- Βασική Θεωρία
Β.4 Ουσιαστικά κοινού γένους 👥
Μία λέξη για άντρα και γυναίκα
Ορισμένα ουσιαστικά που ονομάζουν ανθρώπους έχουν τον ίδιο τύπο στο αρσενικό και στο θηλυκό: ο ηθοποιός – η ηθοποιός, ο μάρτυρας – η μάρτυρας. Λέγονται ουσιαστικά κοινού γένους. Συχνά δηλώνουν επάγγελμα, ιδιότητα ή κάποια δραστηριότητα. Το άρθρο και οι άλλες λέξεις της πρότασης φανερώνουν σε ποιο γένος αναφερόμαστε: ο έμπειρος δικηγόρος αλλά η έμπειρη δικηγόρος.
Η κατάληξη από μόνη της δεν δείχνει πάντα το γένος. Μπορούμε να πούμε η ταμίας και η συγγραφέας, παρόλο που οι λέξεις τελειώνουν σε -ς.
Οι πέντε ομάδες και ο πληθυντικός τους
Τα ουσιαστικά κοινού γένους δεν σχηματίζουν όλα τον ίδιο πληθυντικό. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τις πέντε ομάδες που χρειάζεται να ξεχωρίζουμε.
| Ομάδα | Ενικός | Πληθυντικός | Άλλα παραδείγματα |
|---|---|---|---|
| Σε -ής, από επίθετα | ο/η συγγενής | οι συγγενείς | ο/η ευγενής, ο/η ασθενής |
| Σε -ας | ο/η μάρτυρας | οι μάρτυρες | ο/η ταμίας → οι ταμίες |
| Σε -ής | ο/η βουλευτής | οι βουλευτές | ο/η δημότης → οι δημότες |
| Σε -ος | ο/η ηθοποιός | οι ηθοποιοί | ο/η δικηγόρος → οι δικηγόροι |
| Σε -έας | ο/η συγγραφέας | οι συγγραφείς | ο/η διερμηνέας → οι διερμηνείς |
Οι δύο ομάδες σε -ής μοιάζουν στον ενικό, αλλά διαφέρουν στον πληθυντικό: οι συγγενείς, όμως οι βουλευτές. Ομοίως, το -ας του μάρτυρας δίνει μάρτυρες, ενώ το -έας του συγγραφέας δίνει συγγραφείς. Το ταμίας ανήκει στην ομάδα σε -ας και σχηματίζει ταμίες.
Στον πληθυντικό το άρθρο οι είναι κοινό για αρσενικά και θηλυκά. Η διάκριση φαίνεται συχνά από άλλες λέξεις: οι νέοι ηθοποιοί και οι νέες ηθοποιοί.
Πώς κλίνονται
Στον πίνακα, η μορφή του ουσιαστικού είναι ίδια για άντρα και γυναίκα. Αλλάζει το άρθρο στον ενικό και στην αιτιατική πληθυντικού. Η κλητική δεν παίρνει άρθρο.
| Πτώση | ο/η συγγενής | ο/η μάρτυρας | ο/η βουλευτής | ο/η ηθοποιός | ο/η συγγραφέας |
|---|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική ενικού | ο/η συγγενής | ο/η μάρτυρας | ο/η βουλευτής | ο/η ηθοποιός | ο/η συγγραφέας |
| Γενική ενικού | του/της συγγενούς | του/της μάρτυρα | του/της βουλευτή | του/της ηθοποιού | του/της συγγραφέα |
| Αιτιατική ενικού | τον/τη συγγενή | τον/τη μάρτυρα | τον/τη βουλευτή | τον/την ηθοποιό | τον/τη συγγραφέα |
| Κλητική ενικού | συγγενή | μάρτυρα | βουλευτή | ηθοποιέ | συγγραφέα |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι συγγενείς | οι μάρτυρες | οι βουλευτές | οι ηθοποιοί | οι συγγραφείς |
| Γενική πληθυντικού | των συγγενών | των μαρτύρων | των βουλευτών | των ηθοποιών | των συγγραφέων |
| Αιτιατική πληθυντικού | τους/τις συγγενείς | τους/τις μάρτυρες | τους/τις βουλευτές | τους/τις ηθοποιούς | τους/τις συγγραφείς |
| Κλητική πληθυντικού | συγγενείς | μάρτυρες | βουλευτές | ηθοποιοί | συγγραφείς |
Παρατήρησε ιδιαίτερα τις γενικές πληθυντικού των μαρτύρων και των συγγραφέων: δεν αρκεί να προσθέσουμε απλώς ένα τελικό -ων στην ονομαστική. Στη γενική ενικού του συγγραφέας μπορεί επίσης να συναντήσεις, ιδίως για γυναίκα και σε πιο επίσημο λόγο, τον τύπο της συγγραφέως.
Λέμε οι συγγενείς – των συγγενών, αλλά οι βουλευτές – των βουλευτών. Το άρθρο ο/η δεν μας λέει ποια κατάληξη θα πάρει ο πληθυντικός· χρειάζεται να γνωρίζουμε σε ποια ομάδα ανήκει η λέξη.