- Βασική Θεωρία
Β΄ συζυγία: οι δύο τάξεις του ρήματος 🔤
Στη Β΄ συζυγία ανήκουν ρήματα όπως αγαπώ και θεωρώ. Έχει δύο τάξεις. Για να ξεχωρίσουμε την τάξη, κοιτάζουμε τα τρία πρώτα πρόσωπα του ενεστώτα της ενεργητικής φωνής:
| Τάξη | εγώ | εσύ | αυτός / αυτή / αυτό |
|---|---|---|---|
| 1η | αγαπώ / αγαπάω | αγαπάς | αγαπά / αγαπάει |
| 2η | θεωρώ | θεωρείς | θεωρεί |
Οι πίνακες που ακολουθούν δίνουν τα πρόσωπα πάντα με την ίδια σειρά: εγώ, εσύ, αυτός/αυτή/αυτό, εμείς, εσείς, αυτοί/αυτές/αυτά. Η ενεργητική φωνή και η παθητική φωνή εξετάζονται χωριστά.
Τα ρήματα και των δύο τάξεων τελειώνουν σε -ώ στο πρώτο πρόσωπο. Τα -άς, -ά της 1ης τάξης και τα -είς, -εί της 2ης μάς βοηθούν να τα διακρίνουμε.
1η τάξη: αγαπώ / αγαπάω
Το αγαπώ μάς δείχνει την κλίση της 1ης τάξης. Όπου δύο τύποι χωρίζονται με πλάγια γραμμή, είναι εναλλακτικές μορφές του ίδιου προσώπου. Το «(ε)» δείχνει ότι το τελικό ε μπορεί να χρησιμοποιηθεί ή να παραλειφθεί.
Ενεργητική φωνή — οριστική
Απλοί χρόνοι
| Πρόσωπο | Ενεστώτας | Παρατατικός | Αόριστος | Συνοπτικός μέλλοντας |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | αγαπώ / αγαπάω | αγαπούσα | αγάπησα | θα αγαπήσω |
| εσύ | αγαπάς | αγαπούσες | αγάπησες | θα αγαπήσεις |
| αυτός / αυτή / αυτό | αγαπά / αγαπάει | αγαπούσε | αγάπησε | θα αγαπήσει |
| εμείς | αγαπάμε / αγαπούμε | αγαπούσαμε | αγαπήσαμε | θα αγαπήσουμε |
| εσείς | αγαπάτε | αγαπούσατε | αγαπήσατε | θα αγαπήσετε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | αγαπάνε / αγαπούν(ε) | αγαπούσαν(ε) | αγάπησαν / αγαπήσανε | θα αγαπήσουν(ε) |
Εξακολουθητικός μέλλοντας και συντελεσμένοι χρόνοι
| Πρόσωπο | Εξακολουθητικός μέλλοντας | Παρακείμενος | Υπερσυντέλικος | Συντελεσμένος μέλλοντας |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | θα αγαπώ / αγαπάω | έχω αγαπήσει | είχα αγαπήσει | θα έχω αγαπήσει |
| εσύ | θα αγαπάς | έχεις αγαπήσει | είχες αγαπήσει | θα έχεις αγαπήσει |
| αυτός / αυτή / αυτό | θα αγαπά / αγαπάει | έχει αγαπήσει | είχε αγαπήσει | θα έχει αγαπήσει |
| εμείς | θα αγαπάμε / αγαπούμε | έχουμε αγαπήσει | είχαμε αγαπήσει | θα έχουμε αγαπήσει |
| εσείς | θα αγαπάτε | έχετε αγαπήσει | είχατε αγαπήσει | θα έχετε αγαπήσει |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θα αγαπάνε / αγαπούν(ε) | έχουν(ε) αγαπήσει | είχαν(ε) αγαπήσει | θα έχουν(ε) αγαπήσει |
Ο εξακολουθητικός μέλλοντας σχηματίζεται με θα + ενεστώτα (θα αγαπώ). Ο συνοπτικός μέλλοντας σχηματίζεται εδώ με θα + αγαπήσω. Οι συντελεσμένοι χρόνοι κρατούν το αγαπήσει ίδιο σε όλα τα πρόσωπα· αλλάζει μόνο το βοηθητικό ρήμα έχω.
