Παράλληλα Κείμενα 📚

Ι. Ο γυρισμός του ξενιτεμένου (παραλογή)

Οι παραλογές είναι αφηγηματικά δημοτικά τραγούδια με υπόθεση φανταστική ή βασισμένη σε λαϊκές παραδόσεις, σχετική πάντως με δραματικά περιστατικά της ζωής. Σώζονται, συνήθως, σε πολλές παραλλαγές, δηλαδή διαφορετικές μορφές του ίδιου θέματος.

Ερόδισε γ' η ανατολή και ξημερώνει η δύση, [...]
παν τα πουλάκια στη βοσκή κι οι λυγερές στη βρύση.
Βγαίνω κι εγώ κι ο μαύρος μου και τα λαγωνικά μου.
Βρίσκω μια κόρη πόπλενε σε μαρμαρένια γούρνα.
Τη χαιρετάω, δεν μου μιλεί, της κρένω, δεν μου κρένει.
– Κόρη, για βγάλε μας νερό, την καλή μοίρα να 'χεις,
να πιω κι εγώ κι ο μαύρος μου και τα λαγωνικά μου.
Σαράντα σίκλους έβγαλε, στα μάτια δεν την είδα,
κι απάνω στους σαρανταδυό τη βλέπω δακρυσμένη.
· Γιατί δακρύζεις, λυγερή, και βαριαναστενάζεις;
Μήνα πεινάς, μήνα διψάς, μην έχεις κακή μάνα;
· Μήτε πεινώ, μήτε διψώ, μήτ' έχω κακή μάνα.
Ξένε μου, κι αν εδάκρυσα, κι αν βαριαναστενάζω,
τον άντρα 'χω στην ξενιτιά και λείπει δέκα χρόνους [...].
· Κόρη μου, ο άντρας σου πέθανε, κόρη μου, ο άντρας σου χάθη·
τα χέρια μου τον κράτησαν, τα χέρια μου τον θάψαν,
ψωμί, κερί τού μοίρασα, κι είπε να τα πλερώσεις,
τον έδωκα κι ένα φιλί, κι είπε να μου το δώσεις.
· Ψωμί, κερί τού μοίρασες, διπλά να σε πλερώσω,
μα για τ' εκείνο το φιλί, σύρε να σου το δώσει.
· Κόρη μου, εγώ είμαι ο άντρας σου, εγώ είμαι κι ο καλός σου.

• Ξένε μου, αν είσαι ο άντρας μου, αν είσαι κι ο καλός μου,
  δείξε σημάδια της αυλής και τότες να πιστέψω.
• Έχεις μηλιά στην πόρτα σου και κλήμα στην αυλή σου,
  κάνει σταφύλι ροζακί και το κρασί μοσκάτο,
  κι όποιος το πιει δροσίζεται και πάλι αναζητά το.
  — Αυτά είν' σημάδια της αυλής, τα ξέρει ο κόσμος όλος,
  διαβάτης ήσουν, πέρασες, τά-ειδες και μου τα λέεις.
  Πες μου σημάδια του σπιτιού και τότες να πιστέψω.
  · Ανάμεσα στην κάμαρα χρυσό καντήλι ανάφτει,
  και φέγγει σου που γδύνεσαι και πλέκεις τα μαλλιά σου,
  φέγγει σου τις γλυκές αυγές που τα καλά σου βάζεις.
  · Κάποιος κακός μου γείτονας σου τα 'πε και τα ξέρεις.
  Πες μου σημάδια του κορμιού, σημάδια της αγάπης.
  · Έχεις ελιά στα στήθη σου κι ελιά στην αμασκάλη [...].
  · Ξένε μου, εσύ είσαι ο άντρας μου, εσύ είσαι κι ο καλός μου.
  (Ν. Πολίτης, ό.π., αρ. 84)

►► Διαβάστε την παραλογή και αναζητήστε ομοιότητες και διαφορές στην αναγνώριση των συζύγων του δημοτικού αυτού τραγουδιού και στην αναγνώριση του Οδυσσέα από την Πηνελόπη.

Ο «Μικρὸν Ἀπόλογον» του Οδυσσέα διακρίνεται από τον «Ἀρήτης Ἀπόλογον» και τους «Μεγάλους Ἀπολόγους». Ο ποιητής εδώ συνοψίζει σε πλάγιο λόγο –και στη χρονολογική τους σειρά— τις περιπέτειες του Οδυσσέα προσθέτοντας και το επεισόδιο των Φαιάκων μέχρι την άφιξη του ήρωα στην Ιθάκη.

Ο ύπνος λυσιμελής είναι ο ύπνος που λύνει και χαλαρώνει τα μέλη του σώματος — έκφραση που κλείνει την ενότητα, καθώς ο Οδυσσέας αφήνει επιτέλους τις έγνοιες του.

2. «Η Πηνελόπη αναγνωρίζει τον Οδυσσέα»

Η ΟΨΗ ΤΟΥ εφώτιζε τον ήλιο. [...] Κι ήρθε
η Πηνελόπη σαν καχύποπτη και τον κοιτούσε.

Λίγο πιο πριν, ως ήταν ντυμένος
τα κουρελιάσματά του και δεν είχε
λουστεί και μυρωθεί, τον μελετούσε
συγκρίνοντάς τον με τον άντρα της, γεμάτη πίστη,
πως είναι αυτός, μα πάλε κάτι μέσα της
τονε τραβούσε μακριά της· μήπως ήθελε
αυτή να τραβηχτεί; [...] Τι λέει ο Μαρωνίτης;
ο Κακριδής πώς το εξηγεί; Που ο γιος της
έσπευσε πρώτος να της πει «μάνα κακή!»

Όμηρος, μέγας ραψωδός, εκεί,
καθώς ο Πλάτων μαρτυρεί, τον άκουσε
και είδε με τα μάτια του το «δύσμητερ».

Εκείνη γύρισε και φρόνιμη όπως πάντα
τ' απηλογήθη: «Την καρδιά μου αυτή, που συ
αλύγιστη κι αμάλαγη τη λες, δεν βρίσκω,
γιατί παλάβωσε στα στήθη μέσα και χαμένα
τα 'χει τα λόγια της και σκύβει το κεφάλι.
Έτσι, Τηλέμαχε, ας δούμε τι έχει
ο ξένος να μας πει για τα κρυφά σημάδια». [...]
(Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Δοκίμιν, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2000)

►► Προσέξτε πώς ο Κύπριος ποιητής Κυριάκος Χαραλαμπίδης σχολιάζει την παρέμβαση του Τηλέμαχου στη συνάντηση του Οδυσσέα με την Πηνελόπη, πριν τον αναγνωρίσει.