- Βασική Θεωρία
Επίθετα σε -ύς, -εία, -ύ και σε -ης, -ες 🔎
Ορισμένα επίθετα έχουν καταλήξεις που θυμίζουν την αρχαία ελληνική γλώσσα. Για να χρησιμοποιήσουμε σωστά ένα τέτοιο επίθετο, κοιτάζουμε το γένος και τον αριθμό του ουσιαστικού που συνοδεύει. Οι δύο ομάδες που ακολουθούν κλίνονται διαφορετικά.
Επίθετα σε -ύς, -εία, -ύ
Το επίθετο ευθύς, ευθεία, ευθύ έχει διαφορετική μορφή για κάθε γένος: ο ευθύς δρόμος, η ευθεία γραμμή, το ευθύ τμήμα. Στην κλίση του εμφανίζονται και άλλες καταλήξεις, όπως -έος, -είς και -έα.
| Πτώση | Αρσενικό (ενικός) | Θηλυκό (ενικός) | Ουδέτερο (ενικός) |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο ευθύς | η ευθεία | το ευθύ |
| Γενική | του ευθέος | της ευθείας | του ευθέος |
| Αιτιατική | τον ευθύ | την ευθεία | το ευθύ |
| Κλητική | ευθύ | ευθεία | ευθύ |
| Πτώση | Αρσενικό (πληθυντικός) | Θηλυκό (πληθυντικός) | Ουδέτερο (πληθυντικός) |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | οι ευθείς | οι ευθείες | τα ευθέα |
| Γενική | των ευθέων | των ευθειών | των ευθέων |
| Αιτιατική | τους ευθείς | τις ευθείες | τα ευθέα |
| Κλητική | ευθείς | ευθείες | ευθέα |
Με το ίδιο πρότυπο κλίνονται τα βραχύς, αμβλύς, ευρύς, οξύς, ταχύς, δριμύς, θρασύς. Για παράδειγμα: το βραχύ κύμα → τα βραχέα κύματα και η οξεία γωνία → της οξείας γωνίας. Σε αρκετά από αυτά τα επίθετα συναντάμε συχνότερα ορισμένες καθιερωμένες φράσεις παρά όλες τις μορφές της κλίσης τους: αμβλεία γωνία, ευθεία γραμμή, οξεία πνευμονία, βραχέα κύματα, ταχεία αμαξοστοιχία, προϊόν ευρείας κατανάλωσης.
Στη φράση «η ευθεία γραμμή» λέμε «της ευθείας γραμμής» στη γενική. Όταν όμως το επίθετο είναι αρσενικό ή ουδέτερο, η γενική ενικού είναι «του ευθέος», όπως στο «του ευθέος τμήματος».
Επίθετα σε -ης, -ες
Τα επίθετα αυτής της ομάδας έχουν την ίδια μορφή στο αρσενικό και στο θηλυκό, ενώ το ουδέτερο έχει άλλη: ο ακριβής υπολογισμός, η ακριβής μέτρηση, το ακριβές αποτέλεσμα. Στη γενική ενικού και των τριών γενών εμφανίζεται η κατάληξη -ούς.
| Πτώση | Αρσενικό (ενικός) | Θηλυκό (ενικός) | Ουδέτερο (ενικός) |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο ακριβής | η ακριβής | το ακριβές |
| Γενική | του ακριβούς | της ακριβούς | του ακριβούς |
| Αιτιατική | τον ακριβή | την ακριβή | το ακριβές |
| Πτώση | Αρσενικό (πληθυντικός) | Θηλυκό (πληθυντικός) | Ουδέτερο (πληθυντικός) |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | οι ακριβείς | οι ακριβείς | τα ακριβή |
| Γενική | των ακριβών | των ακριβών | των ακριβών |
| Αιτιατική | τους ακριβείς | τις ακριβείς | τα ακριβή |
Η κλητική συνήθως δεν χρησιμοποιείται γι’ αυτά τα επίθετα. Με το ίδιο πρότυπο κλίνονται τα ευγενής, ασθενής, δημοφιλής, συνεχής, επιεικής, επιμελής, διεθνής, ελώδης. Έτσι λέμε οι συνεχείς βροχές, αλλά τα συνεχή διαλείμματα· της ευγενούς πράξης, αλλά των ευγενών πράξεων.
Στον καθημερινό λόγο μπορεί να ακούσεις «του ακριβή». Στη σχολική κλίση η γενική ενικού είναι του ακριβούς και της ακριβούς. Μην τη μπερδεύεις με την αιτιατική ενικού, τον ακριβή ή την ακριβή.
Πώς ξεχωρίζω τις δύο ομάδες;
Κοίτα τις τρεις μορφές της ονομαστικής ενικού. Αν είναι -ύς, -εία, -ύ, όπως ευθύς, ευθεία, ευθύ, το θηλυκό ξεχωρίζει και στον πληθυντικό: ευθείς, ευθείες, ευθέα. Αν είναι -ης, -ης, -ες, όπως ακριβής, ακριβής, ακριβές, αρσενικό και θηλυκό έχουν κοινή μορφή: ακριβείς στον πληθυντικό, ενώ το ουδέτερο είναι ακριβή. Σε κάθε φράση το επίθετο συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση.