8.3 Αυτοπαθείς αντωνυμίες 🔄
Όταν η ενέργεια γυρίζει στο ίδιο πρόσωπο
Στην πρόταση «Η Δανάη χτένισε τον εαυτό της», η Δανάη κάνει την πράξη και η ίδια δέχεται την πράξη. Η φράση τον εαυτό της είναι αυτοπαθής αντωνυμία. Μας βοηθά να ξεχωρίσουμε αυτή τη σημασία από την πρόταση «Η Δανάη χτένισε την αδελφή της», όπου πρόκειται για δύο διαφορετικά πρόσωπα.
Η αυτοπαθής αντωνυμία σχηματίζεται με τη λέξη εαυτός και έναν τύπο της προσωπικής αντωνυμίας: μου, σου, του, της, μας, σας, τους. Ο τύπος αυτός δείχνει σε ποιο πρόσωπο αναφέρεται ο εαυτός: «Εγώ πιστεύω στον εαυτό μου», «Εσύ πιστεύεις στον εαυτό σου», «Η Ιωάννα πιστεύει στον εαυτό της».
Στο «Προσέχουμε τον εαυτό μας», το προσέχουμε δηλώνει ότι ενεργούμε εμείς και το μας δείχνει ότι η ενέργεια αφορά πάλι εμάς.
Οι τύποι στον ενικό αριθμό
Η αντωνυμία αλλάζει ανάλογα με το πρόσωπο και την πτώση. Στο Γ΄ πρόσωπο χρησιμοποιούμε του όταν αναφερόμαστε σε αρσενικό ή ουδέτερο και της όταν αναφερόμαστε σε θηλυκό.
| Πτώση | Α΄ πρόσωπο: εγώ | Β΄ πρόσωπο: εσύ | Γ΄ πρόσωπο: αυτός / αυτή / αυτό |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο εαυτός μου | ο εαυτός σου | ο εαυτός του / της |
| Γενική | του εαυτού μου | του εαυτού σου | του εαυτού του / της |
| Αιτιατική | τον εαυτό μου | τον εαυτό σου | τον εαυτό του / της |
Για παράδειγμα, λέμε «Ο εαυτός μου χρειάζεται ξεκούραση» (ονομαστική), «Φροντίζω τον εαυτό μου» (αιτιατική) και «Έχω εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του εαυτού μου» (γενική). Αν μιλάμε για ένα κορίτσι, λέμε «η Ελένη φροντίζει τον εαυτό της»· αν μιλάμε για ένα αγόρι, «ο Νίκος φροντίζει τον εαυτό του».
Λέμε τον εαυτό της και όχι «την εαυτή της». Το της φανερώνει ότι μιλάμε για θηλυκό πρόσωπο, ενώ η λέξη εαυτός κλίνεται όπως ένα αρσενικό ουσιαστικό.
Οι τύποι στον πληθυντικό αριθμό
Όταν μιλάμε για περισσότερα πρόσωπα, χρησιμοποιούμε μας, σας, τους. Στη γενική και στην αιτιατική μπορούμε να αναφερθούμε στον εαυτό της ομάδας ως σύνολο ή στους εαυτούς των μελών της.
| Πτώση | Α΄ πρόσωπο: εμείς | Β΄ πρόσωπο: εσείς | Γ΄ πρόσωπο: αυτοί / αυτές / αυτά |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο εαυτός μας | ο εαυτός σας | ο εαυτός τους |
| Γενική | του εαυτού μας / των εαυτών μας | του εαυτού σας / των εαυτών σας | του εαυτού τους / των εαυτών τους |
| Αιτιατική | τον εαυτό μας / τους εαυτούς μας | τον εαυτό σας / τους εαυτούς σας | τον εαυτό τους / τους εαυτούς τους |
Σκέψου τις προτάσεις «Πρέπει να προστατεύουμε τον εαυτό μας» και «Οι αθλητές πρέπει να προστατεύουν τους εαυτούς τους». Και στις δύο, όσοι ενεργούν προστατεύουν τους ίδιους. Ο τύπος σε πληθυντικό, τους εαυτούς τους, κάνει πιο φανερό ότι καθένας προστατεύει τον δικό του εαυτό.
Αυτοπάθεια και παθητική φωνή
Μερικές φορές η ίδια ιδέα μπορεί να εκφραστεί με κατάλληλο ρήμα στην παθητική φωνή: «Χτενίζω τον εαυτό μου» σημαίνει «Χτενίζομαι», όταν χτενίζω εγώ τα δικά μου μαλλιά. Αντίστοιχα, «Τα παιδιά πλένουν τους εαυτούς τους» μπορεί να ειπωθεί πιο φυσικά «Τα παιδιά πλένονται».
Το «Η Άννα κοιτάζει τον εαυτό της στον καθρέφτη» δηλώνει αυτοπάθεια. Το «Η Άννα κοιτάζει την Εύα» δεν δηλώνει αυτοπάθεια, γιατί η Άννα και η Εύα είναι διαφορετικά πρόσωπα.