Φορείς Αρωγής και Υποστηρικτικά Δίκτυα για εφήβους 🤝
Στην εφηβεία μπορεί να προκύψουν απορίες για το σώμα, τις σχέσεις, την οικογένεια, το σχολείο ή την ασφάλεια. Κάποιες δυσκολίες λύνονται με μια συζήτηση· άλλες χρειάζονται την καθοδήγηση ειδικού. Το να ζητήσει κανείς βοήθεια είναι τρόπος να φροντίσει τον εαυτό του και να αντιμετωπίσει πιο αποτελεσματικά μια κατάσταση.
Ένα υποστηρικτικό δίκτυο περιλαμβάνει πρόσωπα της καθημερινότητας και οργανωμένες υπηρεσίες. Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις από την αρχή ποια υπηρεσία είναι η καταλληλότερη. Ένας άνθρωπος εμπιστοσύνης μπορεί να σε βοηθήσει να κάνεις το πρώτο βήμα.
Από τα κοντινά πρόσωπα στις ειδικές υπηρεσίες
Γονείς ή κηδεμόνες, άλλοι ενήλικοι της οικογένειας, εκπαιδευτικοί και ο/η σύμβουλος του σχολείου μπορούν να ακούσουν μια ανησυχία, να προσφέρουν στήριξη και να βοηθήσουν στην αναζήτηση κατάλληλης υπηρεσίας. Ένας φίλος μπορεί επίσης να σταθεί δίπλα σου, αλλά ένα σοβαρό ζήτημα ασφάλειας ή υγείας δεν είναι δίκαιο να το σηκώσει μόνος του ένας συνομήλικος.
Οι οργανωμένοι φορείς προσφέρουν διαφορετικά είδη βοήθειας. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει ενδεικτικά ποια θέματα συνδέονται με κάθε είδος υπηρεσίας· η ακριβής λειτουργία και ο τρόπος πρόσβασης μπορεί να αλλάζουν.
| Φορέας ή είδος υπηρεσίας | Θέματα για τα οποία μπορείς να αναζητήσεις καθοδήγηση |
|---|---|
| Συμβουλευτικές υπηρεσίες του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου | Προβληματισμοί νέων, προσωπικές δυσκολίες και αναζήτηση κατάλληλης στήριξης. |
| Σύνδεσμος Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Βίας στην Οικογένεια | Βία ή φόβος μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον και ανάγκη προστασίας. |
| Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού | Απορίες για σχέσεις, σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία. |
| Υπηρεσίες για θέματα ουσιών, όπως η Υπηρεσία Καταπολέμησης Ναρκωτικών | Ανησυχίες για ουσίες, πίεση από παρέα και παραπομπή σε κατάλληλη βοήθεια. |
| Υπηρεσίες ψυχικής υγείας για εφήβους και οικογένειες, όπως το Κέντρο Συμβουλευτικής «Περσέας» | Έντονη ψυχική δυσφορία, δυσκολίες στη συμπεριφορά ή στις οικογενειακές σχέσεις. |
| Ευρωπαϊκές υπηρεσίες στήριξης παιδιών και εφήβων | Δυσκολίες που χρειάζονται ακρόαση, καθοδήγηση ή προστασία, καθώς και περιπτώσεις εξαφάνισης παιδιού. |
| Υπηρεσίες ασφάλειας στο διαδίκτυο | Διαδικτυακός εκφοβισμός, ανεπιθύμητη επικοινωνία, έκθεση προσωπικών δεδομένων και άλλα ζητήματα ψηφιακής ασφάλειας. |
Αν εσύ ή κάποιος άλλος κινδυνεύει τώρα, απομακρύνσου από τον κίνδυνο όπου είναι δυνατό και ζήτησε αμέσως βοήθεια από έμπιστο ενήλικο ή τις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Μην περιμένεις να βρεις μόνος/η την «τέλεια» υπηρεσία.
Πώς ζητάς βοήθεια στην πράξη
Πρώτα προσπάθησε να περιγράψεις τι συμβαίνει: τι σε ανησυχεί, από πότε και τι χρειάζεσαι αυτή τη στιγμή. Μπορείς να ξεκινήσεις απλά, λέγοντας «Θέλω να μιλήσω για κάτι που με δυσκολεύει». Αν δυσκολεύεσαι να μιλήσεις, γράψε λίγες σημειώσεις ή ζήτησε από ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης να σε συνοδεύσει.
Στη συνέχεια επίλεξε έναν πρώτο συνομιλητή. Για ένα σχολικό ζήτημα μπορεί να είναι ο/η σύμβουλος ή ένας/μία εκπαιδευτικός· για ένα ειδικό ζήτημα υγείας, ασφάλειας ή βίας χρειάζεται αρμόδιος επαγγελματίας ή υπηρεσία. Είναι σωστό να ρωτήσεις τι είδους βοήθεια προσφέρεται και πώς θα χρησιμοποιηθούν οι πληροφορίες που μοιράζεσαι. Οι επαγγελματίες οφείλουν να σου εξηγούν τα όρια του απορρήτου, ιδίως όταν η ασφάλεια κάποιου απειλείται.
Μια συζήτηση με τον/την σύμβουλο του σχολείου μπορεί να βοηθήσει έναν έφηβο να ξεκαθαρίσει τι χρειάζεται και να βρει τον κατάλληλο φορέα, ακόμη κι αν αρχικά δεν ξέρει πώς να ονομάσει το πρόβλημα.
