Η κλίση των επιθέτων 🎭

Τα περισσότερα επιθέτα δεν έχουν μία μόνο μορφή· αλλάζουν κατάληξη ανάλογα με το γένος, τον αριθμό και την πτώση του ουσιαστικού που συνοδεύουν. Αυτή η αλλαγή λέγεται κλίση, και είναι το θέμα αυτής της ενότητας: πώς αλλάζει η κατάληξη ενός επιθέτου στο αρσενικό, στο θηλυκό και στο ουδέτερο, στον ενικό και στον πληθυντικό.

Υπάρχει όμως και μια μικρή ομάδα επιθέτων που δεν αλλάζουν καθόλου — τα λεγόμενα άκλιτα, τα περισσότερα δάνεια από ξένες γλώσσες, π.χ. Ο μπλε τοίχος. Η μπλε φούστα. Το μπλε δωμάτιο. Εδώ η μορφή του επιθέτου μένει ίδια σε όλα τα γένη και τις πτώσεις.

Πώς ταξινομούνται τα επίθετα ως προς την κλίση τους 🗂️

Η κλίση των επιθέτων μοιάζει αρκετά με την κλίση των ουσιαστικών που έχουν τις ίδιες καταλήξεις — αν έχεις δει πώς κλίνονται τα ουσιαστικά σε -ος ή σε -η, θα αναγνωρίσεις πολλά κοινά μοτίβα εδώ.

Τα επίθετα ταξινομούνται με δύο διαφορετικά κριτήρια, που λειτουργούν ταυτόχρονα και δεν πρέπει να μπερδεύονται:

Α. Με βάση το πόσες καταλήξεις έχουν (πόσους διαφορετικούς τύπους παίρνουν για τα τρία γένη):

Τρικατάληκτα — έχουν τρεις διαφορετικές καταλήξεις, μία για κάθε γένος, π.χ. ο πλούσιος, η πλούσια, το πλούσιο.
Δικατάληκτα — έχουν δύο καταλήξεις: η ίδια κατάληξη καλύπτει και το αρσενικό και το θηλυκό, ενώ το ουδέτερο έχει τη δική του, π.χ. ο ακριβής, η ακριβής, το ακριβές.
Μονοκατάληκτα — έχουν μία και μόνη κατάληξη για όλα τα γένη, π.χ. ο μπλε, η μπλε, το μπλε.

Β. Με βάση το αν κρατούν τον ίδιο αριθμό συλλαβών σε όλες τις πτώσεις:

Ισοσύλλαβα — έχουν τον ίδιο αριθμό συλλαβών σε όλες τις πτώσεις, π.χ. ο διάσημος, του διάσημου (και τα δύο δύο συλλαβές... τρεις συλλαβές, για την ακρίβεια, αλλά ο αριθμός δεν αλλάζει).
Ανισοσύλλαβα — αποκτούν μία συλλαβή παραπάνω σε κάποιες πτώσεις, π.χ. ο παρών, του παρόντος (δύο συλλαβές → τρεις συλλαβές).

Κατηγορία (αριθμός καταλήξεων)	Ισοσύλλαβα / Ανισοσύλλαβα
Τρικατάληκτα	Ισοσύλλαβα και ανισοσύλλαβα
Δικατάληκτα	Ισοσύλλαβα και ανισοσύλλαβα
Μονοκατάληκτα	Μόνο ισοσύλλαβα

Μην μπερδεύεις τα δύο κριτήρια

«Τρικατάληκτο» ή «δικατάληκτο» απαντά στο ερώτημα πόσες μορφές έχει το επίθετο για τα τρία γένη. «Ισοσύλλαβο» ή «ανισοσύλλαβο» απαντά σε ένα εντελώς διαφορετικό ερώτημα: αλλάζει ο αριθμός των συλλαβών όταν κλίνεται; Ένα επίθετο μπορεί να είναι π.χ. τρικατάληκτο ΚΑΙ ανισοσύλλαβο ταυτόχρονα (όπως το ενδιαφέρων) — τα δύο κριτήρια δεν αναιρούν το ένα το άλλο.

