Παράρτημα 1: Συμβάσεις Δικαιωμάτων ⚖️

Τα δικαιώματα προστατεύουν την αξιοπρέπεια και την ελευθερία κάθε ανθρώπου. Το παράρτημα παρουσιάζει πέντε σχετικά πλαίσια: την Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα και τα δικαιώματα του καταναλωτή. Πολλά δικαιώματα επανεμφανίζονται σε περισσότερα από ένα πλαίσια, επειδή αφορούν διαφορετικές πλευρές της ίδιας ανθρώπινης ζωής.

Η Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων 🌍

Η Διακήρυξη ξεκινά από την αρχή ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι σε αξιοπρέπεια και δικαιώματα. Κάθε άνθρωπος δικαιούται τις ελευθερίες της χωρίς διάκριση. Η ζωή, η προσωπική ασφάλεια και η ελευθερία προστατεύονται, ενώ η δουλεία και τα βασανιστήρια απορρίπτονται.

Τα δικαιώματα που σχετίζονται με τον νόμο περιλαμβάνουν την αναγνώριση κάθε ανθρώπου ως προσώπου ενώπιον του νόμου, την ισότητα, τη δίκαιη δίκη και τη δυνατότητα προσφυγής όταν παραβιάζεται ένα δικαίωμα. Η Διακήρυξη αναφέρει επίσης την ιθαγένεια, την ελεύθερη κυκλοφορία και το άσυλο.

Στην προσωπική ζωή ανήκουν ο σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, η δυνατότητα γάμου και δημιουργίας οικογένειας, καθώς και η ιδιοκτησία. Η ελευθερία σκέψης, συνείδησης, θρησκείας και έκφρασης επιτρέπει στον άνθρωπο να διαμορφώνει και να εκφράζει τις πεποιθήσεις του. Η ελευθερία συνάθροισης και συνεταιρισμού αφορά τη δυνατότητα των ανθρώπων να συναντιούνται ειρηνικά και να οργανώνονται μαζί.

Η Διακήρυξη περιλαμβάνει και δικαιώματα που στηρίζουν την καθημερινή ζωή: τροφή, νερό, στέγαση, εργασία, ανάπαυση, ελεύθερο χρόνο, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, κοινωνική προστασία και συμμετοχή στην πολιτική και πολιτιστική ζωή. Το δικαίωμα σε επαρκές επίπεδο διαβίωσης συνδέει την υγεία με την τροφή, τον ρουχισμό, την κατοικία, την ιατρική φροντίδα και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. Προβλέπεται προστασία όταν κάποιος χάνει τα μέσα συντήρησής του εξαιτίας περιστάσεων έξω από τον έλεγχό του, όπως ασθένεια, ανεργία ή αναπηρία. Η μητρότητα και η παιδική ηλικία χρειάζονται ειδική φροντίδα, ενώ όλα τα παιδιά δικαιούνται ίση κοινωνική προστασία.

Η κοινωνική τάξη οφείλει να επιτρέπει την πραγματική άσκηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κανείς δεν μπορεί να επικαλείται ένα δικαίωμα για να καταστρέψει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες που προστατεύει η Διακήρυξη.

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού 🧒

Η Σύμβαση αφορά κάθε παιδί, δηλαδή κάθε άτομο κάτω των 18 ετών. Απαγορεύει τις διακρίσεις και θέτει στο επίκεντρο το συμφέρον του παιδιού. Τα κράτη οφείλουν να παίρνουν μέτρα για την εφαρμογή των δικαιωμάτων, με σεβασμό στον ρόλο και τις ευθύνες των γονέων.

Η ζωή, η επιβίωση και η ανάπτυξη του παιδιού αποτελούν βασικές αρχές. Το παιδί έχει δικαίωμα σε όνομα, ιθαγένεια και προστασία της ταυτότητάς του. Η Σύμβαση καλύπτει τη ζωή και την επικοινωνία με τους γονείς, την οικογενειακή επανένωση και την προστασία από παράνομη μετακίνηση στο εξωτερικό. Όταν ένα παιδί δεν μπορεί να μεγαλώσει με την οικογένειά του, προβλέπεται εναλλακτική φροντίδα, με κανόνες για την υιοθεσία και επανεξέταση της αναδοχής.

Το παιδί μπορεί να εκφράζει τη γνώμη του σε ζητήματα που το αφορούν. Προστατεύονται επίσης η ελευθερία έκφρασης, σκέψης, θρησκείας και ειρηνικής συνάθροισης, η ιδιωτική ζωή και η πρόσβαση σε κατάλληλη πληροφόρηση. Η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο τη φοίτηση: έχει και σκοπούς που συνδέονται με την ανάπτυξη του παιδιού. Προστατεύονται ακόμη τα δικαιώματα των παιδιών που ανήκουν σε μειονότητες και το δικαίωμα κάθε παιδιού σε ελεύθερο χρόνο και ψυχαγωγία.

Η υγεία του παιδιού συνδέεται με πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες, επαρκή διατροφή, πρόληψη ασθενειών και εκπαίδευση για την υγεία. Η Σύμβαση αναφέρεται επίσης στη φροντίδα εγκύων και νέων μητέρων και στην κατάργηση εθίμων που βλάπτουν τα παιδιά. Η κοινωνική πρόνοια και ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής στηρίζουν τη σωματική και συνολική ανάπτυξη.

