- Βασική Θεωρία
Ζ Χρονικές προτάσεις ⏳
Πώς δείχνουμε τον χρόνο
Όταν διηγούμαστε τι έγινε μέσα στη μέρα μας, χρειάζεται να δείξουμε πότε έγινε κάθε πράξη και με ποια σειρά έγιναν οι πράξεις. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε χρονικά επιρρήματα, όπως χτες, πριν, ύστερα, αλλά και ονοματικές φράσεις, όπως το πρωί. Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε προθετικές φράσεις, όπως πριν από το φαγητό και κατά τη διάρκεια της γιορτής.
Ένας ακόμη τρόπος είναι η χρονική πρόταση: «Όταν τελειώσω το διάβασμα, θα βγω στην αυλή». Το έντονο μέρος μάς λέει πότε θα γίνει αυτό που δηλώνει η κύρια πρόταση, «θα βγω στην αυλή».
Μπορούμε να πούμε «Το απόγευμα θα παίξουμε» ή «Όταν γυρίσουμε από το σχολείο, θα παίξουμε». Η χρονική πρόταση δίνει περισσότερες πληροφορίες, επειδή περιγράφει μια πράξη με ρήμα.
Τι είναι η χρονική πρόταση
Η χρονική πρόταση είναι μια εξαρτημένη πρόταση που προσδιορίζει τον χρόνο μιας πράξης. Συνδέεται με μια κύρια πρόταση και απαντά στην ερώτηση «πότε;».
Στο «Μόλις άνοιξε η βιβλιοθήκη, μπήκαμε μέσα», η χρονική πρόταση είναι το «Μόλις άνοιξε η βιβλιοθήκη». Αν ρωτήσουμε «Πότε μπήκαμε μέσα;», αυτή μας δίνει την απάντηση. Έχει δικό της ρήμα (άνοιξε), όπως και η κύρια πρόταση (μπήκαμε).
Το «μετά το μάθημα» δείχνει χρόνο, αλλά δεν είναι χρονική πρόταση: δεν έχει ρήμα. Το «αφού τελείωσε το μάθημα» είναι χρονική πρόταση, γιατί περιέχει το ρήμα «τελείωσε».
Πώς αρχίζουν οι χρονικές προτάσεις
Οι χρονικές προτάσεις αρχίζουν συνήθως με χρονικούς συνδέσμους, όπως όταν, ενώ, αφού, μόλις, ώσπου να. Ο σύνδεσμος μάς βοηθά να καταλάβουμε τη σχέση ανάμεσα στις δύο πράξεις.
| Χρονικός σύνδεσμος | Παράδειγμα | Τι καταλαβαίνουμε |
|---|---|---|
| όταν | Όταν γυρίζω σπίτι, πλένω τα χέρια μου. | Το πλύσιμο γίνεται την ώρα που επιστρέφω ή κάθε φορά που επιστρέφω. |
| ενώ | Ενώ διάβαζα, η αδελφή μου ζωγράφιζε. | Οι δύο πράξεις γίνονταν συγχρόνως. |
| αφού | Αφού έδεσα τα κορδόνια μου, βγήκα έξω. | Πρώτα έδεσα τα κορδόνια και ύστερα βγήκα. |
| μόλις | Μόλις τελείωσε η ταινία, ανάψαμε το φως. | Το φως άναψε αμέσως μετά το τέλος της ταινίας. |
| ώσπου να | Ώσπου να έρθει το λεωφορείο, περιμέναμε στη στάση. | Η αναμονή κράτησε μέχρι την άφιξη του λεωφορείου. |
Στο «Μόλις μπήκα στην αίθουσα, χαιρέτησα» το «μόλις» εισάγει χρονική πρόταση. Στο «Μόλις που πρόλαβα το λεωφορείο» σημαίνει «ίσα ίσα»· δεν συνδέει δύο προτάσεις.
Πριν, ταυτόχρονα ή μετά;
Η χρονική πρόταση μπορεί να δείχνει ότι μια πράξη έγινε πριν από, ταυτόχρονα με ή μετά από την πράξη της κύριας πρότασης. Δες πώς αλλάζει η σειρά των γεγονότων:
- Πριν: «Αφού μάζεψα τα βιβλία μου, πήγα για παιχνίδι». Το μάζεμα έγινε πρώτο.
- Ταυτόχρονα: «Ενώ μάζευα τα βιβλία μου, άκουγα μουσική». Οι δύο πράξεις συνέβαιναν την ίδια ώρα.
- Μετά, αμέσως: «Μόλις μάζεψα τα βιβλία μου, πήγα για παιχνίδι». Το παιχνίδι άρχισε αμέσως μετά το μάζεμα.
Μια χρονική πρόταση μπορεί να μπει πριν ή μετά την κύρια: «Όταν ξυπνήσαμε, ετοιμάσαμε πρωινό» και «Ετοιμάσαμε πρωινό όταν ξυπνήσαμε». Και στις δύο περιπτώσεις δείχνει πότε ετοιμάσαμε το πρωινό. Αν αφηγούμαστε πολλές πράξεις στη σειρά, οι χρονικές προτάσεις βοηθούν τον αναγνώστη να παρακολουθήσει τι έγινε πρώτο, τι συνέβη στο μεταξύ και τι ακολούθησε.