Οι αιτιολογικές προτάσεις του κειμένου είναι:

1. quod infeliciter vixerint: «γιατί τάχα έζησαν στη δυστυχία».

• Σύνδεσμος: quod (αιτιολογικός)
• Έγκλιση: υποτακτική (vixerint = υποτακτική παρακειμένου του vivo, 3)
• Δικαιολόγηση: Η υποτακτική δηλώνει υποκειμενική αιτιολογία - δεν είναι πραγματικός λόγος, αλλά υποτιθέμενη αιτία που κάποιος θα μπορούσε να προβάλει. Ο Σενέκας απορρίπτει αυτή την αιτιολογία (nemo eos miserētur).
• Ακολουθία: κύρια εξάρτηση από miserētur (ενεστώτας) - η υποτακτική παρακειμένου (vixerint) δηλώνει το προτερόχρονο.

2. quoniam Rēgulus aberat: «επειδή ο Ρήγουλος απουσίαζε».

• Σύνδεσμος: quoniam (αιτιολογικός)
• Έγκλιση: οριστική (aberat = οριστική παρατατικού του absum)
• Δικαιολόγηση: Η οριστική δηλώνει αντικειμενική αιτιολογία - η απουσία του Ρήγουλου είναι πραγματικό, αντικειμενικά αποδεκτό γεγονός.

3. quia nihil illis reliquerat pater: «επειδή ο πατέρας τίποτα δεν τους είχε αφήσει».

• Σύνδεσμος: quia (αιτιολογικός)
• Έγκλιση: οριστική (reliquerat = οριστική υπερσυντελίκου του relinquo, 3)
• Δικαιολόγηση: Η οριστική δηλώνει αντικειμενική αιτιολογία - είναι πραγματικό γεγονός ότι ο Σκιπίωνας δεν είχε αφήσει τίποτα στις κόρες του.

4. cum a Carthagine semper tributum ipse exigeret: «αφού αυτός πάντα εισέπραττε φόρο από την Καρχηδόνα».

• Σύνδεσμος: cum (αιτιολογικός)
• Έγκλιση: υποτακτική (exigeret = υποτακτική παρατατικού του exigo, 3)
• Δικαιολόγηση: Ο αιτιολογικός cum εκφέρεται πάντοτε με υποτακτική, γιατί η αιτιολογία είναι αποτέλεσμα εσωτερικής λογικής διεργασίας.
• Ακολουθία: εξαρτάται από το erat (ιστορικός χρόνος), άρα υποτακτική παρατατικού (σύγχρονο στο παρελθόν).

1. Milites timōre arma abiciunt = Milites arma abiciunt, quod timent.
   Ανάλυση: Η αιτιολογία είναι αντικειμενική (πραγματικός λόγος: οι στρατιώτες πράγματι φοβούνται), γι' αυτό χρησιμοποιείται οριστική. Ο χρόνος timent (ενεστώτας οριστικής) είναι σύγχρονος με το ρήμα της κύριας πρότασης abiciunt (ενεστώτας).

2. Virum propter virtūtem admirāmur = Virum admirāmur, quod fortis est.
   Ανάλυση: Η αιτιολογία είναι αντικειμενική (πραγματικός λόγος: ο άνδρας είναι όντως γενναίος), γι' αυτό χρησιμοποιείται οριστική. Ο χρόνος est (ενεστώτας οριστικής) είναι σύγχρονος με το admirāmur (ενεστώτας).

3. Adulescens cupiditāte pugnandi periit = Adulescens periit, quod pugnāre cupiēbat.
   Ανάλυση: Η αιτιολογία είναι αντικειμενική (πραγματικός λόγος: ο νέος πράγματι επιθυμούσε να πολεμήσει), γι' αυτό χρησιμοποιείται οριστική. Ο χρόνος cupiēbat (παρατατικός οριστικής) δηλώνει σύγχρονο στο παρελθόν σε σχέση με το periit (παρακείμενος). Η επιθυμία υπήρχε ήδη όταν σκοτώθηκε.