Ορισμένα παιδιά χρειάζονται πρόσθετη προστασία, όπως παιδιά πρόσφυγες, παιδιά με αναπηρίες και παιδιά που έχουν υποστεί βία. Η Σύμβαση απαιτεί προστασία από παραμέληση, εκμετάλλευση, επιβλαβή εργασία, ναρκωτικές ουσίες, σεξουαλική βία, απαγωγή και εμπορία παιδιών. Απαγορεύει τα βασανιστήρια και προβλέπει προστασία σε περιπτώσεις στέρησης της ελευθερίας και ένοπλων συγκρούσεων. Για παιδιά που έχουν υπάρξει θύματα προβλέπεται αποκατάσταση και επανένταξη· για παιδιά που έρχονται σε επαφή με τη δικαιοσύνη, ειδική μεταχείριση ανάλογη με την ηλικία τους.

Αν μια εθνική ρύθμιση προστατεύει καλύτερα το παιδί, η Σύμβαση δεν χρησιμοποιείται για να μειωθεί αυτή η προστασία.

Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης 🇪🇺

Ο Χάρτης οργανώνει τα δικαιώματα σε έξι ομάδες. Υπενθυμίζει ότι η απόλαυσή τους συνοδεύεται από ευθύνες προς άλλους ανθρώπους, την κοινωνία και τις μελλοντικές γενιές.

Η αλληλεγγύη συνδέεται άμεσα με την υγεία. Οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα ενημέρωσης και διαβούλευσης, συλλογικής δράσης, πρόσβασης σε υπηρεσίες εύρεσης εργασίας και προστασίας από αδικαιολόγητη απόλυση. Οι συνθήκες εργασίας οφείλουν να σέβονται την υγεία, την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια. Η εργασία των παιδιών απαγορεύεται, ενώ οι νέοι που εργάζονται χρειάζονται προστασία από εκμετάλλευση και εργασία που βλάπτει την υγεία ή την εκπαίδευσή τους.

Η κοινωνική ασφάλιση και αρωγή καλύπτουν ανάγκες όπως ασθένεια, μητρότητα, εργατικό ατύχημα, εξάρτηση, γήρας ή απώλεια εργασίας. Ο Χάρτης αναγνωρίζει πρόσβαση στην πρόληψη και στην ιατρική περίθαλψη, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία και πρακτική, και επιδιώκει υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας στις πολιτικές της ΕΕ. Περιλαμβάνει ακόμη την πρόσβαση σε υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος, την προστασία του περιβάλλοντος με την αρχή της αειφόρου ανάπτυξης και την προστασία του καταναλωτή.

Στη δικαιοσύνη, το τεκμήριο αθωότητας και η δυνατότητα υπεράσπισης προστατεύουν όποιον κατηγορείται. Ο Χάρτης αναφέρει επίσης ότι κάποιος δεν πρέπει να δικάζεται ή να τιμωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια πράξη και απαγορεύει την κατάχρηση δικαιώματος.

Σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα 🩺

Αυτά τα δικαιώματα εφαρμόζουν γενικές αρχές, όπως η ζωή, η ασφάλεια, η ισότητα και η ιδιωτικότητα, στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία. Η ζωή μιας γυναίκας δεν πρέπει να τίθεται σε κίνδυνο εξαιτίας εγκυμοσύνης. Η σωματική αυτονομία αποκλείει πράξεις που επιβάλλονται χωρίς ελεύθερη συναίνεση, όπως ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων, αναγκαστική εγκυμοσύνη, στείρωση ή έκτρωση. Απορρίπτονται οι διακρίσεις που σχετίζονται με τη σεξουαλική και αναπαραγωγική ζωή.

Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, στην ελευθερία σκέψης και σε αξιόπιστη πληροφόρηση και εκπαίδευση για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία. Η ενημέρωση για τα οφέλη, τους κινδύνους και την αποτελεσματικότητα μεθόδων ρύθμισης της γονιμότητας στηρίζει αποφάσεις με ελεύθερη και πληροφορημένη συναίνεση. Περιλαμβάνονται η επιλογή αν θα παντρευτεί κάποιος, αν θα δημιουργήσει οικογένεια και αν ή πότε θα αποκτήσει παιδιά.

Τα δικαιώματα αυτά καλύπτουν τη φροντίδα και προστασία της υγείας και τα οφέλη της επιστημονικής προόδου. Συνδέονται με την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και με τη δυνατότητα να ζητούνται ασφαλέστερες σεξουαλικές πρακτικές για την πρόληψη ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων. Προστατεύουν επίσης τη συνάθροιση και την πολιτική συμμετοχή, καθώς και κάθε άνθρωπο από βία, σεξουαλική εκμετάλλευση, κακοποίηση, βασανιστήρια και κακομεταχείριση.

Δικαιώματα και υποχρεώσεις του καταναλωτή 🛒

Καταναλωτής είναι όποιος αποκτά ή χρησιμοποιεί αγαθά και υπηρεσίες. Τα δικαιώματά του προστατεύουν την υγεία, την ασφάλεια και τη δυνατότητα να παίρνει ενημερωμένες αποφάσεις.

Το παράρτημα αναφέρει και υποχρεώσεις του καταναλωτή και του εμπόρου. Έτσι, οι συναλλαγές συνδέονται τόσο με την προστασία δικαιωμάτων όσο και με την υπεύθυνη συμπεριφορά των δύο πλευρών.