Λέξεις, συλλαβές και συλλαβισμός 🔤
Από τα γράμματα στις λέξεις
Όταν γράφουμε, συνδυάζουμε γράμματα και σχηματίζουμε συλλαβές. Με τις συλλαβές σχηματίζουμε λέξεις. Στο γραπτό κείμενο αφήνουμε κενό ανάμεσα στις ξεχωριστές λέξεις: Η γάτα κοιμάται.
Ορισμένες λέξεις γράφονται ως μία, παρόλο που μπορεί να μας θυμίζουν δύο μικρότερες λέξεις:
- υπόψη, προπάντων, εξάλλου, εξαιτίας, επιτέλους, οπωσδήποτε, ωστόσο, επικεφαλής, καλησπέρα·
- τα αριθμητικά από το δεκατρία έως το δεκαεννέα: δεκατέσσερα, δεκαπέντε, δεκαοχτώ κτλ.·
- αντωνυμίες όπως καθετί, οποιοσδήποτε, καθεμιά·
- η πρόθεση σε μαζί με τη γενική ή την αιτιατική του άρθρου: σε + του → στου, σε + την → στην, σε + το → στο, σε + τους → στους.
Γράφω στην αυλή με δύο λέξεις: το στην είναι μία λέξη, ενώ το αυλή είναι άλλη. Δεν χωρίζω το στην σε σε την.
Πόσες συλλαβές έχει μια λέξη;
Κάθε λέξη έχει μία ή περισσότερες συλλαβές. Όταν δείχνουμε πώς χωρίζεται, βάζουμε ενωτικό ανάμεσα στις συλλαβές: βι-βλί-ο. Οι λέξεις ονομάζονται ανάλογα με τον αριθμό των συλλαβών τους:
| Είδος λέξης | Αριθμός συλλαβών | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Μονοσύλλαβη | Μία | φως |
| Δισύλλαβη | Δύο | πό-ρτα |
| Τρισύλλαβη | Τρεις | κα-ρέ-κλα |
| Πολυσύλλαβη | Περισσότερες από τρεις | πο-δή-λα-το |
Οι τρεις τελευταίες συλλαβές μιας λέξης έχουν ιδιαίτερα ονόματα. Τις μετράμε από το τέλος:
| Θέση από το τέλος | Όνομα | Στη λέξη πο-δή-λα-το |
|---|---|---|
| Τελευταία | λήγουσα | το |
| Προτελευταία | παραλήγουσα | λα |
| Τρίτη από το τέλος | προπαραλήγουσα | δή |
Στη λέξη πο-δή-λα-το η πρώτη συλλαβή, πο, δεν ανήκει στις τρεις τελευταίες. Ακόμη κι αν μια λέξη είναι πολύ μεγάλη, λήγουσα, παραλήγουσα και προπαραλήγουσα ονομάζονται πάντα οι τρεις συλλαβές που βρίσκονται πιο κοντά στο τέλος της.
Σε μια δισύλλαβη λέξη υπάρχουν λήγουσα και παραλήγουσα, αλλά όχι προπαραλήγουσα. Σε μια μονοσύλλαβη υπάρχει μόνο λήγουσα.
Πώς συλλαβίζουμε;
Συλλαβισμός είναι ο χωρισμός μιας λέξης σε συλλαβές. Μας βοηθά, για παράδειγμα, να χωρίσουμε σωστά μια λέξη όταν δεν χωρά ολόκληρη στο τέλος της γραμμής.
1. Ένα σύμφωνο ανάμεσα σε δύο φωνήεντα
Το σύμφωνο πηγαίνει με το δεύτερο φωνήεν: έ-λα, νε-ρό, α-γά-πη. Στο νε-ρό, το ρ αρχίζει τη δεύτερη συλλαβή.
2. Φωνήεντα που μένουν μαζί
Τα δίψηφα φωνήεντα, οι δίφθογγοι και οι συνδυασμοί αυ, ευ δεν χωρίζονται:
| Περίπτωση | Σωστός συλλαβισμός |
|---|---|
| Δίψηφο φωνήεν | παι-δί, λου-λού-δι |
| Δίφθογγος | γάι-δα-ρος |
| Αυ, ευ | αυ-λή, ευ-χή |
Αν δύο διαδοχικά φωνήεντα δεν αποτελούν τέτοιο συνδυασμό, μπορούν να ανήκουν σε διαφορετικές συλλαβές: α-έ-ρας.
Στο παι-δί δεν χωρίζουμε το αι. Μετράμε τις συλλαβές της λέξης, όχι απλώς τα φωνηεντικά γράμματα που βλέπουμε.
3. Δύο σύμφωνα ανάμεσα σε δύο φωνήεντα
Εξετάζουμε αν αρχίζει ελληνική λέξη με αυτά τα δύο σύμφωνα:
- Αν ναι, τα δύο σύμφωνα πηγαίνουν μαζί με το επόμενο φωνήεν: α-τμός, επειδή υπάρχει η λέξη τμήμα, που αρχίζει από τμ.
- Αν όχι, τα χωρίζουμε: το πρώτο μένει με το προηγούμενο φωνήεν και το δεύτερο πηγαίνει με το επόμενο. Έτσι γράφουμε πόρ-τα, επειδή καμιά ελληνική λέξη δεν αρχίζει από ρτ.
4. Τρία ή περισσότερα σύμφωνα ανάμεσα σε δύο φωνήεντα
Εξετάζουμε τα δύο πρώτα σύμφωνα της ομάδας. Αν υπάρχει ελληνική λέξη που αρχίζει με αυτά, όλη η ομάδα πηγαίνει με το επόμενο φωνήεν: α-στρα-πή, επειδή υπάρχει η λέξη στέγη, που αρχίζει από στ.
Αν δεν υπάρχει τέτοια λέξη, το πρώτο σύμφωνο μένει με το προηγούμενο φωνήεν και τα υπόλοιπα πηγαίνουν με το επόμενο: άν-θρω-πος. Η ομάδα νθρ χωρίζεται μετά το ν, επειδή ελληνική λέξη δεν αρχίζει από νθ.
5. Όμοια σύμφωνα
Δύο ίδια σύμφωνα χωρίζονται πάντα: το πρώτο μένει με το προηγούμενο φωνήεν και το δεύτερο πηγαίνει με το επόμενο. Παραδείγματα: άλ-λο, θάρ-ρος, γράμ-μα.
Ακόμη κι αν μια λέξη αρχίζει από ένα σύμφωνο, δύο όμοια σύμφωνα ανάμεσα σε φωνήεντα δεν μένουν μαζί: άλ-λο, όχι ά-λλο.