18.2 Συνώνυμα – Αντώνυμα (αντίθετα) 🔄
Οι λέξεις συνδέονται μεταξύ τους και με βάση τη σημασία τους. Μερικές λέξεις εκφράζουν κοντινές έννοιες, ενώ άλλες εκφράζουν αντίθετες. Αν προσέχουμε τι ακριβώς θέλουμε να πούμε, διαλέγουμε κάθε φορά την κατάλληλη λέξη.
Συνώνυμα: κοντινές σημασίες
Συνώνυμα λέγονται οι διαφορετικές λέξεις με ίδια ή πολύ κοντινή σημασία. Για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε λευκός τοίχος ή άσπρος τοίχος. Το παπάς και το ιερέας αναφέρονται στο ίδιο πρόσωπο, όπως και το μπαμπάς και το πατέρας δηλώνουν την ίδια οικογενειακή σχέση.
Η λέξη περίπου στον ορισμό είναι σημαντική: τα συνώνυμα δεν ταιριάζουν πάντα παντού. Το «μπαμπάς» ακούγεται πιο οικείο από το «πατέρας». Σε μια φιλική κουβέντα μπορεί να πούμε «Ο μπαμπάς μου έφτιαξε πρωινό», ενώ σε μια επίσημη αίτηση θα προτιμήσουμε τη λέξη «πατέρας». Επίσης, δύο λέξεις μπορεί να ταιριάζουν σε μία σημασία, αλλά όχι σε μια καθιερωμένη έκφραση: λέμε λευκή επιταγή, όχι «άσπρη επιταγή», όταν εννοούμε ότι κάποιος έχει πλήρη ελευθερία να αποφασίσει.
Δοκίμασε το συνώνυμο μέσα σε ολόκληρη την πρόταση. Έλεγξε αν διατηρείται η σημασία και αν η φράση ακούγεται φυσική.
Αντώνυμα: αντίθετες σημασίες
Αντώνυμα ή αντίθετα λέγονται οι λέξεις που εκφράζουν αντίθετες σημασίες. Συγκρίνουμε, για παράδειγμα, έναν ψηλό με έναν κοντό άνθρωπο ή έναν πλούσιο με έναν φτωχό. Τα όμορφος – άσχημος είναι επίσης αντώνυμα.
Αντίθεση μπορούν να εκφράζουν λέξεις από διαφορετικές γραμματικές κατηγορίες:
| Κατηγορία | Ζεύγη αντωνύμων | Τι αντιπαραβάλλουν |
|---|---|---|
| Επίθετα | ψηλός – κοντός, πλούσιος – φτωχός | ιδιότητες |
| Επιρρήματα | πάνω – κάτω | θέσεις ή κατευθύνσεις |
| Ρήματα | γεμίζω – αδειάζω, ανεβαίνω – κατεβαίνω | πράξεις ή κινήσεις |
Η αντίθετη λέξη εξαρτάται από αυτό που εννοούμε. Το αντίθετο μιας ζεστής μέρας είναι μια κρύα μέρα· για έναν ζεστό άνθρωπο, δηλαδή εγκάρδιο, ταιριάζει καλύτερα το ψυχρός.
Για να αποφασίσεις αν δύο λέξεις είναι συνώνυμα ή αντώνυμα, βάλε τες στην ίδια πρόταση. Αν η δεύτερη κρατά περίπου το ίδιο νόημα, είναι συνώνυμη. Αν εκφράζει το αντίθετο νόημα, είναι αντώνυμη.