Σχετικό με την κλίση είναι και ο τονισμός: η γενική τάση είναι ο τόνος να μένει στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις, π.χ. ο άγριος λύκος, του άγριου λύκου, οι άγριοι λύκοι. Σε τυπικό ύφος, όμως, ο τόνος των επιθέτων που τονίζονται στην προπαραλήγουσα συχνά «μετακινείται» προς το τέλος της λέξης, π.χ. το βιβλίο των αγρίων ζώων (αντί άγριων). Θα το ξαναδούμε αυτό σε αρκετούς πίνακες παρακάτω.

Τρικατάληκτα επίθετα 🔺

Είναι η μεγαλύτερη και πιο συνηθισμένη κατηγορία επιθέτων στη νέα ελληνική — έχουν ξεχωριστή κατάληξη για το αρσενικό, το θηλυκό και το ουδέτερο.

Επίθετα σε -ος, -η, -ο

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο ελεύθερος	η ελεύθερη	το ελεύθερο	οι ελεύθεροι	οι ελεύθερες	τα ελεύθερα
Γεν.	του ελεύθερου	της ελεύθερης	του ελεύθερου	των ελεύθερων	των ελεύθερων	των ελεύθερων
Αιτ.	τον ελεύθερο	τη(ν) ελεύθερη	το ελεύθερο	τους ελεύθερους	τις ελεύθερες	τα ελεύθερα
Κλητ.	ελεύθερε	ελεύθερη	ελεύθερο	ελεύθεροι	ελεύθερες	ελεύθερα

Αυτή είναι η πιο συνηθισμένη κατηγορία επιθέτων σε όλη τη νέα ελληνική. Οι καταλήξεις του αρσενικού είναι ίδιες με τις καταλήξεις των αρσενικών ουσιαστικών σε -ος, του θηλυκού ίδιες με τα θηλυκά ουσιαστικά σε -η και του ουδετέρου ίδιες με τα ουδέτερα σε -ο. Έτσι κλίνονται: άδικος, βέβαιος, έντιμος, επιπόλαιος, ταπεινός κ.ά., καθώς και οι μετοχές της παθητικής φωνής σε -ος, -η, -ο, π.χ. διαβασμένος, γραμμένος, κουρασμένος.

Πότε «κατεβαίνει» ο τόνος

Στα προπαροξύτονα επίθετα αυτής της κατηγορίας (όπως το διάφορος), σε τυπικό ύφος ή σε στερεότυπες εκφράσεις, ο τόνος μετακινείται στη γενική ενικού και πληθυντικού και στην αιτιατική πληθυντικού: επίλυση διαφόρων προβλημάτων (αντί διάφορων), εξαιτίας του προτέρου εντίμου βίου του (αντί έντιμου). Η ίδια μετακίνηση θεωρείται κανονική όταν το επίθετο λειτουργεί ως ουσιαστικό: κάλεσε όλους τους αθανάτους (αντί αθάνατους).

Επίθετα σε -ος, -α, -ο

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο νέος / τίμιος	η νέα / τίμια	το νέο / τίμιο	οι νέοι / τίμιοι	οι νέες / τίμιες	τα νέα / τίμια
Γεν.	του νέου / τίμιου	της νέας / τίμιας	του νέου / τίμιου	των νέων / τίμιων	των νέων / τίμιων	των νέων / τίμιων
Αιτ.	τον νέο / τίμιο	τη(ν) νέα / τίμια	το νέο / τίμιο	τους νέους / τίμιους	τις νέες / τίμιες	τα νέα / τίμια
Κλητ.	νέε / τίμιε	νέα / τίμια	νέο / τίμιο	νέοι / τίμιοι	νέες / τίμιες	νέα / τίμια

Ανήκουν εδώ όλα τα επίθετα σε -ος των οποίων το θέμα λήγει σε ι (με οποιαδήποτε γραφή: ι, υ, ει, οι) ή σε άλλο τονιζόμενο φωνήεν. Διαφέρουν από την προηγούμενη κατηγορία μόνο στο θηλυκό ενικού, όπου η κατάληξη είναι -α αντί για -η. Έτσι κλίνονται: αιώνιος, γκρίζος, καινούριος, μοντέρνος, σκούρος, καθώς και τα επίθετα σε -ούχος, -φόρος, -ούργος (ταλαντούχος, κερδοφόρος, ραδιούργος) — όπως το νέος. Όπως το τίμιος κλίνονται τα άδειος, αστείος, κρύος, σπάνιος, τεράστιος κ.ά.