Αν η πρώτη συζήτηση δεν σε βοηθήσει ή δεν αισθανθείς ότι ακούστηκες, μπορείς να απευθυνθείς σε άλλο αξιόπιστο ενήλικο ή υπηρεσία. Η αναζήτηση βοήθειας μπορεί να απαιτήσει περισσότερα από ένα βήματα.
Δεξιότητες που στηρίζουν την αναζήτηση βοήθειας
Η εφηβεία δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλους. Αλλαγές στο σώμα, νέες ανάγκες για ανεξαρτησία, προσδοκίες από την οικογένεια και επιρροή των συνομηλίκων μπορεί να φέρουν χαρά, αβεβαιότητα ή ένταση. Η σύγκριση με εικόνες στα μέσα ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να επηρεάσει την εικόνα σώματος. Οι εικόνες αυτές συχνά παρουσιάζουν επιλεγμένες εκδοχές της πραγματικότητας· η αξία ενός ανθρώπου δεν καθορίζεται από το αν τους μοιάζει.
Η συναισθηματική αυτογνωσία βοηθά να ξεχωρίζεις, για παράδειγμα, αν πίσω από τον θυμό υπάρχει φόβος, απογοήτευση ή αίσθημα αδικίας. Το στρες μπορεί να συνοδεύεται από σωματικές αλλαγές, όπως ένταση στους μυς ή γρηγορότερη αναπνοή. Μπορείς να παρατηρείς πότε εμφανίζεται, ποια γεγονότα το πυροδοτούν, πόσο έντονο είναι και πώς αντιδράς. Μια σύντομη καταγραφή βοηθά να εντοπίσεις μοτίβα και να σκεφτείς διαφορετική αντίδραση σε μια παρόμοια κατάσταση.
Η ήρεμη, αργή αναπνοή, ένα διάλειμμα και η συζήτηση με άνθρωπο εμπιστοσύνης μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση μιας στιγμής έντασης. Δεν αντικαθιστούν την επαγγελματική βοήθεια όταν η δυσφορία επιμένει ή επηρεάζει την καθημερινότητα.
Είναι φυσικό να θυμώνεις. Οι προσβολές, οι απειλές και η βία όμως μπορούν να πληγώσουν άλλους ανθρώπους και να κλιμακώσουν τη σύγκρουση. Μπορείς να απομακρυνθείς για λίγο, να ηρεμήσεις και έπειτα να εξηγήσεις με σαφήνεια τι σε ενόχλησε και τι όριο χρειάζεσαι.
Η ενσυναίσθηση και η ενεργητική ακρόαση κάνουν ευκολότερη την επικοινωνία. Δίνεις προσοχή, ρωτάς αντί να βγάζεις βιαστικό συμπέρασμα και σέβεσαι τη διαφορά. Αυτές οι στάσεις βοηθούν τόσο όταν ζητάς στήριξη όσο και όταν ένας φίλος απευθύνεται σε εσένα. Η αυτοεκτίμηση, η αισιοδοξία, η ευελιξία, η αντοχή στο στρες και η υπεύθυνη συμμετοχή στην ομάδα ενισχύονται σταδιακά με άσκηση και υποστήριξη· δεν είναι απαιτήσεις που πρέπει να ικανοποιεί κανείς συνεχώς.
Σκέψη πριν από μια δύσκολη απόφαση
Η πίεση από φίλους, μια διαφωνία ή ένα δίλημμα μπορεί να κάνουν μια γρήγορη επιλογή να φαίνεται δελεαστική. Μια χρήσιμη διαδικασία είναι:
- Ορίζω το πρόβλημα. Τι γνωρίζω, τι υποθέτω και ποιοι επηρεάζονται;
- Σκέφτομαι εναλλακτικές. Περιλαμβάνω και την επιλογή να ζητήσω χρόνο ή βοήθεια.
- Εξετάζω συνέπειες. Τι σημαίνει κάθε επιλογή για την ασφάλεια, τα δικαιώματα, τις σχέσεις και τους στόχους μου;
- Αποφασίζω και ενεργώ. Επιλέγω λύση που μπορώ να εξηγήσω και να αναλάβω υπεύθυνα.
- Αξιολογώ. Εξετάζω τι λειτούργησε και τι θα άλλαζα την επόμενη φορά.
Για παράδειγμα, αν μια παρέα εκφοβίζει έναν συμμαθητή, η αποδοκιμασία της πράξης, η στήριξη του παιδιού και η ενημέρωση έμπιστου ενηλίκου είναι επιλογές που λαμβάνουν υπόψη την ασφάλεια όλων. Η διεκδικητική επικοινωνία βοηθά να εκφράσεις τη θέση σου ακόμη κι όταν διαφωνείς με φίλους.
Ένα σχολείο γίνεται πιο υποστηρικτικό όταν οι μαθητές γνωρίζουν πού μπορούν να στραφούν, μιλούν χωρίς να στιγματίζουν όποιον ζητά βοήθεια και διαδίδουν υπεύθυνα μηνύματα για την ασφάλεια, τη θετική αντιμετώπιση δυσκολιών και την ψυχική ανθεκτικότητα. Η ψυχική ανθεκτικότητα καλλιεργείται και μέσα από τις σχέσεις· δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα καταφέρνεις πάντα μόνος/η.