4. Propter mortem patris infeliciter vixērunt = Infeliciter vixērunt, quod pater mortuus erat.
   Ανάλυση: Η αιτιολογία είναι αντικειμενική (πραγματικός λόγος: ο πατέρας πράγματι πέθανε), γι' αυτό χρησιμοποιείται οριστική. Ο χρόνος mortuus erat (υπερσυντέλικος οριστικής - αφού το morior είναι αποθετικό) δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν: ο θάνατος του πατέρα προηγήθηκε της δυστυχισμένης ζωής (vixērunt).

Συντακτική ανάλυση:

• placuit: ρήμα κύριας πρότασης, οριστική παρακειμένου του placet (απρόσωπο ρήμα, 2η συζυγία). Σημαίνει «αποφασίστηκε», «φάνηκε καλό».

• senatui: δοτική ενικού του senatus, -us (4η κλίση). Συντακτικά είναι δοτική προσωπική, δηλώνει το πρόσωπο στο οποίο «φάνηκε καλό» / που αποφάσισε (= η Σύγκλητος αποφάσισε).

• id curāri: ειδικό απαρέμφατο (curāri = απαρέμφατο ενεστώτα παθητικής φωνής του curo, 1), υποκείμενο του απρόσωπου placuit. Το id (= rus, τον αγρό) είναι υποκείμενο του απαρεμφάτου curāri.

• publice: επίρρημα τρόπου, προσδιορίζει το curāri (= με τη φροντίδα του κράτους).

Μετάφραση: «Η Σύγκλητος αποφάσισε αυτός (ο αγρός) να καλλιεργηθεί με τη φροντίδα του κράτους.»

Χρονική αντικατάσταση του exigeret (υποτακτική παρατατικού ενεργητικής φωνής του exigo, 3, γ' ενικό):

Υποτακτική:

• Ενεστώτας: exigat
• Παρατατικός: exigeret
• Παρακείμενος: exēgerit
• Υπερσυντέλικος: exēgisset

Οριστική:

• Ενεστώτας: exigit
• Παρατατικός: exigēbat
• Μέλλοντας: exiget
• Παρακείμενος: exēgit
• Υπερσυντέλικος: exēgerat
• Συντελεσμένος μέλλοντας: exēgerit

Κλίση του aes, aeris (ουδέτερο, 3η κλίση):

Ενικός:

• Ον.: aes
• Γεν.: aeris
• Δοτ.: aeri
• Αιτ.: aes
• Αφ.: aere

Σημείωση: Το ουσιαστικό aes χρησιμοποιείται κυρίως στον ενικό. Στον πληθυντικό απαντά σπάνια η μορφή aera (ονομ./αιτ. πληθ.).

α) Poenos fudit, quod fortis erat.

Ανάλυση: Poenos = τους Καρχηδονίους (αιτιατική πληθυντικού, αντικείμενο). fudit = κατατρόπωσε (οριστική παρακειμένου του fundo, 3). quod = αιτιολογικός σύνδεσμος. fortis erat = ήταν γενναίος (οριστική παρατατικού). Η οριστική χρησιμοποιείται γιατί η αιτιολογία είναι αντικειμενική/πραγματική (ήταν πράγματι γενναίος).

β) Ei pecuniam non dedērunt, quod dives esset.

Ανάλυση: ei = σε αυτόν (δοτική, έμμεσο αντικείμενο). pecuniam = χρήματα (αιτιατική, άμεσο αντικείμενο). non dedērunt = δεν έδωσαν (οριστική παρακειμένου του do, 1). quod = αιτιολογικός σύνδεσμος. dives esset = ήταν δήθεν πλούσιος (υποτακτική παρατατικού). Η υποτακτική χρησιμοποιείται γιατί η αιτιολογία είναι υποκειμενική (δεν ήταν πράγματι πλούσιος, αλλά αυτό ισχυρίζονταν - «δήθεν»). Ακολουθία χρόνων: ιστορικός χρόνος στην κύρια (dedērunt), άρα υποτακτική παρατατικού (esset) για σύγχρονο στο παρελθόν.