- Βασική Θεωρία
Επίθετα σε -ος, -η/-α, -ο 🎨
Τι μας λέει ένα επίθετο;
Το επίθετο είναι λέξη που δίνει περισσότερες πληροφορίες για ένα ουσιαστικό. Μπορεί να μας πει μια ιδιότητα ή ποιότητά του: ένα πράσινο τετράδιο, μια ήσυχη γειτονιά, ένας γενναίος φίλος. Έτσι καταλαβαίνουμε καλύτερα για ποιο τετράδιο, ποια γειτονιά ή ποιον φίλο μιλάμε.
Το επίθετο αλλάζει μορφή για να συμφωνεί με το ουσιαστικό που προσδιορίζει. Παίρνει το ίδιο γένος, τον ίδιο αριθμό και την ίδια πτώση με αυτό. Για παράδειγμα, λέμε ο όμορφος κήπος, η όμορφη αυλή, το όμορφο δέντρο. Στον πληθυντικό λέμε οι όμορφοι κήποι, οι όμορφες αυλές, τα όμορφα δέντρα.
Το ίδιο επίθετο μπορεί να περιγράψει ουσιαστικά και των τριών γενών. Η ιδιότητα μένει ίδια· αλλάζει η κατάληξη για να ταιριάξει με το ουσιαστικό: καθαρός δρόμος, καθαρή πλατεία, καθαρό πάρκο.
Τα επίθετα χωρίζονται σε ομάδες ανάλογα με τις καταλήξεις τους. Εδώ θα γνωρίσουμε μια πολύ συνηθισμένη ομάδα: στον αρσενικό τύπο τελειώνουν σε -ος, στον θηλυκό σε -η ή -α και στον ουδέτερο σε -ο.
Το πρότυπο όμορφος – όμορφη – όμορφο
Τα επίθετα αυτής της ομάδας έχουν θηλυκό σε -η. Το όμορφος μάς δείχνει όλους τους τύπους τους. Οι τέσσερις πτώσεις εμφανίζονται στον ενικό και στον πληθυντικό:
| Ενικός αριθμός | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο όμορφος | η όμορφη | το όμορφο |
| Γενική | του όμορφου | της όμορφης | του όμορφου |
| Αιτιατική | τον όμορφο | την όμορφη | το όμορφο |
| Κλητική | όμορφε | όμορφη | όμορφο |
| Πληθυντικός αριθμός | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | οι όμορφοι | οι όμορφες | τα όμορφα |
| Γενική | των όμορφων | των όμορφων | των όμορφων |
| Αιτιατική | τους όμορφους | τις όμορφες | τα όμορφα |
| Κλητική | όμορφοι | όμορφες | όμορφα |
Παρατήρησε ότι στη γενική πληθυντικού ο τύπος του επιθέτου είναι ίδιος και στα τρία γένη: των όμορφων κήπων, των όμορφων αυλών, των όμορφων δέντρων. Στην κλητική, που τη χρησιμοποιούμε όταν προσφωνούμε κάποιον, δεν βάζουμε άρθρο: όμορφε φίλε!
Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται επίθετα όπως ελεύθερος – ελεύθερη – ελεύθερο, άρρωστος – άρρωστη – άρρωστο, έξυπνος – έξυπνη – έξυπνο, πράσινος – πράσινη – πράσινο, ήσυχος – ήσυχη – ήσυχο, επικίνδυνος – επικίνδυνη – επικίνδυνο και χειμωνιάτικος – χειμωνιάτικη – χειμωνιάτικο. Σε όλες αυτές τις μορφές ο τόνος μένει στην ίδια συλλαβή του θέματος, όπως στο όμορφος – όμορφου – όμορφων.
Το πρότυπο ωραίος – ωραία – ωραίο
Άλλα επίθετα αυτής της ομάδας έχουν θηλυκό σε -α. Δες πώς κλίνεται το ωραίος:
| Ενικός αριθμός | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο ωραίος | η ωραία | το ωραίο |
| Γενική | του ωραίου | της ωραίας | του ωραίου |
| Αιτιατική | τον ωραίο | την ωραία | το ωραίο |
| Κλητική | ωραίε | ωραία | ωραίο |
| Πληθυντικός αριθμός | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | οι ωραίοι | οι ωραίες | τα ωραία |
| Γενική | των ωραίων | των ωραίων | των ωραίων |
| Αιτιατική | τους ωραίους | τις ωραίες | τα ωραία |
| Κλητική | ωραίοι | ωραίες | ωραία |
Ο τόνος μένει στο -ραί- σε όλη την κλίση: ωραίος, ωραίου, ωραίων. Στη γενική πληθυντικού και τα τρία γένη έχουν ξανά τον ίδιο τύπο: των ωραίων δρόμων, των ωραίων πλατειών, των ωραίων πάρκων.
Έτσι κλίνονται επίσης τα άγριος – άγρια – άγριο, άδειος – άδεια – άδειο, γαλάζιος – γαλάζια – γαλάζιο, όμοιος – όμοια – όμοιο, σιδερένιος – σιδερένια – σιδερένιο και αιώνιος – αιώνια – αιώνιο. Στα επίθετα αυτά προσέχουμε τον γραπτό τύπο του θηλυκού: ωραία, άγρια, γαλάζια.
Το γένος το καθορίζει το ουσιαστικό, όχι το πράγμα που φανταζόμαστε. Γράφουμε το ωραίο βιβλίο, αλλά η ωραία ιστορία. Επίσης, μην μπερδεύεις την ονομαστική πληθυντικού οι ωραίοι με την αιτιατική τους ωραίους ή τη γενική των ωραίων.
Πώς διαλέγω τη σωστή μορφή;
Πρώτα βρίσκω το ουσιαστικό που περιγράφω. Έπειτα ελέγχω γένος, αριθμό και πτώση. Στη φράση με τις όμορφες ζωγραφιές, το ζωγραφιές είναι θηλυκό, πληθυντικός, αιτιατική· επομένως το επίθετο γίνεται όμορφες. Στη φράση των ωραίων ημερών, το ημερών είναι θηλυκό, πληθυντικός, γενική· επομένως λέμε ωραίων.
Πρόσεξε και ποιον θηλυκό τύπο έχει το συγκεκριμένο επίθετο: όμορφη με -η, αλλά ωραία με -α. Η ονομαστική του θηλυκού σε βοηθά να ξεχωρίσεις ποιο πρότυπο θα ακολουθήσεις.