12.3 Παραθετικά επιρρημάτων 📊
Όταν συγκρίνουμε τον τρόπο ή τον τόπο
Η Δάφνη ζωγραφίζει ωραία. Ο Πέτρος ζωγραφίζει ωραιότερα από τη Δάφνη. Με τις δύο αυτές λέξεις δεν περιγράφουμε τους ζωγράφους, αλλά πώς ζωγραφίζουν. Όταν δείχνουμε διαφορετικό βαθμό σε αυτό που δηλώνει ένα επίρρημα, χρησιμοποιούμε τα παραθετικά του επιρρήματος.
Όπως και στα επίθετα, ξεκινάμε από τον θετικό βαθμό (ωραία), σχηματίζουμε συγκριτικό βαθμό (ωραιότερα) και μπορούμε να εκφράσουμε υπερθετικό βαθμό (ωραιότατα). Το επίρρημα παραμένει άκλιτο: λέμε «Ο Άρης γράφει ωραιότερα» και «Η Έλλη γράφει ωραιότερα».
Συγκριτικός βαθμός: περισσότερο από κάτι άλλο
Ο συγκριτικός βαθμός μπορεί να σχηματιστεί με δύο τρόπους:
| Τρόπος | Πώς σχηματίζεται | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Μονολεκτικά | Μία λέξη με κατάληξη -ότερα ή -ύτερα | ωραία → ωραιότερα · βαθιά → βαθύτερα |
| Περιφραστικά | πιο + θετικός βαθμός | ωραία → πιο ωραία · βαθιά → πιο βαθιά |
Για παράδειγμα: «Σήμερα η Άννα διάβασε πιο προσεκτικά από χτες» ή «Ο Κώστας έσκαψε βαθύτερα από τον φίλο του». Οι φράσεις πιο προσεκτικά και βαθύτερα δείχνουν σύγκριση. Μπορούμε να προσθέσουμε το από για να πούμε με ποιον ή με τι συγκρίνουμε.
Τα ωραιότερα και πιο ωραία είναι και τα δύο συγκριτικός βαθμός. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο σχηματισμού τους, όχι στον βαθμό σύγκρισης.
Υπερθετικός βαθμός: πολύ μεγάλος βαθμός
Ο υπερθετικός βαθμός των επιρρημάτων μπορεί επίσης να έχει μία λέξη ή περισσότερες:
| Τρόπος | Πώς σχηματίζεται | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Μονολεκτικά | Μία λέξη με κατάληξη -ότατα ή -ύτατα | ωραία → ωραιότατα · βαθιά → βαθύτατα |
| Περιφραστικά | πολύ ή πάρα πολύ + θετικός βαθμός | πολύ ωραία · πάρα πολύ βαθιά |
Στην πρόταση «Η Μαρίνα εξήγησε το παιχνίδι πολύ καθαρά», η φράση τονίζει πόσο καθαρά το εξήγησε. Το ωραιότατα και το βαθύτατα είναι σωστοί μονολεκτικοί τύποι, αλλά στην καθημερινή ομιλία συχνά διαλέγουμε τις περιφράσεις πολύ ωραία και πάρα πολύ βαθιά.
Το πιο ωραία συγκρίνει: «Τραγουδά πιο ωραία από μένα». Το πολύ ωραία τονίζει έναν μεγάλο βαθμό: «Τραγουδά πολύ ωραία». Δεν αντικαθιστούμε το πιο με το πολύ όταν θέλουμε να συγκρίνουμε.
Επιρρήματα με ιδιαίτερο σχηματισμό
Δεν φτιάχνουν όλα τα επιρρήματα μονολεκτικά παραθετικά. Όσα δεν προέρχονται από επίθετα σχηματίζουν τα παραθετικά τους μόνο περιφραστικά: κάτω → πιο κάτω, μπροστά → πιο μπροστά. Έτσι, λέμε «Στάσου πιο μπροστά για να βλέπεις τον πίνακα» ή «Βάλε το κουτί πιο κάτω στο ράφι».
Υπάρχουν επίσης συνηθισμένα παραθετικά που δεν ακολουθούν τις καταλήξεις -ότερα και -ύτερα. Για παράδειγμα, το καλά γίνεται καλύτερα στον συγκριτικό βαθμό: «Σήμερα έπαιξα καλύτερα από χτες». Το πολύ δίνει το περισσότερο όταν συγκρίνουμε ποσότητα ή βαθμό: «Φέτος διαβάζω περισσότερο». Αυτές τις μορφές τις μαθαίνουμε ως ιδιαίτερους τύπους, αντί να προσθέτουμε μηχανικά μια κατάληξη.
Στο «Ο Νίκος έτρεξε γρηγορότερα», το γρηγορότερα είναι επίρρημα και εξηγεί πώς έτρεξε. Στο «Ο Νίκος είναι γρηγορότερος», το γρηγορότερος είναι επίθετο και χαρακτηρίζει τον Νίκο.