Ελλειπτικά, απρόσωπα και ανώμαλα ρήματα 🔎

Δεν σχηματίζουν όλα τα ρήματα τους τύπους τους με τον ίδιο τρόπο. Κάποια δεν έχουν ορισμένους τύπους, κάποια χρησιμοποιούνται μόνο στο γ΄ ενικό πρόσωπο και κάποια κλίνονται με τρόπο που δεν προβλέπεται από τους συνηθισμένους κανόνες.

Ελλειπτικά ρήματα

Ελλειπτικό ρήμα λέγεται το ρήμα που δεν σχηματίζει όλους τους τύπους της κλίσης του. Συχνά του λείπουν συνοπτικοί τύποι. Έτσι, για ορισμένα ρήματα δεν μπορούμε να φτιάξουμε έναν συνηθισμένο αόριστο ή συνοπτικό μέλλοντα όπως κάνουμε με το γράφω → έγραψα → θα γράψω.

Στα ελλειπτικά ρήματα ανήκουν τα ανήκω, είμαι, οφείλω, περιμένω, τρέμω, χρωστώ, ξέρω, μάχομαι, έχω, ευθύνομαι. Η έλλειψη δεν είναι ίδια σε όλα: κάθε ρήμα έχει τους δικούς του τύπους που χρησιμοποιούνται κανονικά. Λέμε, για παράδειγμα, «ξέρω την απάντηση» και «ήξερα την απάντηση», αλλά δεν σχηματίζουμε αόριστο του ξέρω με τον συνηθισμένο τρόπο. Αν χρειάζεται να εκφράσουμε άλλη χρονική ή όψη, διαλέγουμε έναν υπαρκτό τύπο ή μια άλλη κατάλληλη διατύπωση.

Απρόσωπα ρήματα

Τα απρόσωπα ρήματα εμφανίζονται μόνο στο γ΄ πρόσωπο του ενικού. Το υποκείμενό τους μπορεί να είναι μια ολόκληρη πρόταση αντί για μια ονοματική φράση.

Στο «Πρέπει να ψήσουμε τις πατάτες σε σιγανή φωτιά», το πρέπει μένει στο γ΄ ενικό. Ολόκληρο το «να ψήσουμε τις πατάτες σε σιγανή φωτιά» δηλώνει τι πρέπει να γίνει. Το ψήσουμε έχει α΄ πληθυντικό, αλλά αυτό δεν αλλάζει το πρόσωπο του πρέπει.

Όταν μιλάμε για καιρό και φυσικά φαινόμενα

Ορισμένα προσωπικά ρήματα χρησιμοποιούνται απρόσωπα όταν δηλώνουν καιρικό ή άλλο φυσικό φαινόμενο. Τότε βρίσκονται στο γ΄ ενικό και δεν έχουν υποκείμενο. Τέτοια είναι τα βρέχει, νυχτώνει, χιονίζει, φέγγει, χαράζει, χειμωνιάζει, βροντάει, φυσάει.

Στο «Χιονίζει από το πρωί» δεν υπάρχει πρόσωπο ή πράγμα που «χιονίζει», ούτε μια πρόταση που να παίζει τον ρόλο του υποκειμένου. Το ίδιο συμβαίνει στο «Νυχτώνει νωρίς τον χειμώνα».

Ανώμαλα ρήματα

Ανώμαλα ρήματα λέγονται όσα έχουν τύπους που δεν μπορούμε να προβλέψουμε μόνο από τον ενεστώτα τους και τους συνηθισμένους κανόνες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το είμαι. Είναι επίσης ελλειπτικό, επειδή δεν σχηματίζει όλους τους χρόνους, όπως αόριστο.

Η κλίση του «είμαι»

Οι τύποι μέσα σε παρενθέσεις και όσοι χωρίζονται με πλάγια γραμμή είναι εναλλακτικές μορφές: ήμουν και ήμουνα, είστε και είσαστε. Στον μέλλοντα προσθέτουμε θα στους τύπους του ενεστώτα, ενώ στην υποτακτική χρησιμοποιούμε να.

Για ένα ανώμαλο ρήμα μαθαίνουμε τους βασικούς τύπους του όπως πραγματικά χρησιμοποιούνται. Δεν αρκεί να εφαρμόσουμε έναν κανόνα κλίσης: για παράδειγμα, το βλέπω έχει αόριστο είδα, όχι έναν τύπο που προκύπτει απλώς προσθέτοντας την πιο συνηθισμένη κατάληξη στο βλέπ-.