Δικατάληκτη χρήση μερικών τρικατάληκτων

Λίγα επίθετα αυτής της κατηγορίας, όπως τα βόρειος, έγγειος, νότιος, χρησιμοποιούνται στην πράξη και ως δικατάληκτα, με το θηλυκό να ταυτίζεται με το αρσενικό: η Βόρειος Αμερική, αλλά και η Βόρεια Αμερική. Δεν είναι λάθος κανένας από τους δύο τύπους — απλώς ο πρώτος ανήκει σε πιο τυπικό, σχεδόν στερεότυπο ύφος.

Επίθετα σε -ος, -ια, -ο

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο γλυκός	η γλυκιά	το γλυκό	οι γλυκοί	οι γλυκές	τα γλυκά
Γεν.	του γλυκού	της γλυκιάς	του γλυκού	των γλυκών	των γλυκών	των γλυκών
Αιτ.	τον γλυκό	τη(ν) γλυκιά	το γλυκό	τους γλυκούς	τις γλυκές	τα γλυκά
Κλητ.	γλυκέ	γλυκιά	γλυκό	γλυκοί	γλυκές	γλυκά

Διαφέρουν από τα επίθετα σε -ος, -η, -ο μόνο στο θηλυκό ενικού, που λήγει σε -ια αντί για -η. Έτσι κλίνονται: γνωστικός, ελαφρός, φτωχός (οξύτονα), φρέσκος (παροξύτονο), βρόμικος (προπαροξύτονο) κ.ά.

Το ίδιο επίθετο, δύο θηλυκά

Πολλά επίθετα αυτής της ομάδας, σε τυπικό ύφος, σχηματίζουν το θηλυκό ενικού με -η αντί για -ια, κλίνοντας πλέον όπως τα επίθετα σε -ος, -η, -ο: έχει μια κακιά πεθερά, αλλά διήνυσε μια κακή πορεία. Είναι μια θηλυκιά αλεπού, αλλά έχει θηλυκή σκέψη. Το ύφος της πρότασης καθορίζει ποιο θηλυκό θα διαλέξεις.

Επίθετα σε -ύς, -ιά, -ύ / -ύς, -εία, -ύ / -ής, -ιά, -ί

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο βαρύς	η βαριά	το βαρύ	οι βαριοί / βαρείς	οι βαριές	τα βαριά
Γεν.	του βαριού / βαρύ	της βαριάς	του βαριού / βαρύ	των βαριών	των βαριών	των βαριών
Αιτ.	τον βαρύ	τη(ν) βαριά	το βαρύ	τους βαριούς / βαρείς	τις βαριές	τα βαριά
Κλητ.	βαρύ	βαριά	βαρύ	βαριοί / βαρείς	βαριές	βαριά

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο βραχύς	η βραχεία	το βραχύ	οι βραχείς	οι βραχείες	τα βραχέα
Γεν.	του βραχέος	της βραχείας	του βραχέος	των βραχέων	των βραχειών	των βραχέων
Αιτ.	τον βραχύ	τη(ν) βραχεία	το βραχύ	τους βραχείς	τις βραχείες	τα βραχέα
Κλητ.	βραχύ	βραχεία	βραχύ	βραχείς	βραχείες	βραχέα

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο χρυσαφής	η χρυσαφιά	το χρυσαφί	οι χρυσαφιοί	οι χρυσαφιές	τα χρυσαφιά
Γεν.	του χρυσαφιού / χρυσαφή	της χρυσαφιάς	του χρυσαφιού / χρυσαφί	των χρυσαφιών	των χρυσαφιών	των χρυσαφιών
Αιτ.	τον χρυσαφή	τη(ν) χρυσαφιά	το χρυσαφί	τους χρυσαφιούς	τις χρυσαφιές	τα χρυσαφιά
Κλητ.	χρυσαφή	χρυσαφιά	χρυσαφί	χρυσαφιοί	χρυσαφιές	χρυσαφιά

Όλα τα επίθετα των τριών αυτών ομάδων είναι οξύτονα και οι γενικές (ενικού και πληθυντικού) χρησιμοποιούνται σπάνια στην καθημερινή γλώσσα. Έτσι κλίνονται: όπως το βαρύς → βαθύς, ελαφρύς, μακρύς, παχύς, φαρδύς. Όπως το βραχύς → αμβλύς, δριμύς, ευθύς, θρασύς, οξύς, ταχύς. Όπως το χρυσαφής → βυσσινής, θαλασσής, ουρανής, πορτοκαλής, σταχτής.

