12.1 Είδη επιρρημάτων 🧭

Τι μας λέει ένα επίρρημα;

Σκέψου την πρόταση «Η Μαρία έτρεξε». Αν θέλουμε να μάθουμε περισσότερα, μπορούμε να προσθέσουμε λέξεις: «Η Μαρία έτρεξε χτες», «έτρεξε έξω», «έτρεξε γρήγορα». Οι λέξεις χτες, έξω και γρήγορα είναι επιρρήματα. Μας λένε αντίστοιχα πότε, πού και πώς έτρεξε η Μαρία. Ένα επίρρημα μπορεί επίσης να δείχνει πόσο συμβαίνει κάτι.

Τα επιρρήματα είναι άκλιτες λέξεις: λέμε «ο μαθητής έφτασε νωρίς» και «οι μαθήτριες έφτασαν νωρίς». Συνοδεύουν συχνά ένα ρήμα και το προσδιορίζουν. Ανάλογα με την πληροφορία που δίνουν, τα χωρίζουμε σε τέσσερις βασικές ομάδες.

Τοπικά επιρρήματα: πού; 📍

Τα τοπικά επιρρήματα δείχνουν πού βρίσκεται κάποιος ή κάτι, πού γίνεται μια ενέργεια ή προς τα πού κινείται. Στην πρόταση «Ο σκύλος περιμένει έξω», το έξω απαντά στην ερώτηση «Πού περιμένει;». Στην πρόταση «Κοίταξε αριστερά», το αριστερά δείχνει την κατεύθυνση.

Συχνά τοπικά επιρρήματα είναι τα εδώ, εκεί, κάπου, παντού, πουθενά, κοντά, μακριά, δίπλα, μέσα, έξω, πάνω, κάτω, μπροστά, πίσω, απέναντι, γύρω, ψηλά, χαμηλά, δεξιά, αριστερά, βόρεια, νότια, ανατολικά και δυτικά. Μερικά δείχνουν συγκεκριμένο σημείο («εδώ»), ενώ άλλα αόριστο τόπο («κάπου») ή απουσία τόπου («πουθενά»).

Χρονικά επιρρήματα: πότε; ⏰

Τα χρονικά επιρρήματα δείχνουν πότε συμβαίνει κάτι, αν έγινε πριν ή θα γίνει μετά, αλλά και πόσο συχνά επαναλαμβάνεται. Στην πρόταση «Θα αρχίσουμε αμέσως», το αμέσως δηλώνει χρόνο. Στην πρόταση «Επισκέπτομαι συχνά τη γιαγιά μου», το συχνά δηλώνει συχνότητα.

Χρονικά επιρρήματα είναι, για παράδειγμα, τα τώρα, τότε, πριν, μετά, σήμερα, αύριο, χτες, μεθαύριο, πέρσι, φέτος, απόψε, νωρίς, αργά, κάποτε, άλλοτε, ύστερα, έπειτα, επιτέλους, κιόλας, αμέσως, σπάνια, συχνά και τακτικά. Το πότε πότε σημαίνει «μερικές φορές».

Τροπικά επιρρήματα: πώς; 🎭

Τα τροπικά επιρρήματα απαντούν στην ερώτηση «Πώς;». Για παράδειγμα, «Τα παιδιά μπήκαν ήσυχα στην αίθουσα»: πώς μπήκαν; Ήσυχα. Παρόμοια χρησιμοποιούμε λέξεις όπως έτσι, αλλιώς, κάπως, μαζί, μόνο και οπωσδήποτε. Με το όπως μπορούμε να δηλώσουμε τον τρόπο σε μια φράση, όπως «Κάνε το όπως ξέρεις».

Η ίδια ερώτηση μπορεί να εμφανίζεται και μέσα σε πρόταση: «Πώς έφτιαξες αυτό το σχέδιο;». Το καθόλου μπορεί επίσης, ανάλογα με τη φράση, να δηλώνει τρόπο: «Δεν με βοήθησε καθόλου».

Ποσοτικά επιρρήματα: πόσο; 📏

Τα ποσοτικά επιρρήματα απαντούν στην ερώτηση «Πόσο;». Στην πρόταση «Προσπάθησε πολύ», το πολύ δείχνει τον βαθμό της προσπάθειας. Στην πρόταση «Το ποτήρι γέμισε σχεδόν ως πάνω», το σχεδόν δείχνει ότι έλειπε λίγο για να γεμίσει εντελώς.

Σε αυτή την ομάδα ανήκουν, ανάμεσα σε άλλα, τα πολύ, λίγο, περισσότερο, λιγότερο, ελάχιστα, αρκετά, τόσο, όσο, κάμποσο, εξίσου, σχεδόν, τουλάχιστον, πάνω κάτω και καθόλου. Μπορούμε επίσης να ρωτήσουμε «Πόσο περπάτησες;».

Τα επιρρήματα και άλλα μέρη της πρότασης

Το επίρρημα δεν δίνει πάντα πληροφορία μόνο για το ρήμα. Μπορεί να συνοδεύει ένα επίθετο και να δείχνει τον βαθμό μιας ιδιότητας: «Το νερό είναι πολύ κρύο». Εδώ το πολύ προσδιορίζει το επίθετο κρύο, όχι το ρήμα είναι. Αντίστοιχα, λέμε «Το πρόβλημα ήταν σχεδόν αδύνατο». Μπορεί ακόμη να προσδιορίζει άλλες λέξεις: «Σχεδόν όλοι τελείωσαν».

Μερικά επιρρήματα σχολιάζουν ολόκληρη την πρόταση. Τα λέμε προτασιακά επιρρήματα. Στο «Ευτυχώς, βρήκαμε τα κλειδιά», το ευτυχώς δεν λέει πώς τα βρήκαμε· δείχνει πώς κρίνουμε το γεγονός. Στο «Ίσως βρέξει», το ίσως δείχνει ότι δεν είμαστε βέβαιοι. Άλλα παραδείγματα είναι τα βέβαια, πραγματικά, σίγουρα, τελικά, φυσικά και απλώς.

Τα επιρρήματα μπορούν επίσης να βοηθούν στη σύνδεση του νοήματος δύο προτάσεων, χωρίς να είναι σύνδεσμοι. Για παράδειγμα: «Τελείωσε τη ζωγραφιά. Έπειτα, καθάρισε τα πινέλα». Το έπειτα δείχνει τη χρονική σειρά ανάμεσα στις δύο ενέργειες.