Ενεργητική φωνή — υποτακτική και προστακτική
Οι τρεις υποτακτικές
| Πρόσωπο | Εξακολουθητική | Συνοπτική | Συντελεσμένη |
|---|---|---|---|
| εγώ | να αγαπώ / αγαπάω | να αγαπήσω | να έχω αγαπήσει |
| εσύ | να αγαπάς | να αγαπήσεις | να έχεις αγαπήσει |
| αυτός / αυτή / αυτό | να αγαπά / αγαπάει | να αγαπήσει | να έχει αγαπήσει |
| εμείς | να αγαπάμε / αγαπούμε | να αγαπήσουμε | να έχουμε αγαπήσει |
| εσείς | να αγαπάτε | να αγαπήσετε | να έχετε αγαπήσει |
| αυτοί / αυτές / αυτά | να αγαπάνε / αγαπούν(ε) | να αγαπήσουν(ε) | να έχουν(ε) αγαπήσει |
Η υποτακτική παρουσιάζει επίσης τις μορφές να αγαπούσα, να αγάπησα, να είχα αγαπήσει σε κατάλληλα συμφραζόμενα. Το να δεν σημαίνει ότι ο χρόνος του ρήματος αλλάζει: να αγαπούσα έχει τύπο παρατατικού.
| Προστακτική | εσύ | εσείς |
|---|---|---|
| Εξακολουθητική | αγάπα | αγαπάτε |
| Συνοπτική | αγάπησε | αγαπήστε |
Η προστακτική έχει μόνο τύπους β΄ προσώπου. Η εξακολουθητική προτρέπει σε πράξη με διάρκεια ή επανάληψη, ενώ η συνοπτική βλέπει την πράξη ως ένα σύνολο.
Παθητική φωνή — οριστική
Απλοί χρόνοι
| Πρόσωπο | Ενεστώτας | Παρατατικός | Αόριστος | Συνοπτικός μέλλοντας |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | αγαπιέμαι | αγαπιόμουν(α) | αγαπήθηκα | θα αγαπηθώ |
| εσύ | αγαπιέσαι | αγαπιόσουν(α) | αγαπήθηκες | θα αγαπηθείς |
| αυτός / αυτή / αυτό | αγαπιέται | αγαπιόταν(ε) | αγαπήθηκε | θα αγαπηθεί |
| εμείς | αγαπιόμαστε | αγαπιόμασταν / αγαπιόμαστε | αγαπηθήκαμε | θα αγαπηθούμε |
| εσείς | αγαπιέστε / αγαπιόσαστε | αγαπιόσασταν / αγαπιόσαστε | αγαπηθήκατε | θα αγαπηθείτε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | αγαπιούνται | αγαπιόνταν(ε) / αγαπιόντουσαν / αγαπιούνταν(ε) | αγαπήθηκαν / αγαπηθήκανε | θα αγαπηθούν(ε) |
Εξακολουθητικός μέλλοντας και συντελεσμένοι χρόνοι
| Πρόσωπο | Εξακολουθητικός μέλλοντας | Παρακείμενος | Υπερσυντέλικος | Συντελεσμένος μέλλοντας |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | θα αγαπιέμαι | έχω αγαπηθεί | είχα αγαπηθεί | θα έχω αγαπηθεί |
| εσύ | θα αγαπιέσαι | έχεις αγαπηθεί | είχες αγαπηθεί | θα έχεις αγαπηθεί |
| αυτός / αυτή / αυτό | θα αγαπιέται | έχει αγαπηθεί | είχε αγαπηθεί | θα έχει αγαπηθεί |
| εμείς | θα αγαπιόμαστε | έχουμε αγαπηθεί | είχαμε αγαπηθεί | θα έχουμε αγαπηθεί |
| εσείς | θα αγαπιέστε / αγαπιόσαστε | έχετε αγαπηθεί | είχατε αγαπηθεί | θα έχετε αγαπηθεί |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θα αγαπιούνται | έχουν(ε) αγαπηθεί | είχαν(ε) αγαπηθεί | θα έχουν(ε) αγαπηθεί |
Στον παθητικό αόριστο εμφανίζεται το -θη- (αγαπήθηκα), ενώ στους συντελεσμένους χρόνους μένει σταθερό το αγαπηθεί (έχω αγαπηθεί). Στον παρατατικό η 1η τάξη έχει αρκετές αποδεκτές εναλλακτικές, ιδιαίτερα στον πληθυντικό.