Το -ύ μένει μόνο στο αρσενικό και στο ουδέτερο ενικού

Στα επίθετα σε -ύς, -ιά, -ύ, το υ της κατάληξης διατηρείται μόνο στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού του αρσενικού και του ουδετέρου (ο βαρύς, το βαρύ). Σε όλους τους άλλους τύπους —συμπεριλαμβανομένου ολόκληρου του θηλυκού— η κατάληξη γράφεται με ι (βαριά, βαριοί, βαριών). Είναι ένα από τα σημεία όπου οι μαθητές γράφουν πιο συχνά λάθος.

Επίθετα σε -ης, -α, -ικο και σε -άς/-ής, -ού, -άδικο/-ήδικο (ανισοσύλλαβα)

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο μικρούλης	η μικρούλα	το μικρούλικο	οι μικρούληδες	οι μικρούλες	τα μικρούλικα
Γεν.	του μικρούλη	της μικρούλας	του μικρούλικου	των μικρούληδων	—	των μικρούλικων
Αιτ.	τον μικρούλη	τη(ν) μικρούλα	το μικρούλικο	τους μικρούληδες	τις μικρούλες	τα μικρούλικα
Κλητ.	μικρούλη	μικρούλα	μικρούλικο	μικρούληδες	μικρούλες	μικρούλικα

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο υπναράς	η υπναρού	το υπναράδικο	οι υπναράδες	οι υπναρούδες	τα υπναράδικα
Γεν.	του υπναρά	της υπναρούς	του υπναράδικου	των υπναράδων	των υπναρούδων	των υπναράδικων
Αιτ.	τον υπναρά	τη(ν) υπναρού	το υπναράδικο	τους υπναράδες	τις υπναρούδες	τα υπναράδικα
Κλητ.	υπναρά	υπναρού	υπναράδικο	υπναράδες	υπναρούδες	υπναράδικα

Αυτή είναι η κατηγορία των ανισοσύλλαβων τρικατάληκτων επιθέτων — παίρνουν στον πληθυντικό μία συλλαβή παραπάνω, όπως συμβαίνει και σε αρκετά ανισοσύλλαβα ουσιαστικά. Τα αρσενικά και θηλυκά σε -ης, -α, -ικο είναι παροξύτονα, ενώ τα αντίστοιχα σε -άς/-ής, -ού, -άδικο/-ήδικο είναι οξύτονα. Όπως το μικρούλης κλίνονται: ζαβολιάρης, ζηλιάρης, κοντούλης, παραπονιάρης, πεισματάρης. Όπως το υπναράς κλίνονται τα επίθετα σε -άς (κοιλαράς, λογάς, παραμυθάς, φωνακλάς), σε -τζής (καβγατζής, τζαμπατζής) και σε -λής (μερακλής, μπελαλής).

Ένα κενό στον πίνακα δεν είναι λάθος

Η γενική πληθυντικού του θηλυκού στα επίθετα σε -ης, -α, -ικο απλώς δεν υπάρχει — δεν χρησιμοποιείται στη γλώσσα. Αν χρειαστεί να εκφράσεις κάτι αντίστοιχο, θα καταφύγεις σε μια άλλη διατύπωση της πρότασης.

Δικατάληκτα επίθετα σε -ης, -ης, -ες

	Ενικός		Πληθυντικός
	Αρσ./Θηλ.	Ουδέτερο	Αρσ./Θηλ.	Ουδέτερο
Ονομ.	ο/η διεθνής	το διεθνές	οι διεθνείς	τα διεθνή
Γεν.	του/της διεθνούς	του διεθνούς	των διεθνών	των διεθνών
Αιτ.	τον/τη(ν) διεθνή	το διεθνές	τους/τις διεθνείς	τα διεθνή
Κλητ.	διεθνή	διεθνές	διεθνείς	διεθνή

