- Βασική Θεωρία
Α Ονοματική φράση 🧩
Όταν φτιάχνουμε μια πρόταση, συνδυάζουμε λέξεις σε ομάδες που έχουν νόημα. Μία τέτοια ομάδα είναι η ονοματική φράση. Για να καταλάβουμε πώς λειτουργεί, βρίσκουμε πρώτα την κύρια λέξη της και έπειτα βλέπουμε τι δουλειά κάνει μέσα στην πρόταση.
Τι είναι η ονοματική φράση
Η ονοματική φράση έχει ως βασική λέξη ένα ουσιαστικό: το καινούριο ποδήλατο, η φίλη της Μαρίας. Γύρω από το ουσιαστικό μπορούν να μπουν άρθρα και άλλες λέξεις που δίνουν περισσότερες πληροφορίες. Στη φράση το καινούριο ποδήλατο, βασική λέξη είναι το ποδήλατο.
Μερικές φορές τη θέση του ουσιαστικού παίρνει άλλη λέξη, όπως μια αντωνυμία ή ένα επίθετο: Εκείνοι έφτασαν νωρίς. Οι μικροί έπαιξαν στην αυλή. Και στις δύο περιπτώσεις, η λέξη ή η ομάδα λέξεων λειτουργεί ως ονοματική φράση.
Η ονοματική φράση δεν χρειάζεται να έχει πολλές λέξεις. Στην πρόταση «Εκείνοι έφτασαν νωρίς», το «Εκείνοι» είναι από μόνο του ονοματική φράση.
Οι τρεις βασικοί ρόλοι της στην πρόταση
Η ονοματική φράση μπορεί να είναι υποκείμενο, αντικείμενο ή κατηγορούμενο. Για να βρούμε τον ρόλο της, κοιτάζουμε τη σχέση της με το ρήμα.
| Ρόλος | Τι μας δείχνει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Υποκείμενο | Ποιος κάνει ή παθαίνει αυτό που δηλώνει το ρήμα | Οι μαθητές της έκτης ετοίμασαν μια αφίσα. |
| Αντικείμενο | Σε ποιον ή σε τι μεταφέρεται η ενέργεια του ρήματος | Οι μαθητές ετοίμασαν μια πολύχρωμη αφίσα. |
| Κατηγορούμενο | Ποια ιδιότητα δίνεται στο υποκείμενο με ένα συνδετικό ρήμα | Η αδελφή μου έγινε εξαιρετική κολυμβήτρια. |
Ως υποκείμενο
Το υποκείμενο απαντά συνήθως στην ερώτηση ποιος; ή ποια; προς το ρήμα. Στην πρόταση «Ο σκύλος της γειτόνισσας κοιμάται», ρωτάμε «Ποιος κοιμάται;» και βρίσκουμε ολόκληρη την ονοματική φράση ο σκύλος της γειτόνισσας. Το υποκείμενο βρίσκεται πάντα σε ονομαστική πτώση.
Ως αντικείμενο
Το αντικείμενο το βρίσκουμε ρωτώντας, ανάλογα με το ρήμα, τι;, ποιον; ή σε ποιον;. Στην πρόταση «Η Δάφνη ζωγράφισε έναν μεγάλο ήλιο», η ερώτηση «Τι ζωγράφισε;» μάς οδηγεί στο αντικείμενο. Τα αντικείμενα βρίσκονται σε αιτιατική ή γενική πτώση. Για παράδειγμα, στο «Η Δάφνη μού χαμογέλασε», η αντωνυμία μού είναι αντικείμενο σε γενική και σημαίνει «σε εμένα».
Το υποκείμενο είναι σε ονομαστική. Το αντικείμενο μπορεί να είναι σε αιτιατική ή γενική· δεν έχουν λοιπόν όλα τα αντικείμενα την ίδια πτώση.
Ως κατηγορούμενο
Το κατηγορούμενο δίνει μια ιδιότητα στο υποκείμενο. Εμφανίζεται με συνδετικά ρήματα, όπως είμαι, γίνομαι, φαίνομαι, εκλέγομαι και λέγομαι.
Στην πρόταση «Ο θείος μου είναι έμπειρος μάγειρας», η φράση έμπειρος μάγειρας μας λέει τι είναι ο θείος. Στο «Η Ελένη έγινε αρχηγός της ομάδας», η φράση αρχηγός της ομάδας μας λέει τι έγινε η Ελένη. Το κατηγορούμενο έχει την ίδια πτώση με την ονοματική φράση στην οποία δίνει την ιδιότητα. Στα παραδείγματα αυτά, το υποκείμενο και το κατηγορούμενο είναι σε ονομαστική.
Όταν γράφουμε: χωρίς κόμμα δίπλα στο ρήμα
Δεν χωρίζουμε με κόμμα το υποκείμενο, το αντικείμενο ή το κατηγορούμενο από το ρήμα με το οποίο συνδέονται:
- Η Μαρίνα τραγουδάει.
- Διαβάσαμε μια συναρπαστική ιστορία.
- Ο Άρης έγινε δάσκαλος.
Γράφουμε «Η Μαρίνα τραγουδάει» και «Ο Άρης έγινε δάσκαλος», χωρίς κόμμα ανάμεσα στην ονοματική φράση και στο ρήμα.