Παθητική φωνή — υποτακτική και προστακτική
Οι τρεις υποτακτικές
| Πρόσωπο | Εξακολουθητική | Συνοπτική | Συντελεσμένη |
|---|---|---|---|
| εγώ | να αγαπιέμαι | να αγαπηθώ | να έχω αγαπηθεί |
| εσύ | να αγαπιέσαι | να αγαπηθείς | να έχεις αγαπηθεί |
| αυτός / αυτή / αυτό | να αγαπιέται | να αγαπηθεί | να έχει αγαπηθεί |
| εμείς | να αγαπιόμαστε | να αγαπηθούμε | να έχουμε αγαπηθεί |
| εσείς | να αγαπιέστε / αγαπιόσαστε | να αγαπηθείτε | να έχετε αγαπηθεί |
| αυτοί / αυτές / αυτά | να αγαπιούνται | να αγαπηθούν(ε) | να έχουν(ε) αγαπηθεί |
Συναντούμε ακόμη τους τύπους να αγαπιόμουν(α), να αγαπήθηκα, να είχα αγαπηθεί μέσα σε κατάλληλες προτάσεις.
| Προστακτική | εσύ | εσείς |
|---|---|---|
| Εξακολουθητική | — | — |
| Συνοπτική | αγαπήσου | αγαπηθείτε |
Στο παράδειγμα αγαπιέμαι δεν δίνεται εξακολουθητική παθητική προστακτική. Η συνοπτική είναι αγαπήσου – αγαπηθείτε· το β΄ ενικό δεν είναι αγαπήθηκες.
Με το πρότυπο της 1ης τάξης κλίνονται, μεταξύ άλλων, τα απαντώ, βαστώ, βουτώ, γελώ, γεννώ, γλεντώ, διψώ, κολλώ, κρατώ, κρεμώ, κυβερνώ, μελετώ, μετρώ, μιλώ, νικώ, ξενυχτώ, ξεχνώ, ξυπνώ, πατώ, πεινώ, περνώ, περπατώ, πετώ, πηδώ, πουλώ, προτιμώ, ρωτώ, σταματώ, τραβώ, φυσώ, χαιρετώ, χαλώ, χτυπώ.
2η τάξη: θεωρώ
Το θεωρώ – θεωρείς – θεωρεί είναι το πρότυπο της 2ης τάξης. Σε αυτήν την τάξη ο ενεστώτας δεν έχει τους τύπους σε -άς, -ά του αγαπώ.
Ενεργητική φωνή — οριστική
Απλοί χρόνοι
| Πρόσωπο | Ενεστώτας | Παρατατικός | Αόριστος | Συνοπτικός μέλλοντας |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | θεωρώ | θεωρούσα | θεώρησα | θα θεωρήσω |
| εσύ | θεωρείς | θεωρούσες | θεώρησες | θα θεωρήσεις |
| αυτός / αυτή / αυτό | θεωρεί | θεωρούσε | θεώρησε | θα θεωρήσει |
| εμείς | θεωρούμε | θεωρούσαμε | θεωρήσαμε | θα θεωρήσουμε |
| εσείς | θεωρείτε | θεωρούσατε | θεωρήσατε | θα θεωρήσετε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θεωρούν(ε) | θεωρούσαν(ε) | θεώρησαν / θεωρήσανε | θα θεωρήσουν(ε) |
Εξακολουθητικός μέλλοντας και συντελεσμένοι χρόνοι
| Πρόσωπο | Εξακολουθητικός μέλλοντας | Παρακείμενος | Υπερσυντέλικος | Συντελεσμένος μέλλοντας |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | θα θεωρώ | έχω θεωρήσει | είχα θεωρήσει | θα έχω θεωρήσει |
| εσύ | θα θεωρείς | έχεις θεωρήσει | είχες θεωρήσει | θα έχεις θεωρήσει |
| αυτός / αυτή / αυτό | θα θεωρεί | έχει θεωρήσει | είχε θεωρήσει | θα έχει θεωρήσει |
| εμείς | θα θεωρούμε | έχουμε θεωρήσει | είχαμε θεωρήσει | θα έχουμε θεωρήσει |
| εσείς | θα θεωρείτε | έχετε θεωρήσει | είχατε θεωρήσει | θα έχετε θεωρήσει |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θα θεωρούν(ε) | έχουν(ε) θεωρήσει | είχαν(ε) θεωρήσει | θα έχουν(ε) θεωρήσει |
Ενεργητική φωνή — υποτακτική και προστακτική
Οι τρεις υποτακτικές
| Πρόσωπο | Εξακολουθητική | Συνοπτική | Συντελεσμένη |
|---|---|---|---|
| εγώ | να θεωρώ | να θεωρήσω | να έχω θεωρήσει |
| εσύ | να θεωρείς | να θεωρήσεις | να έχεις θεωρήσει |
| αυτός / αυτή / αυτό | να θεωρεί | να θεωρήσει | να έχει θεωρήσει |
| εμείς | να θεωρούμε | να θεωρήσουμε | να έχουμε θεωρήσει |
| εσείς | να θεωρείτε | να θεωρήσετε | να έχετε θεωρήσει |
| αυτοί / αυτές / αυτά | να θεωρούν(ε) | να θεωρήσουν(ε) | να έχουν(ε) θεωρήσει |
Υπάρχουν επίσης οι τύποι να θεωρούσα, να θεώρησα, να είχα θεωρήσει σε κατάλληλα συμφραζόμενα.
