Υπογεννητικότητα και γήρανση του πληθυσμού

👴 Ένας πληθυσμός που γερνάει

Ο πληθυσμός των ανεπτυγμένων χωρών «γερνάει». Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι έχει μειωθεί ο αριθμός των γεννήσεων. Οι κάτοικοι των ανεπτυγμένων χωρών δεν επιθυμούν να κάνουν παιδιά στην ίδια αναλογία με το πρόσφατο παρελθόν.

🍄 Από την πυραμίδα στο «μανιτάρι»

Η πληθυσμιακή πυραμίδα των σύγχρονων κοινωνιών τείνει να μετατραπεί σε «μανιτάρι»:

• Η βάση της πυραμίδας, που είναι οι μικρές ηλικίες, συρρικνώνεται
• Αυξάνεται η μέση και η κορφή της που είναι οι μεγαλύτερες ηλικίες

Η πληθυσμιακή πυραμίδα της Ελλάδας αποκτά μορφή «μανιταριού» με το πέρασμα του χρόνου, καθώς η υπογεννητικότητα μειώνει τη βάση της πυραμίδας.

🔍 Αιτίες της υπογεννητικότητας

Η υπογεννητικότητα αποτελεί πρόβλημα και για τη χώρα μας. Όλο και λιγότερα παιδιά γεννιούνται κάθε χρόνο. Οι αιτίες του φαινομένου είναι οικονομικές και κοινωνικές. Ειδικότερα:

α) 💼 Αγορά εργασίας και ανάγκη για σπουδές

Τα νέα ζευγάρια πρέπει να σπουδάσουν, να κάνουν εξειδικεύσεις και επιμορφώσεις προκειμένου να σταθούν με αξιώσεις στην αγορά εργασίας. Όλα αυτά απαιτούν χρόνο με αποτέλεσμα η γέννηση και η ανατροφή ενός παιδιού να παραπέμπεται διαρκώς στο μέλλον.

β) 🎓 Ανάγκη εκπαίδευσης του παιδιού

Η μόρφωση ενός παιδιού απαιτεί σήμερα χρόνο, κόπο και χρήματα από την πλευρά της οικογένειας. Η εκμάθηση ξένων γλωσσών, οι προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές είναι μια μεγάλη επένδυση. Γι' αυτό οι οικογένειες προτιμούν να κάνουν ένα ή δύο παιδιά, καθώς δεν μπορούν να επενδύσουν στην εκπαίδευση περισσότερων.

γ) 👷 Υψηλή ανεργία

Στους δύο παραπάνω παράγοντες έρχεται, τα τελευταία χρόνια, να προστεθεί και το πρόβλημα της ανεργίας. Οι άνεργοι νέοι δεν μπορούν αντικειμενικά να δημιουργήσουν οικογένεια. Έτσι, το πρόβλημα της υπογεννητικότητας γίνεται όλο και οξύτερο.

δ) 💍 Η μεγαλύτερη ηλικία γάμου και οι νέες αντιλήψεις για τη ζωή

Σήμερα, άντρες και γυναίκες παντρεύονται σε μεγαλύτερη ηλικία. Επιπλέον, τα πολλά παιδιά θεωρούνται εμπόδιο σε μια ζωή ελεύθερη, με ταξίδια, υψηλές προσδοκίες και χωρίς δεσμεύσεις.

⚠️ Επιπτώσεις της υπογεννητικότητας και της γήρανσης

Η υπογεννητικότητα και η συνεπαγόμενη γήρανση του πληθυσμού έχει σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία. Ειδικότερα:

α) 💰 Πρόβλημα στα ασφαλιστικά ταμεία

Τα ασφαλιστικά ταμεία αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα καταβολής συντάξεων. Ο πληθυσμός που μπορεί να εργαστεί μειώνεται ενώ οι συνταξιούχοι αυξάνονται. Αυτό έχει ως συνέπεια, αν δεν υπάρξουν αλλαγές στην οργάνωση και την ανάπτυξη της οικονομίας, η πολιτεία να αναθεωρεί ως προς το αρνητικότερο για τους εργαζόμενους το συνταξιοδοτικό σύστημα (αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης, περικοπές στις συντάξεις κτλ.).

β) 🏭 Οι επιχειρήσεις αποθαρρύνονται να επενδύσουν

Η μείωση του νέου πληθυσμού επηρεάζει το μέγεθος της αγοράς, καθώς οι νέοι είναι περισσότερο καταναλωτικοί σε σχέση με τους ηλικιωμένους. Έτσι, πολλές επιχειρήσεις είναι διστακτικές στο να κάνουν επενδύσεις σε έναν πληθυσμό που σταδιακά γερνάει.

γ) 📉 Μείωση της παραγωγικότητας

Ο νέος πληθυσμός που είναι πιο παραγωγικός μειώνεται.

δ) 🚪 Μείωση των επιλογών και των ευκαιριών για τους νέους

Σε περιοχές που ο ηλικιωμένος πληθυσμός υπερτερεί έναντι του νέου, κυριαρχούν οι επιλογές των μεγαλύτερων ηλικιών. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, σε μικρές απομονωμένες κοινότητες (αγροτικές, ορεινές κτλ.) όπου οι ελάχιστοι νέοι έχουν περιορισμένες επιλογές (αδυναμία εύρεσης φίλων, συντρόφου, ευκαιρίες εκπαίδευσης κτλ.).

🏚️ Ερήμωση των χωριών

Η υπογεννητικότητα, σε συνδυασμό με την οικονομική υπανάπτυξη της περιφέρειας, οδήγησε σε ερήμωση πολλά χωριά της Ελλάδας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι λιγοστοί νέοι κάτοικοί τους να τα εγκαταλείπουν μόλις τελειώσουν το σχολείο (Γυμνάσιο – Λύκειο) είτε για να σπουδάσουν σε κάποιο πανεπιστήμιο που βρίσκεται σε κάποια πόλη είτε για να αναζητήσουν σε κάποια πόλη εργασία.