- Βασική Θεωρία
Γ. Υπερθετικός βαθμός 🏆
Όταν ένα γνώρισμα ξεχωρίζει ιδιαίτερα, χρησιμοποιούμε τον υπερθετικό βαθμό. Υπάρχουν δύο είδη: ο σχετικός υπερθετικός, που περιέχει σύγκριση, και ο απόλυτος υπερθετικός, που δεν περιέχει σύγκριση.
Σχετικός υπερθετικός: ο πρώτος μέσα σε μια ομάδα
Ο σχετικός υπερθετικός δείχνει ότι κάποιος ή κάτι έχει ένα γνώρισμα σε μεγαλύτερο βαθμό από όλα τα άλλα όμοιά του. Στην πρόταση «Η Άννα είναι η ψηλότερη από τις αθλήτριες της ομάδας», η Άννα συγκρίνεται με τις υπόλοιπες αθλήτριες.
Τον σχηματίζουμε βάζοντας οριστικό άρθρο μπροστά από τον συγκριτικό βαθμό:
| Συγκριτικός βαθμός | Σχετικός υπερθετικός |
|---|---|
| ομορφότερος | ο ομορφότερος |
| πιο όμορφος | ο πιο όμορφος |
| μακρύτερος | ο μακρύτερος |
| πιο μακρύς | ο πιο μακρύς |
| ευγενέστερος | ο ευγενέστερος |
| πιο ευγενής | ο πιο ευγενής |
Έτσι, μπορούμε να πούμε «Ο Πέτρος είναι ο γρηγορότερος από τους δρομείς» ή «Ο Πέτρος είναι ο πιο γρήγορος από τους δρομείς». Και οι δύο μορφές εκφράζουν την ίδια σύγκριση.
Το άρθρο και το επίθετο ταιριάζουν με το ουσιαστικό σε γένος και αριθμό. Το πιο δεν αλλάζει μορφή:
| Γένος και αριθμός | Με μία λέξη | Με «πιο» |
|---|---|---|
| Αρσενικό, ενικός | ο ομορφότερος | ο πιο όμορφος |
| Θηλυκό, ενικός | η ομορφότερη | η πιο όμορφη |
| Ουδέτερο, ενικός | το ομορφότερο | το πιο όμορφο |
| Αρσενικό, πληθυντικός | οι ομορφότεροι | οι πιο όμορφοι |
| Θηλυκό, πληθυντικός | οι ομορφότερες | οι πιο όμορφες |
| Ουδέτερο, πληθυντικός | τα ομορφότερα | τα πιο όμορφα |
Και όταν αλλάζει η πτώση, αλλάζουν μαζί άρθρο και επίθετο: «το χρώμα του ομορφότερου λουλουδιού», «διάλεξα την πιο όμορφη ζωγραφιά».
«Ο Νίκος είναι πιο γρήγορος από τον Γιάννη» συγκρίνει δύο πρόσωπα. «Ο Νίκος είναι ο πιο γρήγορος από όλους τους μαθητές» τον ξεχωρίζει μέσα σε ολόκληρη την ομάδα. Πρόσεξε το άρθρο ο πριν από το πιο γρήγορος.
Απόλυτος υπερθετικός: πολύ μεγάλο γνώρισμα
Ο απόλυτος υπερθετικός δηλώνει ότι κάποιος ή κάτι έχει ένα γνώρισμα σε πολύ μεγάλο βαθμό, χωρίς να συγκρίνεται με άλλους. Στην πρόταση «Το σακίδιο είναι βαρύτατο», τονίζουμε πόσο βαρύ είναι· δεν λέμε ότι είναι το βαρύτερο από όλα τα σακίδια.
Σχηματίζεται με δύο τρόπους:
| Τρόπος | Παραδείγματα |
|---|---|
| Μορφή του επιθέτου με την κατάληξη -τατος, -τατη, -τατο | ομορφότατος, ομορφότατη, ομορφότατο · μακρύτατος, μακρύτατη, μακρύτατο · ευγενέστατος, ευγενέστατη, ευγενέστατο |
| πολύ + επίθετο στον θετικό βαθμό | πολύ όμορφος, πολύ όμορφη, πολύ όμορφο · πολύ μακρύς, πολύ μακριά, πολύ μακρύ · πολύ ευγενής, πολύ ευγενής, πολύ ευγενές |
Για τη μονολεκτική μορφή, ξεκινάμε από το ουδέτερο του θετικού βαθμού και προσθέτουμε την κατάληξη, με τις αλλαγές που χρειάζεται η λέξη: όμορφο → ομορφότατος, μακρύ → μακρύτατος, ευγενές → ευγενέστατος. Για τη δεύτερη μορφή, το πολύ μένει ίδιο, ενώ το επίθετο ταιριάζει με το ουσιαστικό: «πολύ όμορφος κήπος», «πολύ όμορφη αυλή».
«Ένα ωραιότατο τοπίο» και «ένα πολύ ωραίο τοπίο» τονίζουν και τα δύο την ομορφιά του τοπίου, χωρίς να το συγκρίνουν με άλλα τοπία.
Το πιο όμορφο τοπίο είναι σχετικός υπερθετικός: ξεχωρίζει ανάμεσα σε άλλα τοπία. Πολύ όμορφο τοπίο είναι απόλυτος υπερθετικός: δηλώνει μεγάλη ομορφιά χωρίς σύγκριση. Οι λέξεις πιο και πολύ δεν έχουν την ίδια σημασία.