Ψυχική υγεία των εφήβων 🧠
Τι σημαίνει ψυχική υγεία
Η ψυχική υγεία είναι μέρος της συνολικής υγείας. Συνδέεται με το πώς νιώθουμε, σκεφτόμαστε, σχετιζόμαστε με τους άλλους και αντιμετωπίζουμε τις απαιτήσεις της καθημερινότητας. Ένας άνθρωπος με καλή ψυχική υγεία μπορεί να αναγνωρίζει τις δυνατότητες και τις ανάγκες του, να διαχειρίζεται συνηθισμένες πιέσεις, να συμμετέχει σε όσα έχουν νόημα για τον ίδιο και να συμβάλλει στην κοινότητά του. Η ψυχική υγεία δεν σημαίνει ότι είναι πάντοτε χαρούμενος ή ότι δεν συναντά δυσκολίες.
Δεν εξαρτάται μόνο από το άτομο. Οι σχέσεις, η οικογένεια, το σχολείο και οι ευκαιρίες για υποστήριξη επηρεάζουν την ψυχική του ευεξία. Η αυτοεπίγνωση βοηθά τον άνθρωπο να καταλαβαίνει τι τον δυσκολεύει και τι χρειάζεται. Παράλληλα, η δυνατότητα να βλέπει μια κατάσταση όσο γίνεται ρεαλιστικά και να προσαρμόζεται όταν αλλάζουν οι συνθήκες τον βοηθά να παίρνει αποφάσεις.
Το άγχος ή η λύπη σε μια δύσκολη περίοδο δεν σημαίνουν από μόνα τους ψυχική διαταραχή. Όταν όμως μια δυσκολία επιμένει ή εμποδίζει την καθημερινή ζωή, αξίζει να ζητήσουμε υποστήριξη.
Η ψυχική υγεία στην εφηβεία
Στην εφηβεία οι νέοι εξερευνούν την ταυτότητά τους, τις αξίες τους και τη σεξουαλικότητά τους. Δημιουργούν πιο σύνθετες φιλίες, σκέφτονται τις μελλοντικές τους επιλογές και επιδιώκουν μεγαλύτερη αυτονομία από τους γονείς ή τους κηδεμόνες τους. Οι αλλαγές αυτές μπορούν να είναι συναρπαστικές αλλά και απαιτητικές. Για παράδειγμα, ένας έφηβος μπορεί να θέλει να αποφασίζει μόνος για τον ελεύθερο χρόνο του και ταυτόχρονα να χρειάζεται τη στήριξη της οικογένειάς του.
Η ένταση ανάμεσα σε νέες επιθυμίες, προσδοκίες και υποχρεώσεις μπορεί να δημιουργήσει μια περίοδο αναστάτωσης. Δεν περνούν όλοι οι έφηβοι την ίδια εμπειρία ούτε είναι αναπόφευκτη μια «κρίση της εφηβείας». Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι αλλαγές επηρεάζεται τόσο από προσωπικές δεξιότητες όσο και από τη στήριξη του περιβάλλοντος.
Δυσκολίες που μπορεί να εμφανιστούν
Ορισμένες δυσκολίες ψυχικής υγείας μπορούν να εμφανιστούν στην παιδική ή στην εφηβική ηλικία. Οι παρακάτω περιγραφές βοηθούν να κατανοήσουμε γενικές κατηγορίες· δεν αρκούν για να χαρακτηρίσουμε ή να διαγνώσουμε έναν συμμαθητή.
| Κατηγορία | Τι μπορεί να δυσκολεύει την καθημερινότητα |
|---|---|
| Δυσκολίες σχετικές με το άγχος ή τραυματικές εμπειρίες | Το άγχος είναι έντονο ή επίμονο και επηρεάζει, για παράδειγμα, τη συμμετοχή στο σχολείο, τον ύπνο ή τις σχέσεις. Παραδείγματα αγχωδών διαταραχών είναι η κοινωνική αγχώδης διαταραχή και η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή. Ύστερα από τραυματικές εμπειρίες μπορεί επίσης να εμφανιστεί διαταραχή μετατραυματικού στρες. |
| Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) | Μπορεί να υπάρχουν επίμονες δυσκολίες στη συγκέντρωση, στην οργάνωση ή στον έλεγχο της παρορμητικότητας, με ή χωρίς έντονη κινητικότητα. Δεν είναι απλώς «έλλειψη προσπάθειας». |
| Διαταραχές πρόσληψης τροφής | Η σχέση με το φαγητό και το σώμα μπορεί να γίνει πηγή σοβαρής δυσφορίας και να επηρεάσει την υγεία και την καθημερινότητα. Παραδείγματα είναι η ψυχογενής ανορεξία και η ψυχογενής βουλιμία. |
| Διαταραχές της διάθεσης | Επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος ή σημαντικές μεταβολές στη διάθεση μπορούν να επηρεάσουν τις δραστηριότητες και τις σχέσεις. Η κατάθλιψη είναι ένα παράδειγμα. |
Η αναγνώριση μιας δυσκολίας είναι αφορμή για φροντίδα, όχι για ταμπέλες ή αποκλεισμό. Ένας έμπιστος ενήλικος ή κατάλληλος επαγγελματίας μπορεί να βοηθήσει όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή προκαλούν σημαντική δυσφορία.
