Διαπροσωπικές Σχέσεις στην Εφηβεία 🤝
Ο εαυτός μας μέσα στις σχέσεις
Στην εφηβεία γνωρίζουμε καλύτερα τον εαυτό μας, διαμορφώνουμε την ταυτότητά μας και μπορεί να αρχίσουμε να νιώθουμε ρομαντικό ενδιαφέρον για κάποιο άλλο άτομο. Η αυτογνωσία μάς βοηθά να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες, τις αξίες και τα όριά μας. Η αποδοχή και η φροντίδα του εαυτού ενισχύουν τον αυτοσεβασμό, που είναι μια σημαντική βάση για υγιείς σχέσεις.
Μια ρομαντική σχέση μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που σχετιζόμαστε με την οικογένεια και τους φίλους μας, τη σχολική μας ζωή και την ανάπτυξή μας. Όταν χαρακτηρίζεται από σεβασμό και ασφαλή επικοινωνία, μπορεί να στηρίζει την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη. Όταν περιλαμβάνει έλεγχο ή βία, μπορεί να τη δυσκολεύει. Γι’ αυτό έχει σημασία να προσέχουμε πώς φερόμαστε και πώς μας φέρονται μέσα στη σχέση.
Υγιείς συμπεριφορές και προειδοποιητικά σημάδια
Σε μια υγιή σχέση τα δύο άτομα αναγνωρίζουν την αξία, τις σκέψεις και τα συναισθήματα του άλλου. Μπορούν να λένε ειλικρινά τη γνώμη τους, να συζητούν τις διαφωνίες τους και να αναζητούν λύσεις χωρίς να προσπαθεί το ένα να επιβληθεί στο άλλο. Οι υποχωρήσεις έχουν νόημα όταν είναι αμοιβαίες και δεν καταργούν τις ανάγκες ή τα όρια κανενός.
| Υγιείς συμπεριφορές | Μη υγιείς συμπεριφορές |
|---|---|
| Σεβασμός, ισότιμη μεταχείριση και κατανόηση | Υποτίμηση, εχθρικότητα και έλλειψη σεβασμού |
| Εμπιστοσύνη και ειλικρίνεια | Εξαπάτηση, συνεχής καχυποψία και ζήλια |
| Επικοινωνία, συζήτηση των διαφορών και επίλυση προβλημάτων | Διαρκής έλεγχος, περιορισμοί και εκφοβισμός |
| Αμοιβαίες υποχωρήσεις και διαχείριση του θυμού | Εξάρτηση και φόβος μέσα στη σχέση |
| Σεβασμός στα όρια και στη συναίνεση | Λεκτική, σωματική ή σεξουαλική βία |
Η απαίτηση να σταματήσει κάποιος να μιλά με φίλους ή να δίνει συνεχώς λογαριασμό για το πού βρίσκεται είναι έλεγχος. Η εμπιστοσύνη αφήνει χώρο στο άλλο άτομο να έχει και δικές του σχέσεις και δραστηριότητες.
Οι μη υγιείς συμπεριφορές είναι προειδοποιητικά σημάδια. Αν τις παρατηρήσουμε, μπορούμε να σταματήσουμε για λίγο, να αναγνωρίσουμε πώς αισθανόμαστε, να σκεφτούμε τι συμβαίνει και να αποφασίσουμε πώς θα κινηθούμε. Ο φόβος, η πίεση ή η συνεχής δυσφορία αξίζουν προσοχή. Μπορούμε να μιλήσουμε και με ένα έμπιστο ενήλικο πρόσωπο, ιδιαίτερα αν υπάρχει απειλή ή βία.
Αυτοσεβασμός, αλληλοσεβασμός και ετοιμότητα
Ο αυτοσεβασμός χτίζεται καθώς γνωρίζουμε και φροντίζουμε τον εαυτό μας. Μας βοηθά να εξετάζουμε αν είμαστε σωματικά, συναισθηματικά και νοητικά έτοιμοι για μια ρομαντική σχέση ή για οποιοδήποτε επόμενο βήμα μέσα σε αυτήν. Η ετοιμότητα είναι προσωπική· δεν καθορίζεται από το τι κάνουν οι φίλοι μας ή τι επιθυμεί το άλλο άτομο. Εκφράζουμε τον αυτοσεβασμό μας και με τις αποφάσεις που παίρνουμε για τον εαυτό μας.