	Ενικός		Πληθυντικός
	Αρσ./Θηλ.	Ουδέτερο	Αρσ./Θηλ.	Ουδέτερο
Ονομ.	ο/η συνήθης	το σύνηθες	οι συνήθεις	τα συνήθη
Γεν.	του/της συνήθους	του συνήθους	των συνήθων	των συνήθων
Αιτ.	τον/τη(ν) συνήθη	το σύνηθες	τους/τις συνήθεις	τα συνήθη
Κλητ.	συνήθη	σύνηθες	συνήθεις	συνήθη

Εδώ αρχίζουν τα πραγματικά δικατάληκτα επίθετα: το αρσενικό και το θηλυκό μοιράζονται την ίδια ακριβώς κατάληξη σε κάθε πτώση — δεν υπάρχει ξεχωριστός τύπος για το καθένα. Μόνο το ουδέτερο διαφοροποιείται. Τα επίθετα σε -ης, -ης, -ες που κλίνονται σαν το διεθνής κρατούν τον τόνο στη λήγουσα σε όλες τις πτώσεις (αβλαβής, επιμελής, ειλικρινής, ευτυχής, υγιής), ενώ όσα κλίνονται σαν το συνήθης ανεβάζουν τον τόνο στην προπαραλήγουσα στο ουδέτερο ενικού (αυτάρκης, επιμήκης, κακοήθης). Η κλητική αυτής της κατηγορίας χρησιμοποιείται πολύ σπάνια.

Δικατάληκτα επίθετα σε -ων, -ουσα, -ον και σε -ων/-ονας, -ων, -ον (ανισοσύλλαβα)

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο ενδιαφέρων	η ενδιαφέρουσα	το ενδιαφέρον	οι ενδιαφέροντες	οι ενδιαφέρουσες	τα ενδιαφέροντα
Γεν.	του ενδιαφέροντος	της ενδιαφέρουσας	του ενδιαφέροντος	των ενδιαφερόντων	των ενδιαφερουσών	των ενδιαφερόντων
Αιτ.	τον ενδιαφέροντα	τη(ν) ενδιαφέρουσα	το ενδιαφέρον	τους ενδιαφέροντες	τις ενδιαφέρουσες	τα ενδιαφέροντα
Κλητ.	ενδιαφέρων	ενδιαφέρουσα	ενδιαφέρον	ενδιαφέροντες	ενδιαφέρουσες	ενδιαφέροντα

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο απών	η απούσα	το απόν	οι απόντες	οι απούσες	τα απόντα
Γεν.	του απόντος	της απούσας	του απόντος	των απόντων	των απουσών	των απόντων
Αιτ.	τον απόντα	τη(ν) απούσα	το απόν	τους απόντες	τις απούσες	τα απόντα
Κλητ.	απών	απούσα	απόν	απόντες	απούσες	απόντα

Στην κατηγορία αυτή το ουδέτερο συμπίπτει με το αρσενικό στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού (ενδιαφέρων/ενδιαφέρον, απών/απόν) — γι' αυτό μοιάζει σαν να έχει μόνο δύο καταλήξεις, με το θηλυκό να αποκτά ξεχωριστή μορφή. Είναι επίσης ανισοσύλλαβα: ο πληθυντικός και η γενική προσθέτουν μία συλλαβή (απών → απόντος). Η κλητική χρησιμοποιείται πολύ σπάνια. Όπως το ενδιαφέρων κλίνονται: δευτερεύων, επείγων, επιβλέπων, εποπτεύων, μέλλων, πρωτεύων. Όπως το απών κλίνονται: αποτυχών, επιλαχών, επιτυχών, παρών, τυχών.

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο μετριόφρων/μετριόφρονας	η μετριόφρων	το μετριόφρον	οι μετριόφρονες	οι μετριόφρονες	τα μετριόφρονα
Γεν.	του μετριόφρονος/μετριόφρονα	της μετριόφρονος	του μετριόφρονος	των μετριοφρόνων	των μετριοφρόνων	των μετριοφρόνων
Αιτ.	τον μετριόφρονα	τη(ν) μετριόφρονα	το μετριόφρον	τους μετριόφρονες	τις μετριόφρονες	τα μετριόφρονα
Κλητ.	μετριόφρων	μετριόφρων	μετριόφρον	μετριόφρονες	μετριόφρονες	μετριόφρονα

Αυτή είναι μια μικρή κατηγορία στη νέα ελληνική — λίγα επίθετα κλίνονται έτσι. Η γενική και η κλητική χρησιμοποιούνται πολύ σπάνια. Όπως το μετριόφρων κλίνονται: γενναιόφρων, δεισιδαίμων, εθνικόφρων, εμπειρογνώμων, νοήμων. Μερικά επίθετα της ομάδας εμφανίζουν στο αρσενικό, σε ουδέτερο ύφος, μόνο την κατάληξη -ων (νοήμων), ενώ άλλα μόνο την -ονας (εμπειρογνώμονας).

