Η οικογένεια και η ελληνική οικογένεια 👨👩👧👦
Τι είναι η οικογένεια
Η οικογένεια είναι το σύνολο των ανθρώπων που ζουν κάτω από την ίδια στέγη και συνδέονται μεταξύ τους με γάμο και συγγένεια.
Είναι η πρώτη κοινωνική ομάδα που υπήρξε ποτέ. Μέσα από τη σταδιακή διεύρυνσή της δημιουργήθηκε ολόκληρη η κοινωνία. Ο άνθρωπος σχημάτισε οικογένεια επειδή είχε ανάγκη να καλύψει τόσο βιολογικές όσο και συναισθηματικές ανάγκες του.
Η οικογένεια θεωρείται το πρώτο σχολείο της ζωής. Μέσα σε αυτήν, κάθε άνθρωπος:
- ικανοποιεί τις βιολογικές και ψυχολογικές του ανάγκες
- αποκτά κοινωνικές αρετές, όπως η ειλικρίνεια και η φιλοπατρία
- διδάσκεται ηθικές αξίες
- διαμορφώνει και καλλιεργεί τον χαρακτήρα του
- αποκτά γνώσεις και βρίσκει απαντήσεις στις απορίες του
Ο σκοπός της οικογένειας δεν είναι μόνο να μεγαλώσουν τα παιδιά· είναι να δημιουργηθεί ένα υγιές και ηθικό περιβάλλον όπου όλα τα μέλη θα ζήσουν ευτυχισμένα. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ένα τέτοιο περιβάλλον αναπτύσσονται σωματικά και πνευματικά, διαμορφώνουν προσωπικότητα και γίνονται ικανά να ενταχθούν στην ευρύτερη κοινωνία. Γι' αυτό η σωστή λειτουργία ολόκληρης της κοινωνίας εξαρτάται από τη διατήρηση σταθερών και ήρεμων οικογενειών.
Τύποι οικογένειας στη σημερινή κοινωνία
Στη σύγχρονη κοινωνία η οικογένεια εμφανίζεται σε διαφορετικές μορφές:
| Τύπος οικογένειας | Περιγραφή |
|---|---|
| Πυρηνική οικογένεια | Η κύρια μορφή οικογένειας σήμερα. Δημιουργείται με τον γάμο και αποτελείται από τους συζύγους μόνο ή από τους συζύγους και τα παιδιά τους. |
| Μονογονεϊκή οικογένεια | Αποτελείται από έναν γονέα και ένα ή περισσότερα παιδιά. Περιλαμβάνει και τις ανύπαντρες μητέρες με παιδιά. |
| Οικογένεια χωρίς γάμο | Ζευγάρια που συζούν χωρίς να έχουν παντρευτεί, με ή χωρίς παιδιά. |
| Εκτεταμένη οικογένεια | Τρεις ή περισσότερες γενιές που ζουν στο ίδιο σπίτι, για παράδειγμα παππούς, γιαγιά, γονείς και παιδιά. |
Πώς εξελίχθηκε ο θεσμός της οικογένειας μέσα στην ιστορία
Η προϊστορική εποχή
Πριν την εμφάνιση του αρότρου, ηγετική θέση στην οικογένεια είχε η γυναίκα — μια κατάσταση που ονομάζεται μητριαρχία. Η γυναίκα φρόντιζε αποκλειστικά την αγωγή και την ανατροφή των παιδιών και όλοι τη σέβονταν. Τα παιδιά έπαιρναν το όνομα της μητέρας τους, ενώ η περιουσία περνούσε στις κόρες.
Με την εμφάνιση του αρότρου η εξουσία πέρασε στον άνδρα — τη πατριαρχία —, αφού η γυναίκα δεν είχε τη σωματική δύναμη να οργώνει τη γη. Η γυναίκα άρχισε να θεωρείται κατώτερη και περιορίστηκε στις οικιακές εργασίες και στην ανατροφή των παιδιών.
Μην πιστεύεις ότι η πατριαρχία επικράτησε αμέσως και σε όλες τις κοινωνίες. Ακόμα και στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν σημαντικές διαφορές: στην Αθήνα η γυναίκα ζούσε κλεισμένη στο σπίτι, στη Σπάρτη είχε μεγάλη ελευθερία και μόρφωση, ενώ στην Κρήτη και στην Κύπρο η αρχηγία της οικογένειας παρέμενε στη γυναίκα.
Η αρχαία Ελλάδα και η Ρώμη
Στην αρχαία Ελλάδα επικρατούσε η πατριαρχική οικογένεια. Τη μεγάλη πατριαρχική οικογένεια αποτελούσαν οι ηλικιωμένοι γονείς μαζί με τους στενούς συγγενείς, τους υπηρέτες και τους βοηθούς με τις δικές τους οικογένειες. Αρχηγός και υπεύθυνος για την οργάνωση του σπιτιού ήταν ο άνδρας.
Στη Ρωμαϊκή εποχή ο άνδρας ήταν αρχηγός της οικογένειας και είχε απόλυτη εξουσία πάνω στη γυναίκα και στα παιδιά του.
Η επίδραση του Χριστιανισμού
Ο Χριστιανισμός διακήρυξε την αρχή της ισότητας ανάμεσα σε όλους τους ανθρώπους και έκανε τη γυναίκα ισότιμη με τον άνδρα. Δίδαξε την αγάπη, την αλληλοκατανόηση και τον σεβασμό ανάμεσα στα μέλη της χριστιανικής οικογένειας.
