5.2 Τύποι των λέξεων – Θέμα, κατάληξη 🧩
Η ίδια λέξη μπορεί να έχει διαφορετικούς τύπους
Μια κλιτή λέξη δεν εμφανίζεται πάντα με την ίδια μορφή. Μπορεί, για παράδειγμα, να μιλάμε για έναν άνθρωπο ή για πολλούς. Κάθε μορφή με την οποία χρησιμοποιούμε την ίδια λέξη λέγεται τύπος της.
Δες πώς αλλάζουν οι λέξεις σε αυτές τις δύο προτάσεις:
- Ο μικρ-ός κηπουρ-ός ποτίζ-ει.
- Οι μικρ-οί κηπουρ-οί ποτίζ-ουν.
Οι λέξεις μικρός και μικροί είναι δύο τύποι της ίδιας λέξης. Το ίδιο συμβαίνει με τα κηπουρός – κηπουροί και ποτίζει – ποτίζουν. Οι παύλες μάς βοηθούν να δούμε από ποιο σημείο αλλάζει κάθε λέξη· δεν τις γράφουμε όταν χρησιμοποιούμε τις λέξεις κανονικά.
Τι είναι το θέμα και τι η κατάληξη;
Συγκρίνοντας τους τύπους μιας λέξης, ξεχωρίζουμε δύο μέρη:
| Μέρος | Τι παρατηρούμε | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Θέμα | Μένει ίδιο στους τύπους που συγκρίνουμε. | **κηπουρ-**ός, **κηπουρ-**οί |
| Κατάληξη | Αλλάζει από τον έναν τύπο στον άλλον. | κηπουρ-ός, κηπουρ-οί |
Στο ζευγάρι ποτίζ-ει – ποτίζ-ουν, το ποτίζ- είναι το θέμα. Τα -ει και -ουν είναι οι καταλήξεις. Με τον ίδιο τρόπο, στο μικρ-ός – μικρ-οί το θέμα είναι μικρ-, ενώ οι καταλήξεις είναι -ός και -οί.
Όταν μιλάμε για πολλούς κηπουρούς αντί για έναν, αλλάζει ο τύπος και των τριών λέξεων: μικρός → μικροί, κηπουρός → κηπουροί, ποτίζει → ποτίζουν. Έτσι η πρόταση ταιριάζει με αυτό που θέλουμε να πούμε.
Ο τύπος είναι ολόκληρη η λέξη, όπως ποτίζουν. Το θέμα είναι μόνο το μέρος που μένει ίδιο, εδώ ποτίζ-. Η κατάληξη είναι το μέρος που αλλάζει, εδώ -ουν.
Για να βρεις θέμα και κατάληξη, βάλε δίπλα δίπλα δύο τύπους της ίδιας λέξης, όπως φίλ-ος – φίλ-οι. Το κοινό μέρος φίλ- είναι το θέμα· τα -ος και -οι είναι οι καταλήξεις.