Το επίθετο πολύς-πολλή-πολύ (τρικατάληκτο, ανώμαλο) 📏

	Ενικός			Πληθυντικός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομ.	ο πολύς	η πολλή	το πολύ	οι πολλοί	οι πολλές	τα πολλά
Γεν.	του πολλού / πολύ	της πολλής	του πολλού / πολύ	των πολλών	των πολλών	των πολλών
Αιτ.	τον πολύ	τη(ν) πολλή	το πολύ	τους πολλούς	τις πολλές	τα πολλά
Κλητ.	—	—	—	—	—	—

Το επίθετο πολύς δεν ακολουθεί κανένα από τα παραπάνω πρότυπα — κλίνεται με τον δικό του, μοναδικό τρόπο, και γι' αυτό αξίζει ξεχωριστή αναφορά. Η γενική ενικού του αρσενικού και του ουδετέρου χρησιμοποιείται πολύ σπάνια στον λόγο.

Ένα λ ή δύο λ;

Το πολύς-πολλή-πολύ γράφεται με ένα λ μόνο στον ενικό του αρσενικού και του ουδετέρου (πολύς ύπνος, πολύ φαγητό — εκτός από τη γενική πολλού). Σε όλες τις άλλες πτώσεις γράφεται με δύο λ: πολλή φασαρία, πολλοί άνθρωποι. Πρόσεξε επίσης να μην μπερδεύεις τους τύπους του επιθέτου (πολλοί, πολλή) με το άκλιτο επίρρημα πολύ: ο Αχιλλέας ένιωσε πολλή αγάπη, αλλά ο Γιάννης είναι ένας πολύ καλός άνθρωπος. Ήταν πολύ καλή η ομιλία του, αλλά είχε πολλή ομορφιά.

Άκλιτα επίθετα 🚫

Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν επίθετα που προέρχονται συνήθως από ξένες γλώσσες και έχουν έναν και μοναδικό μορφολογικό τύπο σε όλες τις πτώσεις και των τριών γενών — δεν κλίνονται καθόλου. Μερικά από αυτά είναι τα: κομπλέ, μοβ, μπεζ, μπλε, ριγέ, σικ.

Γιατί δεν κλίνονται;

Τα περισσότερα άκλιτα επίθετα μπήκαν στην ελληνική σχετικά πρόσφατα, ως δάνεια από άλλες γλώσσες (κυρίως από τα γαλλικά, όπως τα μοβ και μπεζ). Επειδή η κατάληξή τους δεν «ταιριάζει» σε καμία από τις γνωστές ελληνικές κλίσεις, η γλώσσα τα αντιμετώπισε ως άκαμπτα — δεν πήραν ελληνικές καταλήξεις, και έμειναν ίδια σε κάθε χρήση: ο μπλε ουρανός, της μπλε θάλασσας, τα μπλε μάτια.

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ 📝

Μερικοί κανόνες ορθογραφίας που αφορούν ειδικά την κλίση των επιθέτων:

Το θηλυκό της ομάδας των επιθέτων σε -ος, -ια, -ο στον πληθυντικό γράφεται χωρίς το ι: ενικός ευγενικιά → πληθυντικός ευγενικές.
Τα επίθετα σε -ύς, -ιά, -ύ διατηρούν το υ της κατάληξης μόνο στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού του αρσενικού και του ουδετέρου.
Τα επίθετα σε -ής, -ιά, -ί διατηρούν το -η της κατάληξης μόνο στον ενικό αριθμό των αρσενικών (εκτός από τη γενική σε -ιού, π.χ. του χρυσαφιού). Όλοι οι υπόλοιποι τύποι γράφονται με ι, π.χ. ο χρυσαφής, το χρυσαφί.
Το επίθετο πολύς-πολλή-πολύ γράφεται με ένα λ και υ στον ενικό του αρσενικού και του ουδετέρου (εκτός από τη γενική πολλού). Σε όλες τις άλλες πτώσεις γράφεται με δύο λ, π.χ. πολύς ύπνος, πολύ φαγητό, πολλή φασαρία.
Μην μπερδεύεις τους τύπους των επιθέτων πολλοί και πολλή με το επίρρημα πολύ, π.χ. ο Αχιλλέας ένιωσε πολλή αγάπη, αλλά ο Γιάννης είναι ένας πολύ καλός άνθρωπος.