Η βιομηχανική επανάσταση
Η βιομηχανική επανάσταση ώθησε τη γυναίκα να μπει στον παραγωγικό χώρο, δηλαδή να αρχίσει να εργάζεται εκτός σπιτιού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να καταρρεύσει ο παραδοσιακός ρόλος του άνδρα και ο ίδιος να συμμετέχει πλέον ενεργά στις δουλειές του σπιτιού και στην ανατροφή των παιδιών. Σήμερα και οι δύο γονείς προσπαθούν να προσφέρουν την καλύτερη διαπαιδαγώγηση στα παιδιά τους, χωρίς να διαχωρίζονται αυστηρά οι ρόλοι.
Χαρακτηριστικά της σημερινής ελληνικής οικογένειας
Η σύγχρονη ελληνική οικογένεια είναι κυρίως πυρηνικής μορφής, δηλαδή γονείς και παιδιά, ενώ ο παππούς και η γιαγιά απομακρύνονται όλο και περισσότερο από το ίδιο σπίτι. Ο πατέρας παύει πλέον να είναι ο αδιαμφισβήτητος αρχηγός· η γυναίκα θεωρείται ισότιμη με τον άνδρα και πολύτιμη σύντροφος που συμβάλλει στην ευημερία της οικογένειας. Η μητέρα εργάζεται όλο και πιο συχνά έξω από το σπίτι.
Ο χρόνος που περνούν τα μέλη της σημερινής οικογένειας μαζί στο σπίτι έχει μειωθεί. Αυτό οφείλεται στην επαγγελματική απασχόληση και των δύο γονιών, στους γρήγορους ρυθμούς της ζωής, στις πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες των παιδιών και στην απομάκρυνση των νέων από το πατρικό σπίτι για σπουδές ή εργασία.
Οι συνέπειες της εργασίας της μητέρας εκτός σπιτιού
Η απασχόληση της μητέρας έξω από το σπίτι έφερε αρκετές αλλαγές:
- Αυξήθηκε το οικογενειακό εισόδημα.
- Ο πατέρας συμμετέχει όλο και περισσότερο στις δουλειές του σπιτιού και στην ανατροφή των παιδιών.
- Μειώθηκε ο αριθμός των παιδιών ανά οικογένεια — η λεγόμενη υπογεννητικότητα — που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας.
- Μειώθηκε ο χρόνος που αφιερώνει η μητέρα στην ανατροφή των παιδιών.
- Οργανωμένες υπηρεσίες, όπως οι παιδικοί σταθμοί και το ολοήμερο σχολείο, ή άτομα εκτός οικογένειας, όπως γιαγιάδες ή άλλα πρόσωπα, βοηθούν στη φύλαξη των παιδιών.
Αγροτική και αστική οικογένεια
Η αγροτική οικογένεια είναι εκείνη που ζει στην ύπαιθρο και ασχολείται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Η αστική οικογένεια είναι εκείνη που ζει στις πόλεις και ασχολείται με επαγγέλματα εκτός γεωργικού τομέα.
Με τον καιρό, η αγροτική οικογένεια έχασε τον παραδοσιακό της χαρακτήρα και σήμερα δε διαφέρει σημαντικά από την αστική. Αυτή η αλλοίωση οφείλεται σε τρεις κυρίως παράγοντες:
- στην πρόοδο της τεχνολογίας
- στα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας
- στη μείωση των αποστάσεων από τα αστικά κέντρα, η οποία οδήγησε την αγροτική οικογένεια να λειτουργεί περισσότερο ως καταναλωτική μονάδα παρά ως παραγωγική
Η ανάπτυξη της βιομηχανίας και η τεχνολογική πρόοδος αντικατέστησαν τα εργατικά χέρια με μηχανήματα, με αποτέλεσμα πολλοί αγρότες να εγκαταλείψουν το γεωργικό επάγγελμα και να στραφούν σε άλλες δουλειές.
Η συγγένεια
Η συγγένεια είναι ο κοινωνικός δεσμός που συνδέει τα μέλη της οικογένειας μεταξύ τους. Υπάρχουν δύο βασικά είδη:
- Συγγένεια εξ αίματος: δημιουργείται μέσα από τη βιολογική διαδικασία της γέννησης. Για παράδειγμα, γονείς και παιδιά ή παππούδες και εγγόνια είναι συγγενείς εξ αίματος.
- Συγγένεια εξ αγχιστείας: δημιουργείται μετά τον γάμο και είναι η συγγένεια του ενός συζύγου με τους συγγενείς εξ αίματος του άλλου συζύγου. Για παράδειγμα, γαμπρός και πεθερά ή πεθερός και νύφη είναι συγγενείς εξ αγχιστείας.
Εκτός από τη συγγένεια εξ αίματος και εξ αγχιστείας, υπάρχει και η «νομική» συγγένεια, που δημιουργείται με την υιοθεσία, καθώς και η «πνευματική» συγγένεια ανάμεσα σε έναν ανάδοχο και τον αναδεκτό του, δηλαδή τον νονό και το βαφτισιμιό του.
Γιατί έχει σημασία η συγγένεια
Η συγγένεια παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου, γιατί:
- δημιουργεί το οικογενειακό δέντρο και μας κάνει γνωστές τις οικογενειακές μας ρίζες
- καθορίζει ποια είναι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις ανάμεσα στα πρόσωπα αυτά
- καλύπτει την ανάγκη του ανθρώπου για αγάπη, συντροφικότητα, συμπαράσταση και επικοινωνία
- ενισχύει τις αξίες του ανθρώπου και βοηθά στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και της παράδοσης