| Προστακτική | εσύ | εσείς |
|---|---|---|
| Εξακολουθητική | — | θεωρείτε |
| Συνοπτική | θεώρησε | θεωρήστε |
Το θεωρείτε είναι εξακολουθητική προστακτική, ενώ το θεωρήστε συνοπτική. Για το θεωρώ δεν δίνεται εξακολουθητική προστακτική στο εσύ.
Παθητική φωνή — οριστική
Απλοί χρόνοι
| Πρόσωπο | Ενεστώτας | Παρατατικός | Αόριστος | Συνοπτικός μέλλοντας |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | θεωρούμαι | [θεωρούμουν] | θεωρήθηκα | θα θεωρηθώ |
| εσύ | θεωρείσαι | [θεωρούσουν] | θεωρήθηκες | θα θεωρηθείς |
| αυτός / αυτή / αυτό | θεωρείται | θεωρούνταν(ε) | θεωρήθηκε | θα θεωρηθεί |
| εμείς | θεωρούμαστε | [θεωρούμασταν] | θεωρηθήκαμε | θα θεωρηθούμε |
| εσείς | θεωρείστε | [θεωρούσασταν] | θεωρηθήκατε | θα θεωρηθείτε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θεωρούνται | θεωρούνταν(ε) | θεωρήθηκαν / θεωρηθήκανε | θα θεωρηθούν |
Εξακολουθητικός μέλλοντας και συντελεσμένοι χρόνοι
| Πρόσωπο | Εξακολουθητικός μέλλοντας | Παρακείμενος | Υπερσυντέλικος | Συντελεσμένος μέλλοντας |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | θα θεωρούμαι | έχω θεωρηθεί | είχα θεωρηθεί | θα έχω θεωρηθεί |
| εσύ | θα θεωρείσαι | έχεις θεωρηθεί | είχες θεωρηθεί | θα έχεις θεωρηθεί |
| αυτός / αυτή / αυτό | θα θεωρείται | έχει θεωρηθεί | είχε θεωρηθεί | θα έχει θεωρηθεί |
| εμείς | θα θεωρούμαστε | έχουμε θεωρηθεί | είχαμε θεωρηθεί | θα έχουμε θεωρηθεί |
| εσείς | θα θεωρείστε | έχετε θεωρηθεί | είχατε θεωρηθεί | θα έχετε θεωρηθεί |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θα θεωρούνται | έχουν(ε) θεωρηθεί | είχαν(ε) θεωρηθεί | θα έχουν(ε) θεωρηθεί |
Οι τύποι μέσα σε αγκύλες στον παθητικό παρατατικό χρησιμοποιούνται σπάνια. Για το γ΄ ενικό και γ΄ πληθυντικό δίνεται ο ίδιος τύπος θεωρούνταν(ε)· το πρόσωπο φαίνεται από τα υπόλοιπα λόγια της πρότασης.
Παθητική φωνή — υποτακτική και προστακτική
Οι τρεις υποτακτικές
| Πρόσωπο | Εξακολουθητική | Συνοπτική | Συντελεσμένη |
|---|---|---|---|
| εγώ | να θεωρούμαι | να θεωρηθώ | να έχω θεωρηθεί |
| εσύ | να θεωρείσαι | να θεωρηθείς | να έχεις θεωρηθεί |
| αυτός / αυτή / αυτό | να θεωρείται | να θεωρηθεί | να έχει θεωρηθεί |
| εμείς | να θεωρούμαστε | να θεωρηθούμε | να έχουμε θεωρηθεί |
| εσείς | να θεωρείστε | να θεωρηθείτε | να έχετε θεωρηθεί |
| αυτοί / αυτές / αυτά | να θεωρούνται | να θεωρηθούν | να έχουν(ε) θεωρηθεί |
Συναντούμε ακόμη [να θεωρούμουν], να θεωρήθηκα, να είχα θεωρηθεί. Οι αγκύλες δηλώνουν και εδώ σπάνιο τύπο.
| Προστακτική | εσύ | εσείς |
|---|---|---|
| Εξακολουθητική | — | — |
| Συνοπτική | θεωρήσου | θεωρηθείτε |
Στη 2η τάξη ανήκουν επίσης τα αποτελώ, ζω, μπορώ, παρακαλώ, προσπαθώ, συγχωρώ. Δεν σχηματίζουν όλα αυτά τα ρήματα παθητική φωνή: ελέγχουμε κάθε ρήμα ξεχωριστά, αντί να κατασκευάζουμε μηχανικά παθητικό τύπο.