Παράγοντες κινδύνου και προστασίας
Οι παράγοντες κινδύνου μπορούν να κάνουν έναν νέο πιο ευάλωτο. Οι προστατευτικοί παράγοντες ενισχύουν την ευεξία και βοηθούν στην αντιμετώπιση των δυσκολιών. Και οι δύο τύποι παραγόντων υπάρχουν σε πολλά επίπεδα:
| Επίπεδο | Ενδεικτικοί παράγοντες κινδύνου | Ενδεικτικοί προστατευτικοί παράγοντες |
|---|---|---|
| Άτομο | Χαμηλή αυτοεκτίμηση, επίμονες αρνητικές σκέψεις, δυσκολίες στην επικοινωνία ή προβλήματα σωματικής υγείας. | Κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, ρεαλιστικός τρόπος σκέψης, δυνατότητα μάθησης και φροντίδα της σωματικής υγείας. |
| Οικογένεια | Συνεχείς συγκρούσεις, αστάθεια, παραμέληση ή κακοποίηση. Δυσκολίες των γονέων μπορεί επίσης να αυξήσουν την ανάγκη υποστήριξης της οικογένειας. | Σταθερές, ζεστές σχέσεις, αίσθημα ασφάλειας και ενήλικοι που ακούν και στηρίζουν. |
| Σχολείο και συνομήλικοι | Απόρριψη από συνομηλίκους, απομόνωση, επαναλαμβανόμενες σχολικές δυσκολίες ή αδύναμη επικοινωνία με το σχολείο. | Σχολικό κλίμα αποδοχής, ένταξη στην ομάδα και υποστηρικτικές σχέσεις με συμμαθητές και εκπαιδευτικούς. |
| Γεγονότα ζωής | Δύσκολες μεταβάσεις, απώλεια αγαπημένου προσώπου ή τραυματική εμπειρία. | Πρόσωπα διαθέσιμα να βοηθήσουν και πρόσβαση σε υποστήριξη όταν προκύπτει ανάγκη. |
| Κοινωνία | Διακρίσεις, κοινωνική απομόνωση, οικονομική ανασφάλεια ή εμπόδια στην πρόσβαση σε υπηρεσίες. | Ασφαλείς κοινότητες, κοινωνικές σχέσεις, οικονομική ασφάλεια, σεβασμός της πολιτισμικής ταυτότητας και προσβάσιμες υπηρεσίες. |
Μια σχέση εμπιστοσύνης με έναν εκπαιδευτικό ή έναν συγγενή μπορεί να προσφέρει στήριξη ακόμη κι όταν άλλες πλευρές της ζωής ενός εφήβου είναι δύσκολες. Κανένας παράγοντας μόνος του δεν καθορίζει το μέλλον του.
Ψυχική ανθεκτικότητα
Ψυχική ανθεκτικότητα είναι η δυνατότητα να προσαρμοζόμαστε και να συνεχίζουμε να εξελισσόμαστε ύστερα από δυσκολίες. Δεν σημαίνει ότι δεν πληγωνόμαστε ή ότι πρέπει να τα καταφέρνουμε μόνοι μας. Μπορεί να δυναμώσει όταν αναπτύσσουμε δεξιότητες, κατανοούμε τα συναισθήματά μας και βρίσκουμε ανθρώπους ή υπηρεσίες που μας στηρίζουν.
Για παράδειγμα, μετά από μια δύσκολη αλλαγή στο σχολείο, ένας έφηβος ίσως χρειαστεί χρόνο, μια συζήτηση με άτομο εμπιστοσύνης και βοήθεια για να οργανώσει ξανά την καθημερινότητά του. Η αναζήτηση βοήθειας είναι μέρος της ανθεκτικότητας. Όταν ενισχύεται η ψυχική υγεία των νέων, βελτιώνεται και η ποιότητα ζωής τους τώρα και στην ενήλικη ζωή.