- Βασική Θεωρία
Επίθετα σε -ης, -α, -ικο 🗣️
Λέμε ο γκρινιάρης γείτονας, η γκρινιάρα γειτόνισσα, το γκρινιάρικο παιδί. Το επίθετο γκρινιάρης, γκρινιάρα, γκρινιάρικο έχει τρεις τύπους, έναν για κάθε γένος. Διαλέγουμε τον τύπο που ταιριάζει στο ουσιαστικό: γκρινιάρης με αρσενικό, γκρινιάρα με θηλυκό, γκρινιάρικο με ουδέτερο.
Η κλίση του «γκρινιάρης»
Η μορφή του επιθέτου αλλάζει ακόμη ανάλογα με τον αριθμό και την πτώση. Παρατήρησε και στα τρία γένη πώς αλλάζουν οι καταλήξεις.
Ενικός αριθμός
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο γκρινιάρης | η γκρινιάρα | το γκρινιάρικο |
| Γενική | του γκρινιάρη | της γκρινιάρας | του γκρινιάρικου |
| Αιτιατική | τον γκρινιάρη | τη γκρινιάρα | το γκρινιάρικο |
| Κλητική | γκρινιάρη | γκρινιάρα | γκρινιάρικο |
Πληθυντικός αριθμός
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | οι γκρινιάρηδες | οι γκρινιάρες | τα γκρινιάρικα |
| Γενική | των γκρινιάρηδων | — | των γκρινιάρικων |
| Αιτιατική | τους γκρινιάρηδες | τις γκρινιάρες | τα γκρινιάρικα |
| Κλητική | γκρινιάρηδες | γκρινιάρες | γκρινιάρικα |
Στην κλητική προσφωνούμε κάποιον ή κάτι· γι’ αυτό οι τύποι της εμφανίζονται χωρίς άρθρο. Στον πίνακα η παύλα στη γενική πληθυντικού του θηλυκού σημαίνει ότι το γκρινιάρα δεν σχηματίζει τύπο εκεί. Αν χρειαστεί να εκφράσουμε αυτή τη σχέση, μπορούμε να διατυπώσουμε διαφορετικά την πρόταση: οι τσάντες που ανήκουν στις γκρινιάρες συμμαθήτριες.
Μη συμπληρώνεις αυθαίρετα τύπο στο κενό της θηλυκής στήλης. Οι τύποι των γκρινιάρηδων και των γκρινιάρικων ανήκουν στο αρσενικό και στο ουδέτερο αντίστοιχα.
Πώς χρησιμοποιούμε τους τύπους
Το επίθετο συμφωνεί με το ουσιαστικό που περιγράφει στο γένος, στον αριθμό και στην πτώση. Λέμε ο γκρινιάρης συμμαθητής αλλά οι γκρινιάρηδες συμμαθητές. Λέμε της γκρινιάρας γάτας αλλά το γκρινιάρικο γατάκι. Όταν αλλάζει ο ρόλος του ουσιαστικού στην πρόταση, αλλάζει μαζί και το επίθετο: Η γκρινιάρα γάτα νιαουρίζει → Ακούω τη γκρινιάρα γάτα.
Στη φράση Οι γκρινιάρηδες διαμαρτύρονται, το γκρινιάρηδες δεν συνοδεύει κάποιο ουσιαστικό. Εννοούμε «οι γκρινιάρηδες άνθρωποι» και το επίθετο χρησιμοποιείται σαν ουσιαστικό.
Άλλα επίθετα που κλίνονται έτσι
Με το ίδιο πρότυπο κλίνονται επίθετα όπως τεμπέλης, τσιγκούνης, ζηλιάρης, κλαψιάρης, πεισματάρης, φοβητσιάρης, κοντούλης, μικρούλης, φτωχούλης και κουτσομπόλης. Κάθε φορά κρατάμε το δικό του θέμα και εφαρμόζουμε τις αντίστοιχες καταλήξεις: ο τεμπέλης, η τεμπέλα, το τεμπέλικο· ο ζηλιάρης, η ζηλιάρα, το ζηλιάρικο· ο μικρούλης, η μικρούλα, το μικρούλικο.
Για να κλίνεις ένα τέτοιο επίθετο, ξεκίνα από το γένος του ουσιαστικού, βρες αν είναι ενικός ή πληθυντικός και έπειτα διάλεξε την πτώση που χρειάζεται η πρόταση. Για παράδειγμα, στο Μίλησα στον πεισματάρη φίλο μου το αρσενικό επίθετο είναι σε αιτιατική ενικού, ενώ στο Χαιρέτησα τους πεισματάρηδες φίλους μου είναι σε αιτιατική πληθυντικού.