές τους.

:::fact{title="Οι επιλογές χρειάζονται πρόσβαση"}
Η δυνατότητα να κινηθείς με ασφάλεια ή να βρεις θρεπτικό γεύμα στο σχολείο κάνει ευκολότερη μια υγιεινή συνήθεια.
:::

# Η Μεσογειακή Διατροφή ως βιώσιμο μοντέλο 🌿

Η Μεσογειακή Διατροφή δίνει έμφαση σε θρεπτικά, κυρίως φυτικά τρόφιμα, καθώς και σε φρέσκα, τοπικά και εποχικά προϊόντα. Συνδέει το τι τρώμε με την κίνηση, την επαρκή ξεκούραση και τα κοινά γεύματα με αγαπημένους ανθρώπους.

### Γιατί θεωρείται βιώσιμη

Το μοντέλο αυτό στηρίζει τις διαφορετικές διαστάσεις της υγείας, μπορεί να είναι οικονομικά προσιτό και πολιτισμικά οικείο, ενώ έχει χαμηλότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Η επιλογή τοπικών και εποχικών φυτικών τροφίμων συνδέει την προσωπική υγεία με τη φροντίδα του περιβάλλοντος.

:::alert{title="Η διατροφή περιλαμβάνει και τον τρόπο του γεύματος"}
Το είδος των τροφίμων έχει σημασία, αλλά και οι συνθήκες στις οποίες τρώμε και μοιραζόμαστε το γεύμα.
:::

# Βιώσιμη κατανάλωση τροφίμων 🌍

Βιώσιμη κατανάλωση σημαίνει διατροφή με μικρότερο αντίκτυπο στο περιβάλλον, που στηρίζει την επαρκή :tooltip[θρέψη]{content="Η διαδικασία αφομοίωσης της τροφής για πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και ενέργειας."} και την υγεία των σημερινών και μελλοντικών γενεών. Αφορά καταναλωτές, επιχειρήσεις και κράτη και συνδέεται με την αειφόρο ανάπτυξη.

| Στόχος | Παράδειγμα |
| --- | --- |
| Σεβασμός στο οικοσύστημα | Περισσότερα φυτικά και εποχικά τρόφιμα |
| Διατροφική επάρκεια | Ποικιλία θρεπτικών επιλογών |
| Ασφάλεια υγείας | Λιγότερη επεξεργασμένη ζάχαρη, ζωικό λίπος και αλάτι |
| Μείωση :tooltip[σπατάλη τροφίμων]{content="Απόρριψη τροφίμων που είναι θρεπτικά και ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση."} | Αγορά και χρήση μόνο όσων χρειαζόμαστε |

### «Από το αγρόκτημα στο πιάτο»

Η ευρωπαϊκή στρατηγική προωθεί περισσότερα φρούτα και λαχανικά και λιγότερη επεξεργασμένη ζάχαρη, ζωικό λίπος και αλάτι. Η βιώσιμη κατανάλωση μπορεί να μειώσει κινδύνους για την υγεία, περιβαλλοντικές επιπτώσεις και έξοδα από τρόφιμα που πετιούνται.

01. Βασική Θεωρία

Πώς οι συνήθειες, το περιβάλλον και άλλοι παράγοντες επηρεάζουν το βάρος και ποιες επιλογές το προστατεύουν.

Παράγοντες κινδύνου και προστασίας

Πώς σχολείο, οικογένεια και κοινότητα μπορούν να κάνουν ευκολότερες τις υγιείς διατροφικές επιλογές.

Η συμβολή της κοινότητας

Πώς το περιβάλλον ενός γεύματος και η παρουσία οθονών μπορούν να επηρεάσουν την προσοχή μας στην τροφή.

Ο τρόπος που τρώμε

Πώς οι τροφές φυτικής προέλευσης, τα εποχικά προϊόντα και οι κοινές συνήθειες συνδέονται με τη βιώσιμη κατανάλωση.

Μεσογειακή διατροφή και βιωσιμότητα

Πώς οι καθημερινές επιλογές τροφής μπορούν να αγγίξουν τη σωματική, νοητική, κοινωνική και ηθική πλευρά της ζωής.

Διατροφή και διαστάσεις του εαυτού

# 3.5.3 Προστασία και κίνδυνοι για το υγιές βάρος 🥗

Η αύξηση βάρους μπορεί να επηρεάζει τη σωματική, ψυχική και κοινωνική υγεία. Όταν η πρόσληψη ενέργειας υπερβαίνει για καιρό τη δαπάνη, δημιουργείται θετικό ενεργειακό ισοζύγιο. Στην αύξηση βάρους συνδυάζονται γενετικοί, παθολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες: μεγάλες μερίδες, φθηνά τρόφιμα πλούσια σε ενέργεια, συχνό έτοιμο φαγητό με πολύ λίπος, ζάχαρη ή αλάτι, λιγότερα φρούτα, λαχανικά και όσπρια, λίγες ευκαιρίες κίνησης και πολλές ώρες καθιστικής χρήσης οθονών. Η έλλειψη χρόνου στην οικογένεια μπορεί να ενισχύει αυτές τις συνήθειες.

Προστατευτικές συνήθειες είναι η ισορροπημένη διατροφή, η καθημερινή φυσική δραστηριότητα, η κατάλληλη κατανομή των γευμάτων και, όταν χρειάζεται, η παρακολούθηση από παιδίατρο ή διαιτολόγο. Μετρά και **πώς** τρώμε: σε ήρεμο περιβάλλον, στο τραπέζι, χωρίς οθόνες και άλλες εργασίες· το κοινό οικογενειακό γεύμα μπορεί να βοηθά. Στήριξη χρειάζεται και από οικογένεια, σχολείο, κοινότητα και κράτος, με διατροφική ενημέρωση, ευκαιρίες άθλησης, ισορροπημένες σχολικές επιλογές, κατανοητές ετικέτες και περιορισμό της προώθησης τροφίμων με πολύ λίπος, ζάχαρη και αλάτι.

Η Μεσογειακή Διατροφή είναι και μοντέλο βιώσιμης κατανάλωσης: δίνει έμφαση σε θρεπτικά φυτικά τρόφιμα, φρέσκα, τοπικά και εποχικά προϊόντα, κίνηση, ξεκούραση και κοινά γεύματα. Μπορεί να ωφελεί τις διαστάσεις της υγείας και να έχει χαμηλότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Η βιώσιμη κατανάλωση αφορά νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κράτη: επιδιώκει επαρκή, ασφαλή τροφή σήμερα και στο μέλλον, σεβασμό στο οικοσύστημα και λιγότερη :tooltip[σπατάλη τροφίμων]{content="Απόρριψη τροφίμων που είναι θρεπτικά και ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση."}. Η ευρωπαϊκή στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» προωθεί περισσότερα φυτικά τρόφιμα και λιγότερη επεξεργασμένη ζάχαρη, ζωικό λίπος και αλάτι.

:::alert{title="Οι επιλογές δεν εξαρτώνται μόνο από το άτομο"}
Το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον καθορίζει ποιες τροφές και ευκαιρίες κίνησης είναι διαθέσιμες. Γι’ αυτό χρειάζονται και ατομικές και συλλογικές λύσεις.
:::

:::fact{title="Το γεύμα είναι και κοινωνική στιγμή"}
Το να τρώμε μαζί με αγαπημένους ανθρώπους είναι μέρος του μεσογειακού τρόπου διατροφής, μαζί με τις επιλογές τροφίμων.
:::
