8.8 Αόριστες αντωνυμίες 🌫️

Τι δηλώνουν

Οι αόριστες αντωνυμίες αναφέρονται σε άνθρωπο, ζώο ή πράγμα χωρίς να λένε με ακρίβεια ποιο είναι. Στην πρόταση «Κάποιος χτύπησε την πόρτα» ξέρουμε ότι υπάρχει ένα πρόσωπο, αλλά δεν ξέρουμε ποιο. Στην πρόταση «Μερικά πουλιά έμειναν στον κήπο» δεν προσδιορίζουμε ποια ακριβώς πουλιά έμειναν.

Μια αντωνυμία μπορεί να στέκεται στη θέση μιας ονοματικής φράσης: «Τα παιδιά έφυγαν» → «Μερικά έφυγαν». Ορισμένες αόριστες αντωνυμίες μπαίνουν και δίπλα σε ουσιαστικό: «Κάποιοι μαθητές έφυγαν».

Αόριστο δεν σημαίνει πάντα εντελώς άγνωστο

Με το «κάμποσοι» μαθαίνουμε ότι πρόκειται για αρκετούς, χωρίς να μαθαίνουμε τον ακριβή αριθμό τους. Με το «κάθε» μιλάμε για όλα τα μέλη μιας ομάδας, ένα ένα, χωρίς να τα ονομάζουμε.

Οι μορφές και η χρήση τους

Αντωνυμία	Τι μας βοηθά να πούμε	Παράδειγμα
ένας – μία (μια) – ένα	Αναφερόμαστε σε ένα πρόσωπο ή πράγμα χωρίς να το κατονομάζουμε.	Ένα από τα ποτήρια έσπασε.
κάποιος – κάποια – κάποιο	Μιλάμε για πρόσωπο ή πράγμα που δεν προσδιορίζουμε.	Κάποια άφησε ένα σημείωμα.
κάθε, καθένας – καθεμιά (καθεμία) – καθένα	Αναφερόμαστε χωριστά σε όλα τα μέλη μιας ομάδας.	Κάθε παιδί πήρε ένα βιβλίο. Καθένας διάλεξε το δικό του.
ο τάδε, ο δείνα	Αφήνουμε ακατονόμαστο ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.	Ο κύριος τάδε τηλεφώνησε χθες· αργότερα μίλησε κι ο κύριος δείνα.
κανένας (κανείς) – καμία (καμιά) – κανένα	Σε ερώτηση ρωτάμε αν υπάρχει έστω ένας· με άρνηση δηλώνουμε ότι δεν υπάρχει ούτε ένας.	Ήρθε κανείς; Δεν ήρθε κανείς.
καθετί	Αναφερόμαστε σε κάθε πράγμα ξεχωριστά, δηλαδή σε ό,τι υπάρχει στην περίπτωση που περιγράφουμε.	Πρόσεξε καθετί στο δωμάτιο.
τίποτα (τίποτε)	Σε ερώτηση ρωτάμε αν υπάρχει κάποιο πράγμα· με άρνηση δηλώνουμε ότι δεν υπάρχει κανένα.	Βρήκες τίποτα; Δεν βρήκα τίποτα.
μερικοί – μερικές – μερικά	Αναφερόμαστε σε μέρος μιας ομάδας, χωρίς ακριβή αριθμό.	Μερικές σελίδες είναι σκισμένες.
άλλος – άλλη – άλλο	Αναφερόμαστε σε διαφορετικό πρόσωπο ή πράγμα.	Θέλω άλλο μολύβι.
κάμποσος – κάμποση – κάμποσο	Δηλώνουμε μια αρκετά μεγάλη, αλλά όχι ακριβή, ποσότητα.	Έχουμε κάμποσο χρόνο ακόμη.

Το κάθε μένει στην ίδια μορφή και συνοδεύει ουσιαστικό: «κάθε μαθητής», «κάθε μαθήτρια», «κάθε βιβλίο». Το καθένας / καθεμιά / καθένα μπορεί να σταθεί μόνο του. Οι τύποι μερικοί – μερικές – μερικά χρησιμοποιούνται στον πληθυντικό, όταν εννοούμε ορισμένα μέλη ενός συνόλου.

Πρόσεξε την άρνηση

Σε μια ολόκληρη αρνητική πρόταση βάζουμε και το «δεν». Λέμε «Δεν είδα κανέναν» και «Δεν άκουσα τίποτα». Σε ερωτήσεις, όμως, λέμε «Είδες κανέναν;» και «Άκουσες τίποτα;».

Πώς αλλάζουν μορφή

Πολλές αόριστες αντωνυμίες έχουν διαφορετικό γένος και κλίνονται ανάλογα με τη θέση τους στην πρόταση. Πρόσεξε τους βασικούς τύπους στον ενικό:

Πτώση	ένας	μία / μια	ένα	καθένας	καθεμιά	καθένα	κανένας	καμία / καμιά	κανένα
Ονομαστική	ένας	μία / μια	ένα	καθένας	καθεμιά	καθένα	κανένας / κανείς	καμία / καμιά	κανένα
Γενική	ενός	μίας / μιας	ενός	καθενός	καθεμιάς	καθενός	κανενός	καμίας / καμιάς	κανενός
Αιτιατική	έναν	μία / μια	ένα	καθέναν	καθεμιά	καθένα	κανέναν	καμία / καμιά	κανένα

Μπορούμε επίσης να πούμε καθεμία, καθεμίας, καθεμία στη θέση των τύπων καθεμιά, καθεμιάς, καθεμιά. Στην ονομαστική ο τύπος κανείς μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντί για κανένας· στην αιτιατική λέμε κανέναν: «Δεν βρήκα κανέναν». Οι αντωνυμίες κάποιος, άλλος, κάμποσος αλλάζουν με παρόμοιο τρόπο ανάλογα με το γένος, τον αριθμό και την πτώση: «κάποιος φίλος», «κάποια φίλη», «κάποιο παιδί», αλλά «κάποιου φίλου» και «κάποιους φίλους».

Στον πληθυντικό, η αντωνυμία μερικοί – μερικές – μερικά κλίνεται ως εξής:

Πτώση	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομαστική	μερικοί	μερικές	μερικά
Γενική	μερικών	μερικών	μερικών
Αιτιατική	μερικούς	μερικές	μερικά

Οι αντωνυμίες δεν έχουν κλητική. Οι λέξεις κάθε, τάδε και δείνα δεν αλλάζουν μορφή· στο «ο τάδε» κλίνεται το άρθρο («του τάδε», «τον τάδε»).

Τρεις αντωνυμίες γράφονται ενωμένες

Γράφουμε καθένας, καθεμιά / καθεμία, καθένα, κανένας / κανείς, καμία / καμιά, κανένα και καθετί ως μία λέξη. Μόνο το κάθε γράφεται χωριστά από το ουσιαστικό που συνοδεύει: «κάθε μέρα».