Ρήματα με τύπους και από τις δύο τάξεις
Ορισμένα ρήματα μπορούν να ακολουθήσουν και τα δύο πρότυπα. Για παράδειγμα, λέμε ακολουθώ – ακολουθάς – ακολουθάει αλλά και ακολουθώ – ακολουθείς – ακολουθεί. Σε αυτή την ομάδα ανήκουν τα ακολουθώ, κυκλοφορώ, προχωρώ, συζητώ, συμπαθώ, τηλεφωνώ, χωρώ.
Αν ξέρεις μόνο τον τύπο ακολουθώ, δεν μπορείς να αποφασίσεις ποια τάξη ακολουθεί στη συγκεκριμένη χρήση. Κοίτα και το εσύ ή το αυτός / αυτή / αυτό: ακολουθάς / ακολουθάει ή ακολουθείς / ακολουθεί.
Κοιμάμαι, λυπάμαι, φοβάμαι, θυμάμαι
Τα κοιμάμαι, λυπάμαι, φοβάμαι, θυμάμαι ακολουθούν γενικά τον σχηματισμό της 2ης τάξης, αλλά σε αρκετούς τύπους του ενεστώτα και του παρατατικού, καθώς και της υποτακτικής, διαφέρουν από το θεωρούμαι. Το κοιμάμαι δείχνει καθαρά αυτή τη διαφορά:
| Πρόσωπο | Ενεστώτας οριστικής | Παρατατικός οριστικής | Εξακολουθητική υποτακτική |
|---|---|---|---|
| εγώ | κοιμάμαι | κοιμόμουν | να κοιμάμαι |
| εσύ | κοιμάσαι | κοιμόσουν | να κοιμάσαι |
| αυτός / αυτή / αυτό | κοιμάται | κοιμόταν | να κοιμάται |
| εμείς | κοιμόμαστε | κοιμόμασταν | να κοιμόμαστε |
| εσείς | κοιμάστε | κοιμόσασταν | να κοιμάστε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | κοιμούνται | κοιμούνταν | να κοιμούνται |
Το κοιμάμαι έχει τύπο παθητικής φωνής, αλλά σημαίνει ότι το ίδιο το πρόσωπο βρίσκεται σε μια κατάσταση ή κάνει την πράξη. Η μορφή του ρήματος δεν μας λέει πάντα μόνη της τι συμβαίνει.
Τι προσέχουμε στη γραφή
- Στον ενεστώτα της 1ης τάξης γράφουμε αγαπάς, αγαπά / αγαπάει· στη 2η θεωρείς, θεωρεί. Η διάκριση -ά- / -εί- συνεχίζεται και στην εξακολουθητική υποτακτική: να αγαπάς / να θεωρείς.
- Στον αόριστο και στον συνοπτικό μέλλοντα των παραδειγμάτων αλλάζει το θέμα: αγάπησα → θα αγαπήσω, θεώρησα → θα θεωρήσω. Στην παθητική φωνή: αγαπήθηκα → θα αγαπηθώ, θεωρήθηκα → θα θεωρηθώ.
- Στους συντελεσμένους χρόνους το δεύτερο μέρος μένει ίδιο σε κάθε πρόσωπο: έχω / έχεις / έχει αγαπήσει, αλλά έχω / έχεις / έχει αγαπηθεί στην παθητική φωνή. Αντίστοιχα: θεωρήσει / θεωρηθεί.
- Στους τύπους θεωρείτε και θεωρείται η κατάληξη δείχνει διαφορετικό πρόσωπο και φωνή: εσείς θεωρείτε (ενεργητική), αυτός θεωρείται (παθητική). Η ορθογραφία τους δεν είναι ίδια.
Γράφουμε έχω αγαπήσει και έχω θεωρήσει στην ενεργητική φωνή, αλλά έχω αγαπηθεί και έχω θεωρηθεί στην παθητική. Ο βοηθητικός τύπος έχω είναι ίδιος· το δεύτερο μέρος φανερώνει τη φωνή.