- Βασική Θεωρία
Α.2 Ανισοσύλλαβα αρσενικά σε -ας, -ης, -ες, -ους 🔤
Ο ψαράς, ο παπουτσής, ο καφές και ο παππούς είναι αρσενικά ουσιαστικά. Στον πληθυντικό λέμε οι ψαράδες, οι παπουτσήδες, οι καφέδες, οι παππούδες. Ο πληθυντικός τους έχει μία συλλαβή περισσότερη από τον ενικό: ψα-ράς → ψα-ρά-δες. Γι' αυτό τα λέμε ανισοσύλλαβα.
Τα αρσενικά αυτής της ομάδας τελειώνουν στην ονομαστική του ενικού σε -ας, -ης, -ες, -ους και σχηματίζουν την ονομαστική του πληθυντικού σε -δες. Στη γενική του πληθυντικού έχουν την κατάληξη -δων. Έτσι μπορούμε να πούμε: «Οι ψαράδες ετοίμασαν τις βάρκες τους» και «Οι βάρκες των ψαράδων είναι στο λιμάνι».
Ο παππούς έχει δύο συλλαβές (παπ-πούς), ενώ κάθε τύπος του πληθυντικού του έχει τρεις: παπ-πού-δες, παπ-πού-δων. Το ίδιο συμβαίνει και στις άλλες τρεις ομάδες.
Πώς κλίνονται
Στους πίνακες, η κλητική δεν έχει άρθρο. Παρατήρησε ότι η γενική, η αιτιατική και η κλητική του ενικού είναι ίδιες, όπως και η ονομαστική, η αιτιατική και η κλητική του πληθυντικού.
Αρσενικά σε -ας και -ης
| Πτώση | Ενικός: μπελάς | Πληθυντικός: μπελάς | Ενικός: ταξιτζής | Πληθυντικός: ταξιτζής |
|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο μπελάς | οι μπελάδες | ο ταξιτζής | οι ταξιτζήδες |
| Γενική | του μπελά | των μπελάδων | του ταξιτζή | των ταξιτζήδων |
| Αιτιατική | τον μπελά | τους μπελάδες | τον ταξιτζή | τους ταξιτζήδες |
| Κλητική | μπελά | μπελάδες | ταξιτζή | ταξιτζήδες |
Όπως ο μπελάς κλίνονται ο ψαράς, ο μυλωνάς, ο αρακάς, ο βοριάς, ο χαλβάς, ο λεφτάς και ο βραχνάς. Όπως ο ταξιτζής κλίνονται ο μπογιατζής, ο παλιατζής και ο παπουτσής.
Αρσενικά σε -ες και -ους
| Πτώση | Ενικός: μεζές | Πληθυντικός: μεζές | Ενικός: παππούς | Πληθυντικός: παππούς |
|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο μεζές | οι μεζέδες | ο παππούς | οι παππούδες |
| Γενική | του μεζέ | των μεζέδων | του παππού | των παππούδων |
| Αιτιατική | τον μεζέ | τους μεζέδες | τον παππού | τους παππούδες |
| Κλητική | μεζέ | μεζέδες | παππού | παππούδες |
Όπως ο μεζές κλίνονται ο καφές, ο καναπές, ο λεκές, ο πουρές και ο τενεκές. Παρατήρησε ακόμη ότι στον ενικό αφαιρείται το τελικό -ς της ονομαστικής: ο καφές → του καφέ, τον καφέ, καφέ.
Δεν είναι κάθε αρσενικό σε -ας ή -ης ανισοσύλλαβο. Σύγκρινε: ο ψαράς → οι ψαράδες, αλλά ο άντρας → οι άντρες· ο ταξιτζής → οι ταξιτζήδες, αλλά ο μαθητής → οι μαθητές. Για να ξεχωρίσεις τις ομάδες, έλεγξε πώς σχηματίζεται ο πληθυντικός.