Μια μπάλα συγκρούεται, ένα κύμα διαδίδεται, δύο σώματα συγκρούονται και ένα αεροπλάνο απογειώνεται. Πίσω από κάθε κίνηση κρύβεται και ένας νόμος της Φυσικής. Ο Bernoulli αποκαλύπτει τα μυστικά των ρευστών, ο Einstein λυγίζει τον χρόνο και η κβαντική φυσική ανοίγει την πόρτα σε έναν κόσμο απρόβλεπτο. Έλα στο μάθημα και ανακάλυψε τις ιδέες που άλλαξαν το σύμπαν 🌌

Φυσική Προσανατολισμού Γ' Λυκείου

# 🎱 Δραστηριότητα 1: Κρούση σφαιρών

**Θα χρειαστείτε:** έξι ίδιες μπίλιες και ένα λούκι - οδηγό (μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και έναν σχολικό χάρακα με λούκι).

**Εκτέλεση:**

1. Τοποθετήστε πέντε μπίλιες στη σειρά μέσα στο λούκι, ώστε να εφάπτονται η μία με την άλλη.
2. Ρίξτε με δύναμη την έκτη μπίλια προς τη σειρά των ακίνητων.

**Παρατήρηση:** Θα δείτε ότι η μπίλια που ρίξατε ακινητοποιείται μετά την κρούση και ότι η τελευταία στη σειρά από τις ακίνητες εκτοξεύεται. 🎯

<fact>

Το φαινόμενο εξηγείται από την **ταυτόχρονη διατήρηση της ορμής και της κινητικής ενέργειας** (προσεγγιστικά ελαστική κρούση). Για ίσες μάζες, η μόνη λύση που ικανοποιεί και τις δύο αρχές είναι να «μεταφερθεί» η ταχύτητα στην τελευταία μπίλια.

</fact>

**Ερώτηση:** Πώς εξηγείται αυτό που είδατε; 🤔

# 🚀 Δραστηριότητα 2: Εκτόξευση «πυραύλου»

**Θα χρειαστείτε:** μια τρόμπα ποδηλάτου με βελόνα, ένα πλαστικό μπουκάλι του ενός λίτρου, έναν φελλό και ένα λεπτό τρυπάνι.

**Εκτέλεση:**

1. Ανοίξτε μια τρύπα στον φελλό με το τρυπάνι, τέτοιας διαμέτρου ώστε να περνάει η βελόνα της τρόμπας και να σφηνώνει.
2. Γεμίστε το μπουκάλι κατά το ένα τέταρτο με νερό και κλείστε το με τον φελλό.
3. Συνδέστε το με την τρόμπα και αρχίστε να τρομπάρετε.

**Παρατήρηση:** Σε κάποια στιγμή ο φελλός εκτινάσσεται προς τα κάτω, ενώ το μπουκάλι εκτοξεύεται προς τα πάνω. ⬆️

<alert>

⚠️ Κάντε το πείραμα σε **ανοιχτό χώρο**, μακριά από κτίρια και καλώδια της ΔΕΗ, κρατώντας ασφαλή απόσταση καθώς τρομπάρετε.

</alert>

<fact>

Το μπουκάλι «σπρώχνει» προς τα κάτω το νερό και τον φελλό, και αυτά «σπρώχνουν» αντίστοιχα το μπουκάλι προς τα πάνω: **διατήρηση της ορμής** και αρχή δράσης - αντίδρασης, όπως σε έναν πραγματικό πύραυλο.

</fact>

# 🚲 Δραστηριότητα 3: Φαινόμενο Doppler

**Θα χρειαστείτε:** ένα ποδήλατο, μια σφυρίχτρα και... έναν φίλο σας! 😄

**Εκτέλεση:**

1. Σταθείτε ακίνητοι. Ο φίλος σας περνά **αργά** δίπλα σας με το ποδήλατο, σφυρίζοντας συνεχώς.
2. Επαναλάβετε, αλλά τώρα ο φίλος σας περνά **όσο μπορεί πιο γρήγορα**, σφυρίζοντας πάλι συνεχώς.

**Παρατήρηση:** Όταν η πηγή πλησιάζει, ο ήχος ακούγεται πιο οξύς (υψηλότερη συχνότητα), ενώ όταν απομακρύνεται πιο μπάσος (χαμηλότερη συχνότητα). Η διαφορά είναι εντονότερη στη γρήγορη διέλευση. 🔊

<fact>

Η μεταβολή της συχνότητας οφείλεται στη **σχετική κίνηση πηγής και παρατηρητή** (φαινόμενο Doppler). Όσο μεγαλύτερη η ταχύτητα, τόσο μεγαλύτερη η μεταβολή της συχνότητας.

</fact>

**Ερωτήσεις:** Παρατηρείτε κάποια μεταβολή στη συχνότητα του ήχου; Πού οφείλεται η διαφορά ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη παρατήρηση; 🤔

11. 5.11 Δραστηριότητες

# Δραστηριότητες: Πειράματα Κρούσεων 🧪

Σε αυτή την ενότητα δεν διαβάζεις θεωρία, αλλά **βάζεις τα χέρια σου να δουλέψουν**\! 🙌 Πρόκειται για τρία απλά πειράματα που μπορείς να εκτελέσεις με υλικά της καθημερινότητας, ώστε να δεις «ζωντανά» τις αρχές που μελέτησες στο κεφάλαιο των κρούσεων. Κάθε δραστηριότητα συνδέεται με μια θεμελιώδη ιδέα: τη <tooltip tip="Η ολική ορμή ενός μονωμένου συστήματος παραμένει σταθερή">διατήρηση της ορμής</tooltip>, τη <tooltip tip="Χαρακτηριστικό των ελαστικών κρούσεων">διατήρηση της κινητικής ενέργειας</tooltip> και το <tooltip tip="Μεταβολή της παρατηρούμενης συχνότητας λόγω σχετικής κίνησης πηγής - παρατηρητή">φαινόμενο Doppler</tooltip>.

🎱 Στην πρώτη δραστηριότητα παρατηρείς πώς συμπεριφέρονται οι μπίλιες σε μια σειρά κρούσεων (το κλασικό «εκκρεμές του Νεύτωνα»). 🚀 Στη δεύτερη κατασκευάζεις έναν αυτοσχέδιο «πύραυλο» από μπουκάλι και τρόμπα, βλέποντας στην πράξη την αρχή δράσης - αντίδρασης μέσα από τη διατήρηση της ορμής. 🚲 Στην τρίτη ακούς πώς αλλάζει η συχνότητα ενός ήχου όταν η πηγή κινείται προς ή μακριά σου.

<fact>

Οι δραστηριότητες είναι **πειράματα προς εκτέλεση**. Στόχος τους είναι να μετατρέψεις τη θεωρία σε εμπειρία: παρατηρείς, καταγράφεις και προσπαθείς να **εξηγήσεις** αυτό που είδες ή άκουσες. 🔍

</fact>

<alert>

⚠️ Προσοχή στην ασφάλεια\! Το πείραμα του «πυραύλου» γίνεται **πάντα σε ανοιχτό χώρο**, μακριά από κτίρια και καλώδια της ΔΕΗ.

</alert>
