- Βασική Θεωρία
Το ρήμα: πρόσωπο και αριθμός 🗣️
Τι μας λέει ένα ρήμα
Το ρήμα είναι κλιτό μέρος του λόγου. Μας βοηθά να πούμε ότι κάποιος κάνει κάτι (τρέχει), ότι παθαίνει κάτι (αρρώστησε) ή ότι βρίσκεται σε μια κατάσταση (κοιμάται). Το ρήμα είναι κεντρικό στην πρόταση: γύρω από αυτό οργανώνουμε όσα θέλουμε να πούμε. Στην πρόταση «Η Άννα διαβάζει ένα παραμύθι», το διαβάζει μας λέει τι κάνει η Άννα.
Αν αλλάξουμε το γράφω σε γράφουμε, καταλαβαίνουμε αμέσως ότι ο ομιλητής δεν ενεργεί πια μόνος του: γράφει μαζί με άλλους. Η κατάληξη του ρήματος μεταφέρει αυτή την πληροφορία.
Το πρόσωπο: για ποιον μιλάμε;
Το πρόσωπο του ρήματος δείχνει τη θέση εκείνου για τον οποίο μιλάμε στη συζήτηση:
- Α΄ πρόσωπο: μιλώ για τον εαυτό μου — εγώ γράφω — ή για μια ομάδα στην οποία ανήκω — εμείς γράφουμε.
- Β΄ πρόσωπο: μιλώ σε εκείνον ή εκείνους που με ακούν — εσύ γράφεις, εσείς γράφετε.
- Γ΄ πρόσωπο: μιλώ για κάποιον ή κάποιους άλλους — η Άννα γράφει, οι φίλοι γράφουν.
Ο αριθμός: για πόσους μιλάμε;
Ο αριθμός του ρήματος είναι ενικός, όταν αναφερόμαστε σε ένα πρόσωπο, και πληθυντικός, όταν αναφερόμαστε σε περισσότερα. Κάθε πρόσωπο έχει και ενικό και πληθυντικό τύπο. Έτσι προκύπτουν έξι συνδυασμοί:
| Πρόσωπο | Ενικός αριθμός | Πληθυντικός αριθμός |
|---|---|---|
| Α΄ | εγώ γράφω μια ιστορία | εμείς γράφουμε μια ιστορία |
| Β΄ | εσύ γράφεις μια ιστορία | εσείς γράφετε μια ιστορία |
| Γ΄ | αυτός / αυτή γράφει μια ιστορία | αυτοί / αυτές γράφουν μια ιστορία |
Σύγκρινε τις καταλήξεις: γράφω, γράφεις, γράφει, γράφουμε, γράφετε, γράφουν. Όταν αλλάζει εκείνος για τον οποίο μιλάμε ή το πλήθος των προσώπων, αλλάζει και ο τύπος του ρήματος. Το ίδιο βλέπουμε και σε άλλο χρόνο: εγώ τρόμαξα, εσύ τρόμαξες, εκείνη τρόμαξε, εμείς τρομάξαμε, εσείς τρομάξατε, εκείνοι τρόμαξαν.
Στα γράφω και γράφουμε το πρόσωπο μένει Α΄, αλλά ο αριθμός αλλάζει από ενικό σε πληθυντικό. Στα γράφουμε και γράφετε ο αριθμός μένει πληθυντικός, αλλά το πρόσωπο αλλάζει από Α΄ σε Β΄.
Συχνά δεν χρειάζεται να πούμε την προσωπική αντωνυμία (εγώ, εσύ, εμείς κτλ.), γιατί ο τύπος του ρήματος μάς βοηθά να καταλάβουμε το πρόσωπο και τον αριθμό: «Γράφουμε μια ιστορία» σημαίνει ότι γράφουμε εμείς.