12.2 Επιρρήματα σε -α και -ως 🔎

Τα επιρρήματα μάς βοηθούν να πούμε, για παράδειγμα, πώς γίνεται κάτι: «Η Μαρία μίλησε ήρεμα». Πολλά επιρρήματα τελειώνουν σε -α, ενώ ορισμένα έχουν τύπο σε -ως. Η κατάληξη μπορεί να επηρεάζει το ύφος ή και τη σημασία τους.

Πώς σχηματίζονται τα επιρρήματα σε -α

Πολλά επιρρήματα σε -α έχουν την ίδια μορφή με το ουδέτερο πληθυντικό του αντίστοιχου επιθέτου. Η λέξη δεν είναι όμως πάντοτε επίθετο: κοιτάζουμε τι κάνει μέσα στην πρόταση.

Επίθετο δίπλα σε ουσιαστικό	Επίρρημα δίπλα σε ρήμα
Τα ήσυχα παιδιά διάβαζαν.	Τα παιδιά διάβαζαν ήσυχα.
Τα παράξενα παιχνίδια χάθηκαν.	Οι φίλοι μας φέρθηκαν παράξενα.
Τα γρήγορα ποδήλατα πέρασαν.	Τα ποδήλατα πέρασαν γρήγορα.

Στη φράση «τα ήσυχα παιδιά», το ήσυχα περιγράφει τα παιδιά. Στη φράση «διάβαζαν ήσυχα», λέει πώς διάβαζαν. Ως επίρρημα μένει ίδιο, όποιο κι αν είναι το πρόσωπο που ενεργεί: «Ο Νίκος διάβαζε ήσυχα» και «Τα παιδιά διάβαζαν ήσυχα».

Ίδια μορφή, διαφορετική δουλειά

Μια λέξη μπορεί να μοιάζει ακριβώς με τύπο επιθέτου, αλλά να λειτουργεί ως επίρρημα. Για να το καταλάβεις, ρώτησε «Πώς έγινε η ενέργεια;».

Επιρρήματα σε -ως με ίδια σημασία

Μερικά επιρρήματα σχηματίζονται σε -ως, όπως συνήθως και ευτυχώς: «Συνήθως φτάνω νωρίς»· «Ευτυχώς βρήκαμε την τσάντα». Αρκετά άλλα έχουν δύο τύπους, έναν σε -α και έναν σε -ως, με την ίδια βασική σημασία.

Καθημερινός τύπος σε -α	Τύπος σε -ως	Παράδειγμα
άδικα	αδίκως	Τον κατηγόρησαν άδικα / αδίκως.
σπάνια	σπανίως	Σπάνια / σπανίως χιονίζει εδώ.

Όταν η σημασία μένει ίδια, ο τύπος σε -ως ακούγεται συνήθως πιο επίσημος. Σε μια καθημερινή κουβέντα θα πούμε πιο εύκολα «Σπάνια χιονίζει εδώ».

Όταν αλλάζει η σημασία

Δεν μπορούμε πάντα να αλλάξουμε το -α σε -ως και να εννοούμε το ίδιο πράγμα. Σε ορισμένα ζεύγη, κάθε τύπος έχει τη δική του σημασία.

Τύπος σε -ως	Τι σημαίνει εδώ	Τύπος σε -α	Τι σημαίνει εδώ
αμέσως: «Έφυγε αμέσως.»	Χωρίς καθυστέρηση.	άμεσα: «Μίλησε άμεσα με τη διευθύντρια.»	Χωρίς να μεσολαβήσει άλλος.
απλώς: «Απλώς ρώτησα.»	Μόνο, τίποτε περισσότερο.	απλά: «Εξήγησε τον κανόνα απλά.»	Με απλό τρόπο.
εκτάκτως: «Η ομάδα συνεδρίασε εκτάκτως.»	Έξω από το κανονικό πρόγραμμα, λόγω ιδιαίτερης ανάγκης.	έκτακτα: «Περάσαμε έκτακτα στην εκδρομή.»	Εξαιρετικά καλά.
ευχαρίστως: «Θα σε βοηθήσω ευχαρίστως.»	Με προθυμία, με χαρά.	ευχάριστα: «Περάσαμε ευχάριστα το απόγευμα.»	Με τρόπο που μας έδωσε ευχαρίστηση.
τελείως: «Το ποτήρι άδειασε τελείως.»	Ολοκληρωτικά, εντελώς.	τέλεια: «Έλυσες τέλεια το πρόβλημα.»	Με εξαιρετικό τρόπο, χωρίς λάθη.

Διάλεξε τον τύπο από το νόημα

«Έλα αμέσως» σημαίνει «έλα τώρα, χωρίς καθυστέρηση». «Μίλησε άμεσα με τον υπεύθυνο» σημαίνει «μίλησε ο ίδιος μαζί του, χωρίς μεσάζοντα». Πριν διαλέξεις κατάληξη, σκέψου τι ακριβώς θέλεις να πεις.

Ο καλύτερος έλεγχος είναι να αντικαταστήσεις το επίρρημα με μια μικρή εξήγηση. Αν εννοείς «με προθυμία», ταιριάζει το ευχαρίστως· αν εννοείς «με ευχάριστο τρόπο», ταιριάζει το ευχάριστα. Έτσι ξεχωρίζεις τη σημασία, ακόμη κι όταν οι δύο λέξεις μοιάζουν πολύ.