Τακτικά αριθμητικά και η γραφή των αριθμών 🔢

Όταν λέμε πέντε βιβλία, μετράμε πόσα βιβλία υπάρχουν. Το πέντε είναι απόλυτο αριθμητικό. Όταν λέμε το πέμπτο βιβλίο, δείχνουμε τη θέση του βιβλίου σε μια σειρά. Το πέμπτο είναι τακτικό αριθμητικό.

Τα τακτικά αριθμητικά συνοδεύουν συνήθως ένα ουσιαστικό: η τρίτη τάξη, ο δέκατος μαθητής, το εικοστό κεφάλαιο. Απαντούν στην ερώτηση «ποιος στη σειρά;», ενώ τα απόλυτα απαντούν στην ερώτηση «πόσοι;».

Από τα απόλυτα στα τακτικά

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει πώς λέμε το πλήθος και πώς τη θέση. Στην τρίτη στήλη δίνεται ο αρσενικός τύπος του τακτικού· ανάλογα με το ουσιαστικό χρησιμοποιούμε και θηλυκό ή ουδέτερο: πρώτη, πρώτο.

Τα ίδια ζευγάρια συνεχίζονται στους μεγαλύτερους αριθμούς:

Πώς γράφονται οι σύνθετοι αριθμοί

Στα απόλυτα αριθμητικά από το 13 έως το 19 τα μέρη ενώνονται σε μία λέξη: δεκατρείς, δεκαέξι, δεκαεννέα. Από το 21 και μετά, όταν προσθέτουμε μονάδες στις δεκάδες, τις γράφουμε χωριστά: είκοσι ένας, τριάντα τέσσερις, πενήντα έξι. Τα αντίστοιχα τακτικά γράφονται επίσης σε ξεχωριστές λέξεις: εικοστός πρώτος, τριακοστός τέταρτος, πεντηκοστός έκτος. Στα 13–19, το απόλυτο είναι μία λέξη αλλά το τακτικό δύο: δεκατρείς — δέκατος τρίτος.

Για το 100 συναντούμε τους τύπους εκατό και εκατόν. Μπροστά σε επόμενο αριθμό χρησιμοποιούμε το εκατόν: εκατόν ένας, εκατόν έξι. Όταν το 100 στέκεται μόνο του, λέμε εκατό μαθητές. Οι καθιερωμένοι εναλλακτικοί τύποι του πίνακα, όπως επτά / εφτά και οκτώ / οχτώ, εκφράζουν τον ίδιο αριθμό.

Πώς κλίνονται τα τακτικά

Τα τακτικά αριθμητικά κλίνονται όπως τα επίθετα σε -ος, -η, -ο και συμφωνούν με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση. Λέμε ο πρώτος γύρος, η πρώτη προσπάθεια, το πρώτο βραβείο.

Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται ο δεύτερος – η δεύτερη – το δεύτερο, ο εκατοστός – η εκατοστή – το εκατοστό κτλ. Σε σύνθετο τακτικό αλλάζουν και τα δύο μέρη: ο εικοστός πρώτος διαγωνιζόμενος, της εικοστής πρώτης διαγωνιζόμενης.

Ποια απόλυτα αριθμητικά κλίνονται

Δεν έχουν όλα τα απόλυτα αριθμητικά έναν αμετάβλητο τύπο. Το ένας, το τρεις, το τέσσερις, καθώς και αριθμοί που τελειώνουν σε -τρεις ή -τέσσερις, αλλάζουν μορφή ανάλογα με το γένος και την πτώση.

Ένας, μία/μια, ένα

Παραδείγματα: ένας χάρτης, μια ζωγραφιά, ένα κουτί· η άκρη ενός χάρτη, το χρώμα μιας ζωγραφιάς. Οι τύποι αυτοί μοιάζουν πολύ με τους τύπους του αόριστου άρθρου.

Τρεις, τρία

Λέμε τρεις φίλοι, τρεις φίλες, αλλά τρία παιδιά. Στη γενική λέμε των τριών φίλων, των τριών παιδιών. Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται και το τελευταίο μέρος του δεκατρείς, είκοσι τρεις, τριάντα τρεις: των δεκατριών ομάδων, των είκοσι τριών ομάδων.

Τέσσερις, τέσσερα

Λέμε τέσσερις μαθητές, τέσσερις μαθήτριες, τέσσερα θρανία. Στη γενική: των τεσσάρων μαθητών. Το ίδιο ισχύει για αριθμούς που τελειώνουν σε -τέσσερις, όπως δεκατέσσερις και είκοσι τέσσερις: των δεκατεσσάρων σελίδων.

Εκατοντάδες, εκατομμύρια και δισεκατομμύρια

Τα διακόσιοι, διακόσιες, διακόσια και οι αντίστοιχες εκατοντάδες (τριακόσιοι, τετρακόσιοι κτλ.) κλίνονται σαν επίθετα και χρησιμοποιούνται μόνο στον πληθυντικό. Συμφωνούν με το ουσιαστικό: διακόσιοι θεατές, διακόσιες θέσεις, διακόσια εισιτήρια.

Στη γενική ο τόνος συχνά μετακινείται: διακοσίων, τετρακοσίων. Λέμε, για παράδειγμα, μια διαδρομή τετρακοσίων μέτρων.

Το εκατομμύριο και το δισεκατομμύριο είναι ουδέτερα ουσιαστικά, όχι επίθετα. Κλίνονται όπως το βιβλίο: το εκατομμύριο – του εκατομμυρίου – τα εκατομμύρια – των εκατομμυρίων· το δισεκατομμύριο – του δισεκατομμυρίου – τα δισεκατομμύρια – των δισεκατομμυρίων. Έτσι λέμε δύο εκατομμύρια επισκέπτες και ένα ποσό τριών εκατομμυρίων ευρώ.

Όταν προσθέτουμε μισό

Το επίθετο μισός, μισή, μισό συνδυάζεται με απόλυτα αριθμητικά και δίνει ιδιαίτερους τύπους. Το γένος του ουσιαστικού μάς βοηθά να επιλέξουμε τον σωστό:

Με το δύο, το πέντε, το έξι κτλ. χρησιμοποιούμε άκλιτους τύπους, ίδιους για όλα τα γένη: δυόμισι ώρες, πεντέμισι μήνες, εξήμισι λίτρα, εφτάμισι μέρες, οχτώμισι μέτρα.