8.5 Δεικτικές αντωνυμίες 👉

Δείχνω χωρίς να ξαναλέω το όνομα

Οι δεικτικές αντωνυμίες δείχνουν ένα πρόσωπο, ένα ζώο ή ένα πράγμα. Μας βοηθούν να καταλάβουμε ποιο εννοούμε: αυτός, τούτος, εκείνος, τέτοιος, τόσος και οι αντίστοιχοι τύποι τους στα άλλα γένη.

«Αυτό το μολύβι γράφει καλά». Το αυτό δείχνει ένα συγκεκριμένο μολύβι. «Η Μαρία βρήκε την κασετίνα της. Εκείνη ήταν κάτω από το θρανίο». Το εκείνη μάς γυρίζει στην κασετίνα που μόλις αναφέραμε. Συχνά λοιπόν δείχνουμε κάτι είτε στον χώρο είτε σε όσα έχουν ειπωθεί.

Οι δεικτικές αντωνυμίες κλίνονται. Συμφωνούν με το ουσιαστικό στο οποίο αναφέρονται: αυτός ο χάρτης, αυτή η ζωγραφιά, αυτά τα τετράδια.

Μια λέξη μπορεί να δείχνει χωρίς να επαναλαμβάνει

Στην πρόταση «Προτιμώ το πράσινο τετράδιο· αυτό είναι πιο μικρό», η αντωνυμία αυτό αρκεί για να καταλάβουμε ποιο τετράδιο εννοούμε.

Κοντά και μακριά: αυτός, τούτος, εκείνος

Χρησιμοποιούμε συνήθως τα αυτός, -ή, -ό και τούτος, -η, -ο για ό,τι είναι κοντά μας. Το εκείνος, -η, -ο δείχνει συνήθως ό,τι βρίσκεται πιο μακριά. Λέμε, για παράδειγμα: «Τούτο το κουτί δίπλα μου είναι ελαφρύ, ενώ εκείνο στο ψηλό ράφι είναι βαρύ».

Η απόσταση μπορεί να αφορά και όσα λέμε: «Μιλήσαμε για δύο εκδρομές. Αυτή του Σαββάτου μου άρεσε περισσότερο». Εδώ το αυτή αναφέρεται σε κάτι που μόλις αναφέραμε, χωρίς να μετράμε πραγματική απόσταση.

Πρόσεξε το γένος

Λέμε αυτός ο μαθητής, αλλά αυτή η μαθήτρια και αυτό το παιδί. Η μορφή της αντωνυμίας αλλάζει μαζί με το γένος του ουσιαστικού.

Η κλίση του «αυτός»

Πτώση	Αρσενικό ενικό	Θηλυκό ενικό	Ουδέτερο ενικό	Αρσενικό πληθυντικό	Θηλυκό πληθυντικό	Ουδέτερο πληθυντικό
Ονομαστική	αυτός	αυτή	αυτό	αυτοί	αυτές	αυτά
Γενική	αυτού	αυτής	αυτού	αυτών	αυτών	αυτών
Αιτιατική	αυτόν	αυτή(ν)	αυτό	αυτούς	αυτές	αυτά
Κλητική	—	—	—	—	—	—

Η κλίση του «τούτος»

Πτώση	Αρσενικό ενικό	Θηλυκό ενικό	Ουδέτερο ενικό	Αρσενικό πληθυντικό	Θηλυκό πληθυντικό	Ουδέτερο πληθυντικό
Ονομαστική	τούτος	τούτη	τούτο	τούτοι	τούτες	τούτα
Γενική	τούτου	τούτης	τούτου	τούτων	τούτων	τούτων
Αιτιατική	τούτον	τούτη(ν)	τούτο	τούτους	τούτες	τούτα
Κλητική	—	—	—	—	—	—

Η κλίση του «εκείνος»

Πτώση	Αρσενικό ενικό	Θηλυκό ενικό	Ουδέτερο ενικό	Αρσενικό πληθυντικό	Θηλυκό πληθυντικό	Ουδέτερο πληθυντικό
Ονομαστική	εκείνος	εκείνη	εκείνο	εκείνοι	εκείνες	εκείνα
Γενική	εκείνου	εκείνης	εκείνου	εκείνων	εκείνων	εκείνων
Αιτιατική	εκείνον	εκείνη(ν)	εκείνο	εκείνους	εκείνες	εκείνα
Κλητική	—	—	—	—	—	—

Η παύλα στην κλητική σημαίνει ότι δεν χρησιμοποιούμε αυτές τις αντωνυμίες για να προσφωνήσουμε κάποιον. Οι παρενθέσεις στο (ν) δείχνουν έναν τύπο που μπορεί να γραφτεί με ή χωρίς τελικό ν, ανάλογα με τη λέξη που ακολουθεί.

Τι είδους; Πόσο; — τέτοιος και τόσος

Το τέτοιος, -α, -ο δείχνει τι είδους είναι κάτι: «Δεν έχω ξαναδεί τέτοιο χαρταετό!» Το τόσος, -η, -ο δείχνει πόση ποσότητα ή πόσο μέγεθος εννοούμε: «Χρειάζομαι τόσο χαρτί για την κατασκευή». Μπορούμε να συνοδεύσουμε τη λέξη με μια κίνηση του χεριού ή να στηριχτούμε σε κάτι που έχει ήδη ειπωθεί.

Είδος ή ποσότητα;

Το τέτοιος απαντά στο «τι είδους;» και το τόσος στο «πόσος;». Στο «θέλω τέτοια κορδέλα» ζητάμε κορδέλα ίδιου είδους· στο «θέλω τόση κορδέλα» ζητάμε την ίδια ποσότητα.

Η κλίση του «τέτοιος»

Πτώση	Αρσενικό ενικό	Θηλυκό ενικό	Ουδέτερο ενικό	Αρσενικό πληθυντικό	Θηλυκό πληθυντικό	Ουδέτερο πληθυντικό
Ονομαστική	τέτοιος	τέτοια	τέτοιο	τέτοιοι	τέτοιες	τέτοια
Γενική	τέτοιου	τέτοιας	τέτοιου	τέτοιων	τέτοιων	τέτοιων
Αιτιατική	τέτοιο(ν)	τέτοια	τέτοιο	τέτοιους	τέτοιες	τέτοια
Κλητική	—	—	—	—	—	—

Η κλίση του «τόσος»

Πτώση	Αρσενικό ενικό	Θηλυκό ενικό	Ουδέτερο ενικό	Αρσενικό πληθυντικό	Θηλυκό πληθυντικό	Ουδέτερο πληθυντικό
Ονομαστική	τόσος	τόση	τόσο	τόσοι	τόσες	τόσα
Γενική	τόσου	τόσης	τόσου	τόσων	τόσων	τόσων
Αιτιατική	τόσο(ν)	τόση(ν)	τόσο	τόσους	τόσες	τόσα
Κλητική	—	—	—	—	—	—

Για να διαλέξουμε σωστό τύπο, βρίσκουμε πρώτα σε ποιο ουσιαστικό αναφέρεται η αντωνυμία και εξετάζουμε το γένος, τον αριθμό και την πτώση του. Για παράδειγμα, λέμε «με εκείνες τις φίλες» επειδή το φίλες είναι θηλυκό, πληθυντικού αριθμού, στην αιτιατική.