1.4 Τύποι Οργανώσεων 🏛️
Οι οργανώσεις γύρω μας δεν είναι όλες ίδιες: ένα νοσοκομείο, ένας δήμος, ένα πολιτικό κόμμα και ένας αθλητικός όμιλος λειτουργούν με πολύ διαφορετικό τρόπο και σκοπό. Για να τις μελετήσουμε συστηματικά, τις κατατάσσουμε σε τύπους με βάση συγκεκριμένα κριτήρια. Στην ενότητα αυτή θα δούμε δύο βασικά κριτήρια κατάταξης: την αποστολή ή τον σκοπό τους και τον τρόπο προσφοράς των προϊόντων ή των υπηρεσιών τους.
Α. Κατάταξη με κριτήριο την αποστολή ή τον σκοπό
Με βάση το τι επιδιώκουν να πετύχουν, οι οργανώσεις διακρίνονται σε τέσσερις κατηγορίες.
🏭 Παραγωγικές οργανώσεις
Είναι οργανώσεις οι οποίες δημιουργούν αξία μέσα από την αξιοποίηση και τον συνδυασμό των συντελεστών παραγωγής με σκοπό την παραγωγή και την προσφορά προϊόντων και υπηρεσιών, μέσω των οποίων ικανοποιούνται ανθρώπινες ανάγκες.
Παραδείγματα τέτοιων οργανώσεων είναι τα νοσοκομεία, οι επιχειρήσεις, τα σχολεία.
🏛️ Οργανώσεις Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης
Πρόκειται για θεσμικές οργανώσεις που λειτουργούν σύμφωνα με έναν νόμο-πλαίσιο. Οι οργανισμοί αυτοί έχουν ως σκοπό να εφαρμόζουν τους νόμους του κράτους και διαμορφώνουν την κρατική πολιτική σε διάφορους τομείς.
Παραδείγματα τέτοιων οργανώσεων είναι τα διάφορα υπουργεία, οι δήμοι, η αστυνομία, η πυροσβεστική, ο στρατός, η πολεοδομία, η πολιτική άμυνα.
✊ Πολιτικές και Συνδικαλιστικές οργανώσεις
Πρόκειται για οργανώσεις με σκοπό την προώθηση των συμφερόντων και συνδικαλιστικών αιτημάτων των μελών τους στα οποία απευθύνονται.
Παραδείγματα τέτοιων οργανώσεων είναι τα πολιτικά κόμματα, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις ή εργατικά σωματεία, οι οργανώσεις νεολαίας, οι επαγγελματικές ενώσεις.
🎭 Πολιτιστικές και άλλες οργανώσεις
Υπάρχουν οργανώσεις που έχουν διαφορετικούς σκοπούς από τους παραπάνω τρεις τύπους.
Παραδείγματα τέτοιων οργανώσεων είναι οι αθλητικοί όμιλοι, οι σύλλογοι φιλάθλων, τα χορευτικά συγκροτήματα, τα προσφυγικά σωματεία, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις.
Παρατήρησε ότι ο ίδιος τομέας μπορεί να έχει οργανώσεις διαφορετικού τύπου: ένα δημόσιο σχολείο ανήκει στις παραγωγικές οργανώσεις, όμως λειτουργεί υπό το πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης. Η κατάταξη δεν είναι πάντα μονοδιάστατη — μια οργάνωση μπορεί να «διαβάζεται» και με τα δύο κριτήρια της ενότητας ταυτόχρονα.
Β. Κατάταξη με κριτήριο τον τρόπο προσφοράς των προϊόντων ή των υπηρεσιών
Το δεύτερο κριτήριο δεν εξετάζει τι κάνει μια οργάνωση, αλλά πώς διαθέτει αυτό που παράγει στους αποδέκτες του.
💰 Κερδοσκοπικές ή Εμπορευματικές οργανώσεις
Οι οργανώσεις αυτές προσφέρουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους ως εμπόρευμα στο πλαίσιο της αγοράς, έναντι μιας αξίας ανταλλαγής ή αμοιβής.
Παραδείγματα τέτοιων οργανώσεων είναι τα ιδιωτικά σχολεία, οι ιδιωτικές κλινικές, τα ιδιωτικά φροντιστήρια, οι επιχειρήσεις.
🤝 Μη Κερδοσκοπικές ή Μη Εμπορευματικές οργανώσεις
Οι οργανώσεις αυτές δεν προσφέρουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες τους στο κοινό ως εμπόρευμα στο πλαίσιο της αγοράς, έναντι μιας αξίας ανταλλαγής ή αμοιβής. Αντίθετα, τα προσφέρουν δωρεάν στους ενδιαφερόμενους.
Παραδείγματα τέτοιων οργανώσεων είναι τα φιλανθρωπικά ιδρύματα, τα χριστιανικά σωματεία, τα δημόσια σχολεία.
Το «κερδοσκοπική/μη κερδοσκοπική» δεν είναι το ίδιο με το «παραγωγική/δημόσιας διοίκησης». Πρόσεξε το παράδειγμα του σχολείου: ένα ιδιωτικό σχολείο είναι παραγωγική οργάνωση (κριτήριο Α) αλλά και κερδοσκοπική/εμπορευματική (κριτήριο Β), αφού οι υπηρεσίες του πωλούνται. Ένα δημόσιο σχολείο είναι επίσης παραγωγική οργάνωση (κριτήριο Α), όμως είναι μη κερδοσκοπική/μη εμπορευματική (κριτήριο Β), αφού η εκπαίδευση προσφέρεται δωρεάν. Το ίδιο είδος οργάνωσης μπορεί δηλαδή να καταλήξει σε διαφορετική κατηγορία του κριτηρίου Β, ανάλογα με τον τρόπο προσφοράς της υπηρεσίας.