- Βασική Θεωρία
Παρατακτικοί σύνδεσμοι 🔗
Τι κάνουν οι σύνδεσμοι
Οι σύνδεσμοι είναι άκλιτες λέξεις που ενώνουν μέρη του λόγου μας. Μπορούν να συνδέουν:
- Λέξεις: «Μίλησε ήρεμα και καθαρά».
- Φράσεις: «Παίζουμε στην αυλή ή στο γήπεδο».
- Προτάσεις: «Η Ελένη διάβασε αλλά ο αδελφός της ξεκουράστηκε».
Όταν συνδέονται προτάσεις, μας ενδιαφέρει αν έχουν την ίδια θέση μέσα στην περίοδο. Μια κύρια πρόταση μπορεί να ενωθεί με μια άλλη κύρια. Μια εξαρτημένη πρόταση μπορεί να ενωθεί με μια άλλη εξαρτημένη. Αυτή η σύνδεση προτάσεων του ίδιου είδους λέγεται παρατακτική σύνδεση. Όταν, αντίθετα, ένας σύνδεσμος συνδέει μια εξαρτημένη πρόταση με την κύρια από την οποία εξαρτάται, έχουμε υποτακτική σύνδεση.
Στο «Ξέρω ότι διάβασες και ότι κατάλαβες», το και ενώνει τις δύο εξαρτημένες προτάσεις «ότι διάβασες» και «ότι κατάλαβες». Τα ότι συνδέουν καθεμία από αυτές με την κύρια πρόταση «Ξέρω».
Οι παρατακτικοί σύνδεσμοι
Οι παρατακτικοί σύνδεσμοι μπορούν να ενώνουν λέξεις και φράσεις, καθώς και κύριες προτάσεις μεταξύ τους ή εξαρτημένες προτάσεις μεταξύ τους.
| Σύνδεσμος | Τι μπορεί να δείχνει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| και, κι | Προσθέτουμε κάτι. | «Πήρα μολύβι και τετράδιο». |
| ή | Διαλέγουμε ανάμεσα σε δυνατότητες. | «Θα γράψεις ή θα ζωγραφίσεις;» |
| είτε | Παρουσιάζουμε δυνατότητες, συχνά με τη μορφή είτε… είτε. | «Είτε μείνουμε μέσα είτε βγούμε έξω, θα παίξουμε». |
| ούτε | Αποκλείουμε κάτι· συχνά επαναλαμβάνεται ως ούτε… ούτε. | «Δεν βρήκα ούτε το βιβλίο ούτε το τετράδιο». |
| αλλά, μα | Δείχνουμε αντίθεση. | «Προσπάθησα, αλλά δεν τα κατάφερα». |
| όμως | Δείχνουμε αντίθεση. | «Ήθελα να έρθω. Όμως αρρώστησα». |
Στο «Ο ήλιος βγήκε και τα παιδιά πήγαν στην πλατεία», το και ενώνει δύο κύριες προτάσεις. Στο «Ελπίζω ότι θα προλάβουμε και ότι θα βρούμε θέσεις», ενώνει δύο εξαρτημένες προτάσεις. Έτσι αναγνωρίζουμε την παρατακτική σύνδεση από τα μέρη που ενώνονται, όχι μόνο από τη λέξη που βρίσκεται ανάμεσά τους.
Μπροστά από φωνήεν συναντάμε συχνά το κι αντί για το και: «Η Άννα κι ο Μάριος». Η σημασία της πρόσθεσης μένει ίδια.
Το «και» με τη σημασία «επίσης»
Μερικές φορές το και δεν έχει δίπλα του δύο ρητά μέρη που ενώνει. Μπαίνει πριν από ένα μέρος της πρότασης και σημαίνει «επίσης»: προσθέτει αυτό το μέρος σε κάτι που ήδη ξέρουμε ή έχουμε αναφέρει.
| Το «και» μπαίνει πριν από… | Παράδειγμα | Τι εννοούμε |
|---|---|---|
| ονοματική φράση | «Ήρθε και η μικρή αδελφή». | Ήρθε επίσης η μικρή αδελφή. |
| επίθετο | «Η τσάντα είναι και ελαφριά». | Είναι επίσης ελαφριά. |
| επίρρημα | «Μίλησε και χαμηλόφωνα». | Μίλησε επίσης χαμηλόφωνα. |
| προθετική φράση | «Περάσαμε και από το πάρκο». | Περάσαμε επίσης από το πάρκο. |
Στο «Ήρθαν η Αλίκη και ο Πέτρος», το και ενώνει δύο ονοματικές φράσεις. Στο «Ήρθε και ο Πέτρος», το και σημαίνει «επίσης»: προσθέτει τον Πέτρο σε άλλους που ήρθαν.