11.1 Έννοια της Κριτικής Σκέψης 🧠
Κριτική σκέψη είναι μια δεξιότητα η οποία περιλαμβάνει την ικανότητα του ανθρώπου να συγκεντρώνει, να επεξεργάζεται πληροφορίες και να κρίνει αν είναι αληθινές, ορθές ή γνήσιες, ώστε να παίρνει σωστές αποφάσεις για την επίλυση των προβλημάτων του. Είναι ο τρόπος με τον οποίο κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται τις ποικίλες πληροφορίες που δέχεται καθημερινά από το περιβάλλον.
Η ικανότητα της κριτικής σκέψης είναι και θέμα νοημοσύνης, αλλά και καλλιέργειας.
Ο άνθρωπος με καλλιεργημένη κριτική σκέψη, από όλες τις πληροφορίες που ακούει ή διαβάζει, πρέπει να είναι ικανός να ξεχωρίζει και να αξιολογεί τις αξιόπιστες, τις αμφισβητούμενες ή τις ανακριβείς πληροφορίες. Για παράδειγμα, ο άνθρωπος όταν ακούει τις ειδήσεις, πρέπει να μπορεί να ξεχωρίζει τις πραγματικές ειδήσεις από την παραπληροφόρηση.
Η κριτική σκέψη δεν είναι θεωρητική έννοια μόνο για την τάξη· ασκείται κάθε φορά που ακούμε ειδήσεις, διαβάζουμε μια ανάρτηση στο διαδίκτυο ή αξιολογούμε μια πληροφορία πριν την πιστέψουμε.
Δεξιότητες για την Καλλιέργεια της Κριτικής Σκέψης 🔍
Για να καλλιεργήσουμε την κριτική σκέψη, πρέπει να αναπτύξουμε τις εξής δεξιότητες:
- Λογική: να χρησιμοποιούμε επιχειρήματα για να βγάζουμε σωστά συμπεράσματα. Αυτό σημαίνει ότι θα βασιζόμαστε στη λογική, θα απαιτούμε αποδεικτικά στοιχεία και θα προσπαθούμε να βρίσκουμε τις καλύτερες δυνατές εξηγήσεις.
- Αυτογνωσία: να γνωρίζουμε τον εαυτό μας, να αναγνωρίζουμε τις προκαταλήψεις μας και τα αυθόρμητα συναισθήματά μας.
- Ευρύτητα πνεύματος: να επαναξιολογούμε τα αποδεικτικά μας στοιχεία και να είμαστε ανοικτοί σε εναλλακτικές ερμηνείες.
- Πειθαρχία: να είμαστε ακριβείς, λεπτομερείς και να αποφεύγουμε τις γρήγορες αποφάσεις.
- Αποφασιστικότητα: να αναγνωρίζουμε τη βαρύτητα των αποδεικτικών στοιχείων και να αναγνωρίζουμε την αξία των εναλλακτικών αποφάσεων και λύσεων.
Η κριτική σκέψη δεν καλλιεργείται με μία μόνο από τις πιο πάνω δεξιότητες. Χρειάζεται συνδυασμός λογικής, αυτογνωσίας, ευρύτητας πνεύματος, πειθαρχίας και αποφασιστικότητας — η απουσία έστω και μίας αποδυναμώνει το αποτέλεσμα.
Εμπόδια στην Καλλιέργεια της Κριτικής Σκέψης ⚠️
Εμπόδια στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης αποτελούν:
- η λανθασμένη χρήση της τεχνολογίας και
- το συντηρητικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Η τεχνολογία μεταφέρει τον άνθρωπο σε έναν κόσμο ηλεκτρονικό όπου δέχεται παθητικά τις πληροφορίες από το διαδίκτυο και το εκπαιδευτικό σύστημα, όταν δέχεται τον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας και όχι τον διάλογο, όταν εξετάζει μόνο τις πληροφορίες του σχολικού εγχειριδίου και διδάσκει στους μαθητές την αποστήθιση και όχι πώς να σκέφτονται και πώς να εμβαθύνουν τις απόψεις τους.
Η κριτική σκέψη λοιπόν αποτελεί πρόκληση για τη σωστή χρήση της τεχνολογίας και το δημιουργικό σχολείο. Το σχολείο πρέπει να διαμορφώνει ανθρώπους με ανοιχτό μυαλό, να δέχονται με θάρρος τις προκλήσεις της ζωής, να αναγνωρίζουν τα δικαιώματα των άλλων, να αναζητούν το καλύτερο.
Κριτική Σκέψη και Διοικητικά Στελέχη 💼
Τα διοικητικά στελέχη (managers) για να εφαρμόζουν αποτελεσματική διοίκηση πρέπει να διαθέτουν γνώσεις, ικανότητες, αξίες, «πιστεύω», αλλά κυρίως πρέπει να διαθέτουν κριτική σκέψη, να λαμβάνουν σωστές αποφάσεις στην επίλυση των προβλημάτων, να βελτιώνουν την παραγωγικότητα της επιχείρησης και του οργανισμού, ώστε να επιβιώνουν μελλοντικά.
Μια γνωστή μέθοδος αξιολόγησης ενός επιχειρήματος με βάση την κριτική σκέψη είναι η F.E.L.T., από τα αρχικά των λέξεων Fairness (δικαιοσύνη/αμεροληψία), Evidence (αποδεικτικά στοιχεία), Logic (λογική) και Tone (τόνος/ύφος). Χρησιμοποιείται για να ελέγχουμε πόσο αξιόπιστο και τεκμηριωμένο είναι ένα επιχείρημα.