- Βασική Θεωρία
Γ.1 Ισοσύλλαβα ουδέτερα σε -ο, -ι, -ος 🔤
Τα ουδέτερα ουσιαστικά μπορούν να τελειώνουν σε -ο, -ι ή -ος: το βουνό, το παιδί, το λάθος. Τα λέμε ισοσύλλαβα όταν διατηρούν τον ίδιο αριθμό συλλαβών στους δύο αριθμούς.
Σε όλα τα ουδέτερα η ονομαστική, η αιτιατική και η κλητική έχουν την ίδια μορφή μέσα στον ίδιο αριθμό: το βουνό – το βουνό – βουνό, τα βουνά – τα βουνά – βουνά. Στην κλητική δεν βάζουμε άρθρο. Η γενική είναι η πτώση που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή συχνά αλλάζει και η κατάληξη και η θέση του τόνου.
Όποια κι αν είναι η κατάληξη ενός ουδετέρου, η αιτιατική του είναι ίδια με την ονομαστική του στον ίδιο αριθμό. Αυτό βοηθά όταν λέμε «το παιδί παίζει» και «βλέπω το παιδί».
Ουδέτερα σε -ο
Τα ουδέτερα αυτής της ομάδας σχηματίζουν συνήθως πληθυντικό σε -α, γενική ενικού σε -ου και γενική πληθυντικού σε -ων. Ο τόνος μπορεί να μείνει στην ίδια συλλαβή ή να μετακινηθεί.
| Πτώση | Ενικός: βουνό | Πληθυντικός: βουνό | Ενικός: δέντρο | Πληθυντικός: δέντρο | Ενικός: σύννεφο | Πληθυντικός: σύννεφο |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | το βουνό | τα βουνά | το δέντρο | τα δέντρα | το σύννεφο | τα σύννεφα |
| Γενική | του βουνού | των βουνών | του δέντρου | των δέντρων | του σύννεφου | των σύννεφων |
| Αιτιατική | το βουνό | τα βουνά | το δέντρο | τα δέντρα | το σύννεφο | τα σύννεφα |
| Κλητική | βουνό | βουνά | δέντρο | δέντρα | σύννεφο | σύννεφα |
Όπως βουνό κλίνονται, για παράδειγμα, τα νερό, χωριό, ποσό και παλτό. Όπως δέντρο κλίνονται τα ζώο, πλοίο και θηρίο. Όπως σύννεφο κλίνονται τα κάστανο, τριαντάφυλλο και λυκόσκυλο.
Σε ορισμένα προπαροξύτονα ουδέτερα σε -ο, ο τόνος κατεβαίνει μία συλλαβή στη γενική και των δύο αριθμών:
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | το θέατρο | τα θέατρα |
| Γενική | του θεάτρου | των θεάτρων |
| Αιτιατική | το θέατρο | τα θέατρα |
| Κλητική | θέατρο | θέατρα |
Το ίδιο συμβαίνει σε λέξεις όπως αυτοκίνητο → αυτοκινήτου, αυτοκινήτων, άτομο → ατόμου, ατόμων, μέτωπο → μετώπου, μετώπων, πρόσωπο → προσώπου, προσώπων και άλογο → αλόγου, αλόγων. Άλλες τέτοιες λέξεις είναι τα διαβατήριο, δωμάτιο, εισιτήριο και εξώφυλλο.
Λέμε του σύννεφου, των σύννεφων, αλλά του θεάτρου, των θεάτρων. Χρειάζεται να προσέχουμε πώς κλίνεται η συγκεκριμένη λέξη.
Μερικές φορές η μετακίνηση του τόνου συνδέεται και με το ύφος. Για τη λέξη βούτυρο, η γενική βουτύρου ακούγεται πιο επίσημη, ενώ η βούτυρου πιο καθημερινή. Και οι δύο τύποι δηλώνουν την ίδια πτώση.
Ουδέτερα σε -ι
Τα περισσότερα ουδέτερα που τελειώνουν σε -ι γράφονται με ι. Στον πληθυντικό παίρνουν -ια, στη γενική ενικού -ιού και στη γενική πληθυντικού -ιών.
| Πτώση | Ενικός: παιδί | Πληθυντικός: παιδί | Ενικός: καλοκαίρι | Πληθυντικός: καλοκαίρι |
|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | το παιδί | τα παιδιά | το καλοκαίρι | τα καλοκαίρια |
| Γενική | του παιδιού | των παιδιών | του καλοκαιριού | των καλοκαιριών |
| Αιτιατική | το παιδί | τα παιδιά | το καλοκαίρι | τα καλοκαίρια |
| Κλητική | παιδί | παιδιά | καλοκαίρι | καλοκαίρια |
Όπως παιδί κλίνονται τα αυτί, βιολί, μαντρί, σκυλί, αρνί, κρασί, φιλί και ψωμί. Όπως καλοκαίρι κλίνονται τα λουλούδι, κορίτσι, αγόρι, βλαστάρι, σπίτι και μπαλκόνι.
Οι λέξεις βράδυ, δίχτυ, στάχυ, δάκρυ τελειώνουν σε -υ, παρότι ανήκουν σε αυτή την ομάδα. Το βράδυ γράφεται με ι στη γενική ενικού και στον πληθυντικό: του βραδιού, τα βράδια, των βραδιών. Το δάκρυ κρατά το υ σε όλες τις πτώσεις: του δακρύου, τα δάκρυα, των δακρύων.
Ουδέτερα σε -ος
Μη μπερδεύεις το ουδέτερο το λάθος με αρσενικά που τελειώνουν επίσης σε -ος, όπως ο δρόμος. Το άρθρο δείχνει το γένος. Στα ουδέτερα αυτής της ομάδας η γενική ενικού τελειώνει σε -ους, ο πληθυντικός σε -η και η γενική πληθυντικού σε -ών.
| Πτώση | Ενικός: λάθος | Πληθυντικός: λάθος | Ενικός: έδαφος | Πληθυντικός: έδαφος |
|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | το λάθος | τα λάθη | το έδαφος | τα εδάφη |
| Γενική | του λάθους | των λαθών | του εδάφους | των εδαφών |
| Αιτιατική | το λάθος | τα λάθη | το έδαφος | τα εδάφη |
| Κλητική | λάθος | λάθη | έδαφος | εδάφη |
Όπως λάθος κλίνονται τα ύψος, βάρος, μήκος, άνθος, κράτος, δάσος, κέρδος και κόστος. Όπως έδαφος κλίνονται τα μέγεθος και στέλεχος.
Σε όλα τα παραδείγματα της ομάδας, η γενική πληθυντικού τονίζεται στη λήγουσα: των λαθών, των εδαφών. Αν η ονομαστική ενικού είναι προπαροξύτονη, ο τόνος κατεβαίνει στην παραλήγουσα στη γενική ενικού και στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού: έδαφος → εδάφους → εδάφη.
Δεν λέμε «τα λάθος» ή «του λάθου». Οι σωστοί τύποι είναι τα λάθη και του λάθους. Στη γενική πληθυντικού ο τόνος πηγαίνει στο τέλος: των λαθών.