Ευθύς και πλάγιος λόγος 🗣️
Ποιος μιλά και ποιος μεταφέρει τα λόγια;
Όταν παρουσιάζουμε τα λόγια ενός προσώπου όπως τα είπε, χρησιμοποιούμε ευθύ λόγο. Όταν διηγούμαστε τι είπε με δικά μας λόγια, χρησιμοποιούμε πλάγιο λόγο.
- Ευθύς λόγος: Η Νεφέλη είπε: «Θα έρθω αύριο στο γήπεδο».
- Πλάγιος λόγος: Η Νεφέλη είπε ότι θα έρθει την επόμενη μέρα στο γήπεδο.
Στον ευθύ λόγο μιλά η ίδια η Νεφέλη: λέει «θα έρθω». Στον πλάγιο λόγο κάποιος άλλος μεταφέρει το μήνυμά της: λέει «θα έρθει». Το βασικό νόημα —η επίσκεψή της στο γήπεδο— μένει ίδιο.
Στον ευθύ λόγο βλέπουμε το γεγονός από τη θέση εκείνου που μίλησε. Στον πλάγιο λόγο το βλέπουμε από τη θέση εκείνου που αφηγείται τι ειπώθηκε.
Πώς σχηματίζω πλάγιο λόγο;
Πρώτα ξεκαθαρίζω ποιος μίλησε και σε ποιον. Έπειτα χρησιμοποιώ ένα ρήμα αναφοράς, όπως είπε, ρώτησε, απάντησε ή εξήγησε. Συνδέω όσα ειπώθηκαν με αυτό το ρήμα και προσαρμόζω τις λέξεις που δείχνουν πρόσωπο, χρόνο ή τόπο.
Μια πρόταση του ευθύ λόγου γίνεται συνήθως εξαρτημένη πρόταση στον πλάγιο λόγο. Για μια ανακοίνωση ή απάντηση χρησιμοποιώ συχνά ότι ή πως:
Ο Πέτρος είπε: «Βρήκα το μολύβι μου».
Ο Πέτρος είπε ότι βρήκε το μολύβι του.
Για μια ερώτηση χρησιμοποιώ λέξη που ταιριάζει στο είδος της:
| Ευθύς λόγος | Πλάγιος λόγος |
|---|---|
| Η Άννα ρώτησε: «Πού είναι η βιβλιοθήκη;» | Η Άννα ρώτησε πού ήταν η βιβλιοθήκη. |
| Ο δάσκαλος ρώτησε: «Τελειώσατε;» | Ο δάσκαλος ρώτησε αν τελείωσαν. |
Η πρώτη ερώτηση ζητά πληροφορία για τον τόπο και κρατά το πού. Η δεύτερη ζητά απάντηση «ναι» ή «όχι» και συνδέεται με το αν. Το ρήμα αναφοράς και η λέξη σύνδεσης δείχνουν ότι πρόκειται για ερώτηση, παρόλο που ο πλάγιος λόγος τελειώνει εδώ με τελεία.
Τι αλλάζει όταν αλλάζει η οπτική;
Οι αντωνυμίες και τα πρόσωπα των ρημάτων πρέπει να δείχνουν σωστά ποιος μιλά και για ποιον γίνεται λόγος. Οι λέξεις που δείχνουν «εδώ» και «τώρα» εξετάζονται σε σχέση με τον τόπο και τον χρόνο της αφήγησης.
| Στον ευθύ λόγο | Στον πλάγιο λόγο, όταν αφηγείται τρίτο πρόσωπο |
|---|---|
| «Εγώ έχασα το τετράδιό μου», είπε η Μαρία. | Η Μαρία είπε ότι εκείνη έχασε το τετράδιό της. |
| «Εσύ με βοήθησες», είπε ο Νίκος στην Ελένη. | Ο Νίκος είπε στην Ελένη ότι εκείνη τον βοήθησε. |
| «Θα συναντηθούμε εδώ», είπε η Λήδα. | Η Λήδα είπε ότι θα συναντηθούν εκεί, αν ο αφηγητής βρίσκεται αλλού. |
| «Θα φύγω αύριο», είπε ο Άρης. | Ο Άρης είπε ότι θα φύγει την επόμενη μέρα, αν το μεταφέρουμε αργότερα. |
Οι αλλαγές εδώ → εκεί και αύριο → την επόμενη μέρα δεν γίνονται μηχανικά. Αν ο αφηγητής βρίσκεται στον ίδιο τόπο ή μιλά την ίδια μέρα, μπορεί να κρατήσει τις λέξεις εδώ και αύριο. Ελέγχω κάθε φορά σε τι αναφέρονται οι λέξεις μέσα στη νέα πρόταση.
Στα ελληνικά διαλέγουμε τον χρόνο που αποδίδει σωστά πότε έγινε ή θα γίνει κάτι. Μπορούμε να πούμε «Η Ελένη είπε ότι διαβάζει» ή «Η Ελένη είπε ότι διάβαζε», ανάλογα με το νόημα και τη στιγμή της αφήγησης. Κάποιες φορές χρειάζεται και υπερσυντέλικος, όπως «Είπε ότι είχε διαβάσει», όταν θέλουμε να δείξουμε πως το διάβασμα είχε προηγηθεί.
Πώς γράφω τα λόγια;
Στον γραπτό ευθύ λόγο ξεχωρίζω τα λόγια που ειπώθηκαν με εισαγωγικά ή, στον διάλογο, με παύλα στην αρχή κάθε ατάκας. Κρατώ μέσα στα εισαγωγικά το ερωτηματικό ή το θαυμαστικό, όταν ανήκει στα λόγια του ομιλητή:
Η Σοφία ρώτησε τον Μάριο: «Έφερες την μπάλα;»
Στον πλάγιο λόγο τα λόγια ενσωματώνονται στην αφήγηση, χωρίς εισαγωγικά ή παύλες διαλόγου:
Η Σοφία ρώτησε τον Μάριο αν έφερε την μπάλα.
Η πλάγια ερώτηση δεν παίρνει αυτόματα ερωτηματικό. Στην πρόταση «Η Σοφία ρώτησε τον Μάριο αν έφερε την μπάλα.» ολόκληρη η πρόταση αφηγείται τι ρώτησε η Σοφία, γι’ αυτό τελειώνει με τελεία.
Για να ελέγξω τη μετατροπή, διαβάζω ξανά την πρόταση: φαίνεται καθαρά ποιος μίλησε, τι είπε, σε ποιον αναφέρονται οι αντωνυμίες και πότε ή πού συμβαίνει ό,τι περιγράφει;