Συνοπτικός πίνακας ορθογραφίας επιθέτων

Καταλήξεις	Παραδείγματα	Εξαιρέσεις
-αίος	τυχαίος	νέος
-είος	ανδρείος	γελοίος, κρύος
-ηρός	ζωηρός	αλμυρός, γλαφυρός, ισχυρός, οχυρός κ.ά.
-ικός	ειδικός	θηλυκός, δανεικός κ.ά.
-ιμος	πόσιμος	διάσημος, άσχημος, έτοιμος κ.ά.
-ινός	σημερινός	ελεεινός, σκοτεινός, ταπεινός, υγιεινός, φωτεινός κ.ά.
-ινος	πέτρινος	—
-ίσιος	ποταμίσιος	γνήσιος, ημερήσιος, Ιθακήσιος κ.ά.
-λέος	θαρραλέος	—
-τέος	διατηρητέος	—
-ωπός	χαρωπός	—
-ωτός	φτερωτός	—

Πώς να χρησιμοποιείς αυτόν τον πίνακα

Ο πίνακας δείχνει ποια κατάληξη γράφεται με ποιον τρόπο τις περισσότερες φορές — όχι πάντα. Όταν ένα επίθετο λήγει σε μία από αυτές τις καταλήξεις (π.χ. -ικός), το γράφεις σύμφωνα με τον κανόνα (ειδικός), εκτός αν είναι μία από τις γνωστές εξαιρέσεις (θηλυκός) — αυτές πρέπει απλώς να τις θυμάσαι απ' έξω, γιατί δεν υπάρχει άλλος τρόπος να τις «μαντέψεις».

Πώς να βρίσκεις γρήγορα την κατηγορία ενός επιθέτου 🔍

Όταν συναντάς ένα άγνωστο επίθετο και θέλεις να το κλίνεις σωστά:

Δες την κατάληξή του στην ονομαστική ενικού αρσενικού (π.χ. -ος, -ύς, -ής, -ων).
Ελέγξε πόσες καταλήξεις έχει — φτιάξε νοερά το αρσενικό, το θηλυκό και το ουδέτερο: αν είναι τρεις διαφορετικές μορφές είναι τρικατάληκτο, αν το αρσενικό και το θηλυκό συμπίπτουν είναι δικατάληκτο, κι αν όλα τα γένη έχουν την ίδια μορφή είναι μονοκατάληκτο (ή άκλιτο, αν δεν αλλάζει καθόλου σε καμία πτώση).
Σύγκρινέ το με ένα από τα επίθετα-«πρότυπα» των πινάκων παραπάνω (π.χ. ελεύθερος, νέος, γλυκός, βαρύς, βραχύς, χρυσαφής, μικρούλης, υπναράς, διεθνής, συνήθης, ενδιαφέρων, απών, μετριόφρων) και κλίνε το με τον ίδιο τρόπο.

Η κλίση δεν είναι τυχαία — μοιάζει με των ουσιαστικών

Δεν χρειάζεται να αποστηθίσεις κάθε πίνακα ξεχωριστά σαν να μην έχει καμία σχέση με τα υπόλοιπα. Οι καταλήξεις των επιθέτων αντιγράφουν σε μεγάλο βαθμό τις καταλήξεις των αντίστοιχων ουσιαστικών: το αρσενικό ενός τρικατάληκτου επιθέτου σε -ος κλίνεται όπως ένα αρσενικό ουσιαστικό σε -ος (π.χ. δρόμος), το θηλυκό του σε -η όπως ένα θηλυκό ουσιαστικό σε -η, και ούτω καθεξής. Αν ξέρεις καλά την κλίση των ουσιαστικών, έχεις ήδη λύσει τη μισή δουλειά για την κλίση των επιθέτων.