- Βασική Θεωρία
Βουλητικές προτάσεις 💭
Όταν λέμε Θέλω να ζωγραφίσω ή Πρέπει να ξεκινήσουμε, το μέρος που αρχίζει με να συμπληρώνει αυτό που λέμε στο πρώτο μέρος. Η πρόταση να ζωγραφίσω δείχνει τι θέλω, ενώ η πρόταση να ξεκινήσουμε δείχνει τι πρέπει να γίνει. Τέτοιες εξαρτημένες προτάσεις λέγονται βουλητικές.
Τι εκφράζουν και πώς σχηματίζονται
Οι βουλητικές προτάσεις εκφράζουν επιθυμία, σχεδιασμό ή ευχή. Αρχίζουν με το μόριο να και το ρήμα τους βρίσκεται σε υποτακτική.
| Τι εκφράζει η βουλητική πρόταση | Παράδειγμα | Βουλητική πρόταση |
|---|---|---|
| Επιθυμία | Θέλω να διαβάσω ένα παραμύθι. | να διαβάσω ένα παραμύθι |
| Σχεδιασμό | Σκοπεύουμε να φυτέψουμε λουλούδια. | να φυτέψουμε λουλούδια |
| Ευχή | Εύχομαι να βρεις το χαμένο σου τετράδιο. | να βρεις το χαμένο σου τετράδιο |
Το να μάς βοηθά να εντοπίσουμε μια πιθανή βουλητική πρόταση. Για να βεβαιωθούμε, κοιτάζουμε και το νόημα και τη σχέση της με την υπόλοιπη πρόταση.
Ποιον ρόλο έχουν μέσα στην πρόταση
Μια βουλητική πρόταση μπορεί να λειτουργεί ως αντικείμενο ενός ρήματος. Συμπληρώνει δηλαδή ρήματα όπως θέλω, μπορώ, εύχομαι, αναγκάζομαι, σκοπεύω. Ρωτάμε, για παράδειγμα, «Τι θέλω;» ή «Τι σκοπεύω;»:
- Μπορώ να σηκώσω την τσάντα. → Τι μπορώ; Να σηκώσω την τσάντα.
- Σκοπεύει να επισκεφθεί τη βιβλιοθήκη. → Τι σκοπεύει; Να επισκεφθεί τη βιβλιοθήκη.
Μπορεί επίσης να λειτουργεί ως υποκείμενο ενός απρόσωπου ρήματος ή μιας απρόσωπης έκφρασης. Τέτοια είναι τα πρέπει, χρειάζεται, απαγορεύεται, είναι ανάγκη, είναι αδύνατον. Ρωτάμε «Τι πρέπει;» ή «Τι είναι ανάγκη;»:
- Πρέπει να ποτίσουμε τα φυτά. → Τι πρέπει; Να ποτίσουμε τα φυτά.
- Είναι ανάγκη να μιλήσουμε ήρεμα. → Τι είναι ανάγκη; Να μιλήσουμε ήρεμα.
- Απαγορεύεται να πατάμε το γρασίδι. → Τι απαγορεύεται; Να πατάμε το γρασίδι.
Στο «Θέλω ένα ποτήρι νερό», αντικείμενο είναι η φράση «ένα ποτήρι νερό». Στο «Θέλω να πιω νερό», τη θέση του αντικειμένου παίρνει ολόκληρη η βουλητική πρόταση «να πιω νερό».
Πώς τις ξεχωρίζουμε από τις τελικές προτάσεις
Και οι τελικές προτάσεις μπορούν να αρχίζουν με να. Στις τελικές, όμως, το να μπορεί να αντικατασταθεί από για να χωρίς να χαλάσει το νόημα. Στις βουλητικές αυτό δεν γίνεται.
- Θέλω να παίξω στην αυλή. → Το να παίξω στην αυλή συμπληρώνει το «θέλω»: είναι βουλητική. Δεν λέμε «Θέλω για να παίξω στην αυλή».
- Βγήκα στην αυλή να παίξω. → Το να παίξω δείχνει τον σκοπό για τον οποίο βγήκα: είναι τελική. Μπορώ να πω «Βγήκα στην αυλή για να παίξω».
Μη χαρακτηρίζεις μια πρόταση βουλητική μόνο επειδή αρχίζει με να. Έλεγξε αν συμπληρώνει ένα ρήμα ή μια απρόσωπη έκφραση και δοκίμασε αν το να μπορεί να γίνει για να.