Ερωτηματικές αντωνυμίες ❓
Ορισμός – Λειτουργία – Χρήση
Ερωτηματικές ονομάζονται οι αντωνυμίες που χρησιμοποιούνται όταν θέλουμε να ρωτήσουμε κάτι. Η χρήση τους είναι πολύ συχνή στον προφορικό λόγο, κυρίως σε κειμενικά είδη που περιέχουν πολλές ερωτήσεις, όπως οι συνεντεύξεις ή οι ερωταποκρίσεις.
Σκέψου μια τηλεοπτική συνέντευξη ή ένα κουίζ γνώσεων: σχεδόν κάθε ερώτηση ξεκινά με μία ερωτηματική αντωνυμία — «Ποιος το έκανε;», «Τι συνέβη;», «Πόσα χρόνια πέρασαν;». Χωρίς αυτές τις λεξούλες, δεν θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε σχεδόν τίποτα!
Μορφολογία
Οι ερωτηματικές αντωνυμίες είναι τρεις: τι, ποιος και πόσος.
α) Τι
Η αντωνυμία τι είναι άκλιτη — δηλαδή έχει πάντα την ίδια μορφή, όποιο κι αν είναι το γένος, ο αριθμός ή η πτώση της λέξης στην οποία αναφέρεται.
Παράδειγμα:
- Τι κάνεις;
β) Ποιος, ποια, ποιο
Η αντωνυμία ποιος, ποια, ποιο κλίνεται όπως το επίθετο γλυκός, -ιά, -ό.
Παράδειγμα:
- Ποια άσκηση έχουμε σήμερα;
Παρουσιάζει δεύτερους τύπους στη γενική ενικού και πληθυντικού, καθώς και στην αιτιατική πληθυντικού:
| Πτώση | Πρώτος τύπος | Δεύτερος τύπος |
|---|---|---|
| Γεν. ενικού (αρσ./ουδ.) | ποιου | ποιανού |
| Γεν. ενικού (θηλ.) | ποιας | ποιανής |
| Γεν. πληθυντικού | ποιων | ποιανών |
| Αιτ. πληθυντικού (αρσ.) | ποιους | ποιανούς |
Αυτοί οι δεύτεροι τύποι (ποιανού, ποιανής, ποιανών, ποιανούς) είναι πολύ συχνοί στον προφορικό λόγο, σε πιο οικείο ύφος, καθώς και στη λογοτεχνία.
Πλήρης κλίση της αντωνυμίας ποιος, ποια, ποιο:
| Ενικός αριθμός | Πληθυντικός αριθμός | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο | |
| Ονομ. | ποιος | ποια | ποιο | ποιοι | ποιες | ποια |
| Γεν. | ποιου | ποιας | ποιου | ποιων | ποιων | ποιων |
| Αιτ. | ποιον | ποια(ν) | ποιο | ποιους | ποιες | ποια |
Το ουδέτερο της ερωτηματικής αντωνυμίας ποιος, ποια, ποιο γράφεται με οι (ποιο), ενώ το ποσοτικό επίρρημα πιο γράφεται με ι.
- Ποιο τραγούδι ακούς; (ερωτηματική αντωνυμία)
- Το πιο ωραίο. (επίρρημα που δηλώνει σύγκριση)
Η προφορά είναι ίδια, γι' αυτό ο μόνος τρόπος να μην κάνεις λάθος είναι να σκεφτείς τι ρόλο παίζει η λέξη στην πρόταση: ρωτάει (ποιο) ή συγκρίνει (πιο);
Στη γενική ενικού χρησιμοποιείται συχνά, σε τυπικό και σε πιο ουδέτερο ύφος, αντί για το αρσενικό και το ουδέτερο ποιου/ποιανού, ο τύπος τίνος.
Παράδειγμα:
- Τίνος παιδιού είναι το βιβλίο;
Αντίστοιχα, στη γενική πληθυντικού μπορεί να εμφανίζεται, σε όλα τα γένη, αντί για το ποιων/ποιανών, ο τύπος τίνων.
Παράδειγμα:
- Τίνων είναι η σειρά;
Οι τύποι τίνος και τίνων είναι απομεινάρια από την αρχαία ελληνική αντωνυμία τίς, τί. Στα νέα ελληνικά τους χρησιμοποιούμε σαν εναλλακτικούς τύπους της γενικής του ποιος, κυρίως σε πιο επίσημο ύφος, π.χ. σε μια ανακοίνωση ή σε μια πιο τυπική ερώτηση.
γ) Πόσος, πόση, πόσο
Η αντωνυμία πόσος, πόση, πόσο κλίνεται όπως το επίθετο ελεύθερος, -η, -ο.
Παράδειγμα:
- Πόσα μολύβια έχεις στην τσάντα σου;
- Τι → άκλιτη, ίδια μορφή πάντα (Τι κάνεις;)
- Ποιος, ποια, ποιο → κλίνεται όπως το γλυκός, -ιά, -ό, με δεύτερους τύπους στη γενική (ποιανού) και εναλλακτικό τύπο τίνος/τίνων (Τίνος είναι;)
- Πόσος, πόση, πόσο → κλίνεται όπως το ελεύθερος, -η, -ο (Πόσα χρόνια έχεις;)