Ανισοσύλλαβα ουδέτερα σε -μα, -ιμο, -ς, -ν, -υ 🧩

Τα ουδέτερα αυτής της ομάδας λέγονται ανισοσύλλαβα: στον πληθυντικό αποκτούν μία επιπλέον συλλαβή. Για παράδειγμα, το σώ-μα γίνεται σώ-μα-τα και το φως γίνεται φώ-τα. Όπως σε όλα τα ουδέτερα, η ονομαστική, η αιτιατική και η κλητική έχουν τον ίδιο τύπο σε κάθε αριθμό· στην κλητική παραλείπουμε το άρθρο.

Ουδέτερα σε -μα

Στις άλλες πτώσεις εμφανίζεται το -ματ-: σώμα → σώματος → σώματα. Το ίδιο συμβαίνει και στα μακρύτερα ουδέτερα, όπως το μηχάνημα.

Πτώση	Ενικός: σώμα	Πληθυντικός: σώμα	Ενικός: μηχάνημα	Πληθυντικός: μηχάνημα
Ονομαστική	το σώμα	τα σώματα	το μηχάνημα	τα μηχανήματα
Γενική	του σώματος	των σωμάτων	του μηχανήματος	των μηχανημάτων
Αιτιατική	το σώμα	τα σώματα	το μηχάνημα	τα μηχανήματα
Κλητική	σώμα	σώματα	μηχάνημα	μηχανήματα

Με τον τρόπο του σώμα κλίνονται, μεταξύ άλλων, τα χρώμα, γράμμα, δέμα, δέρμα, βήμα, αίμα. Με τον τρόπο του μηχάνημα κλίνονται τα ζήτημα, μάθημα, όνομα, ποίημα, πρόβλημα, τηλεγράφημα. Λέμε, για παράδειγμα, «η διεύθυνση του δέματος», «τα ονόματα των παιδιών» και «η λύση των προβλημάτων».

Ουδέτερα σε -ιμο

Πολλά ουδέτερα σε -ιμο ονομάζουν μια ενέργεια: βάψιμο, δέσιμο, τρέξιμο, κλείσιμο, σβήσιμο, χάσιμο. Στη γενική του ενικού και σε όλο τον πληθυντικό, το -ιμο δίνει τύπους σε -ίματος, -ίματα, -ιμάτων.

Πτώση	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	το βάψιμο	τα βαψίματα
Γενική	του βαψίματος	των βαψιμάτων
Αιτιατική	το βάψιμο	τα βαψίματα
Κλητική	βάψιμο	βαψίματα

Έτσι, μπορούμε να πούμε «η διάρκεια του τρεξίματος» και «τα δεσίματα των πακέτων».

Πρόσεξε την αλλαγή του τόνου

Λέμε το βάψιμο, αλλά του βαψίματος και των βαψιμάτων. Ο τόνος στη γενική πληθυντικού πέφτει στην παραλήγουσα.

Ουδέτερα σε -ς

Τα ουδέτερα σε -ς δεν σχηματίζουν όλα τις άλλες πτώσεις με τον ίδιο τρόπο. Το κρέας έχει κρέατος, κρέατα, ενώ το φως έχει φωτός, φώτα.

Πτώση	Ενικός: κρέας	Πληθυντικός: κρέας	Ενικός: φως	Πληθυντικός: φως
Ονομαστική	το κρέας	τα κρέατα	το φως	τα φώτα
Γενική	του κρέατος	των κρεάτων	του φωτός	των φώτων
Αιτιατική	το κρέας	τα κρέατα	το φως	τα φώτα
Κλητική	κρέας	κρέατα	φως	φώτα

Όπως το κρέας κλίνονται τα πέρας, τέρας: του πέρατος, τα πέρατα· του τέρατος, τα τέρατα. Όπως το φως κλίνονται τα καθεστώς, γεγονός, ημίφως: του γεγονότος, τα γεγονότα· του ημίφωτος, τα ημίφωτα. Το φως δίνει και τη γνωστή φράση «η γιορτή των Φώτων».

Ουδέτερα σε -ν

Στα ουδέτερα σε -ν, όπως το ενδιαφέρον, εμφανίζεται -ντ- στις άλλες πτώσεις: ενδιαφέρον → ενδιαφέροντος → ενδιαφέροντα.

Πτώση	Ενικός	Πληθυντικός
Ονομαστική	το ενδιαφέρον	τα ενδιαφέροντα
Γενική	του ενδιαφέροντος	των ενδιαφερόντων
Αιτιατική	το ενδιαφέρον	τα ενδιαφέροντα
Κλητική	ενδιαφέρον	ενδιαφέροντα

Στην ίδια ομάδα ανήκουν τα καθήκον, προϊόν, περιβάλλον, παρόν, παρελθόν, συμφέρον. Παραδείγματα είναι «η προστασία του περιβάλλοντος», «τα προϊόντα του τόπου» και «η εκπλήρωση των καθηκόντων».

Ουδέτερα σε -υ

Τα οξύ και δόρυ τελειώνουν και τα δύο σε -υ, αλλά έχουν διαφορετικούς τύπους στις άλλες πτώσεις. Γι’ αυτό χρειάζεται να θυμόμαστε την κλίση τους χωριστά.

Πτώση	Ενικός: οξύ	Πληθυντικός: οξύ	Ενικός: δόρυ	Πληθυντικός: δόρυ
Ονομαστική	το οξύ	τα οξέα	το δόρυ	τα δόρατα
Γενική	του οξέος	των οξέων	του δόρατος	των δοράτων
Αιτιατική	το οξύ	τα οξέα	το δόρυ	τα δόρατα
Κλητική	οξύ	οξέα	δόρυ	δόρατα

Δύο διαφορετικοί πληθυντικοί

Γράφουμε τα οξέα και τα δόρατα. Η κοινή κατάληξη -υ στον ενικό δεν σημαίνει ότι οι λέξεις έχουν ίδιο πληθυντικό.

Λίγες ακόμη ιδιαίτερες λέξεις

Μερικά ουδέτερα προέρχονται από παλιότερες μορφές της ελληνικής και έχουν δική τους κλίση. Για παράδειγμα, λέμε το μηδέν – του μηδενός, το ήπαρ – του ήπατος και το πυρ – του πυρός. Αυτούς τους τύπους τους μαθαίνουμε μαζί με τη λέξη. Στη συνηθισμένη χρήση, για περισσότερα από ένα ψηφία μηδέν λέμε τα μηδενικά.

Το κοινό γνώρισμα όλων των ομάδων

Ακόμη κι όταν αλλάζει πολύ ο τύπος μιας λέξης, όπως φως → φώτα ή δόρυ → δόρατα, οι τρεις ίδιες πτώσεις των ουδετέρων μένουν ίδιες: ονομαστική, αιτιατική και κλητική. Επίσης, η γενική πληθυντικού των ανισοσύλλαβων ουδετέρων τονίζεται στην παραλήγουσα: σωμάτων, βαψιμάτων, κρεάτων, φώτων, ενδιαφερόντων, οξέων, δοράτων.

Βασική Θεωρία