Ο αλληλοσεβασμός φαίνεται στον τρόπο που επικοινωνούμε και συμπεριφερόμαστε. Περιλαμβάνει την απόρριψη της βίας και την αμφισβήτηση των στερεοτύπων, όπως η ιδέα ότι ένα άτομο «πρέπει» να ελέγχει τις επιλογές του άλλου. Αξίες όπως η ειλικρίνεια, η ισότητα, η εμπιστοσύνη και η υποστήριξη χρειάζεται να ισχύουν και για τους δύο.
Όταν σκεφτόμαστε ποιες ιδιότητες θέλουμε από έναν ή μια σύντροφο, αξίζει να εξετάζουμε αν τις δείχνουμε κι εμείς: για παράδειγμα, αν ζητούμε ειλικρίνεια, μιλάμε και οι ίδιοι με ειλικρίνεια.
Δεν υπάρχει «τέλειος» σύντροφος. Κάθε άτομο είναι διαφορετικό, και μια καλή σχέση δεν απαιτεί να συμφωνούν οι δύο σε όλα. Χρειάζεται να μπορούν να διαφωνούν με σεβασμό, να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τη συμπεριφορά τους και, όταν χρειάζεται, να ζητούν συγγνώμη ή να συγχωρούν χωρίς πίεση.
Επικοινωνία, όρια και συναίνεση
Η αποτελεσματική επικοινωνία μάς επιτρέπει να εκφράζουμε καθαρά τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας και να ακούμε το άλλο άτομο. Η οριοθέτηση βοηθά να δηλώνουμε τις προσωπικές μας ανάγκες, όπως πόσο χρόνο θέλουμε για τον εαυτό μας ή ποιες εκδηλώσεις τρυφερότητας μας κάνουν να νιώθουμε άνετα. Τα όρια του άλλου προσώπου έχουν την ίδια αξία με τα δικά μας.
Η συναίνεση είναι απαραίτητη για πράξεις που αφορούν και τα δύο άτομα. Αν κάποιος δεν θέλει ή δεν αισθάνεται έτοιμος για μια πράξη, το άλλο άτομο οφείλει να σεβαστεί την απόφασή του. Η ύπαρξη σχέσης δεν σημαίνει αυτόματη συμφωνία για οποιαδήποτε σωματική ή σεξουαλική δραστηριότητα.
Μια χρήσιμη μορφή επικοινωνίας είναι η διεκδικητική συμπεριφορά. Για να τη χρησιμοποιήσουμε:
- Περιγράφουμε τι συνέβη, χωρίς χαρακτηρισμούς.
- Λέμε πώς αισθανόμαστε γι’ αυτό.
- Εκφράζουμε καθαρά τη θέση ή το όριό μας.
Για παράδειγμα: «Όταν με πιέζεις να κρατιόμαστε χέρι χέρι μπροστά σε όλους, νιώθω άβολα. Θέλω να αποφασίζω κι εγώ πότε είμαι άνετα με αυτό». Έτσι το άλλο άτομο γνωρίζει τι μας απασχολεί και μπορεί να ανταποκριθεί με σεβασμό.
Μια αμοιβαία λύση σε μια διαφωνία μπορεί να βοηθήσει τη σχέση. Δεν είναι όμως αμοιβαία λύση όταν ένα άτομο δέχεται κάτι που δεν θέλει επειδή φοβάται, πιέζεται ή απειλείται.
Η επικοινωνία, ο σεβασμός και η ισότητα συνοψίζουν τρία βασικά στοιχεία μιας υγιούς σχέσης. Μας βοηθούν να προστατεύουμε τόσο τον δικό μας χώρο όσο και την ελευθερία του άλλου προσώπου.