Ο συλλαβισμός - Οι συντομογραφίες ✂️

Όταν γράφουμε στο χέρι ή σε έναν υπολογιστή, μια λέξη μπορεί να μη χωράει ολόκληρη στο τέλος της γραμμής. Τότε πρέπει να τη χωρίσουμε σε δύο κομμάτια και να συνεχίσουμε το ένα κομμάτι στην επόμενη γραμμή. Αυτός ο χωρισμός δεν γίνεται τυχαία, όπου μας βολεύει· ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες, που λέγονται κανόνες του συλλαβισμού. Στην ίδια ενότητα θα δούμε και τις συντομογραφίες, δηλαδή τους σύντομους τρόπους που έχουμε καθιερώσει για να γράφουμε λέξεις που χρησιμοποιούμε πολύ συχνά.

3.4 Ο συλλαβισμός 📏

Συλλαβισμός ονομάζεται η διαδικασία χωρισμού των λέξεων σε συλλαβές. Τη χρησιμοποιούμε στη γραφή για να χωρίσουμε μια λέξη όταν δεν χωράει ολόκληρη στη μία γραμμή και πρέπει ένα κομμάτι της να μεταφερθεί στην επόμενη.

Ο συλλαβισμός ακολουθεί έξι κανόνες, ανάλογα με το πόσα και ποια σύμφωνα βρίσκονται ανάμεσα σε δύο φωνήεντα.

α) Ένα σύμφωνο ανάμεσα σε δύο φωνήεντα

Όταν ένα μόνο σύμφωνο βρίσκεται ανάμεσα σε δύο φωνήεντα, συλλαβίζεται μαζί με το δεύτερο φωνήεν, δηλαδή περνάει στην επόμενη συλλαβή.

Παραδείγματα: επό-με-νος, α-νά-με-σα.

β) Δύο σύμφωνα ανάμεσα σε δύο φωνήεντα

Εδώ χρειάζεται μια μικρή δοκιμή: εξετάζουμε αν από τα δύο αυτά σύμφωνα αρχίζει ελληνική λέξη.

• Αν αρχίζει ελληνική λέξη από αυτά τα δύο σύμφωνα, τότε και τα δύο συλλαβίζονται μαζί με το δεύτερο φωνήεν.
• Αν δεν αρχίζει ελληνική λέξη από αυτά τα δύο σύμφωνα, τότε το πρώτο σύμφωνο πάει με την προηγούμενη συλλαβή και το δεύτερο με την επόμενη.

Παραδείγματα: έ-κτι-ζε (γιατί υπάρχει ελληνική λέξη κτίριο, που αρχίζει από κτ), βι-βλί-ο (γιατί υπάρχει η λέξη βλάβη, που αρχίζει από βλ). Αντίθετα: σύμ-φω-να, αρ-χί-ζει (δεν υπάρχει ελληνική λέξη που να αρχίζει από μφ ή από ρχ, γι' αυτό τα σύμφωνα χωρίζονται).

γ) Τρία ή περισσότερα σύμφωνα ανάμεσα σε δύο φωνήεντα

Η λογική είναι παρόμοια με τον προηγούμενο κανόνα, αλλά η δοκιμή αφορά μόνο τα δύο πρώτα από αυτά τα σύμφωνα.

• Αν από τα δύο πρώτα σύμφωνα αρχίζει ελληνική λέξη, τότε όλα τα σύμφωνα συλλαβίζονται μαζί με το δεύτερο φωνήεν.
• Αν δεν αρχίζει ελληνική λέξη από τα δύο πρώτα σύμφωνα, τότε το πρώτο σύμφωνο πάει με το πρώτο φωνήεν και τα υπόλοιπα σύμφωνα πάνε με το δεύτερο φωνήεν.

Παραδείγματα: κά-στρο (υπάρχει η λέξη στρώμα, που αρχίζει από στρ), ε-χθρι-κός (υπάρχει η λέξη χθες, που αρχίζει από χθ). Αντίθετα: αν-θρω-πιά (δεν υπάρχει ελληνική λέξη που να αρχίζει από νθρ, γι' αυτό το ν μένει στην προηγούμενη συλλαβή).

δ) Δίψηφα γράμματα, δίφθογγοι και οι ακολουθίες αυ, ευ

Τα δίψηφα γράμματα, οι δίφθογγοι και οι ακολουθίες αυ και ευ θεωρούνται, κατά τον συλλαβισμό, έναν φθόγγο. Γι' αυτό δεν χωρίζονται ποτέ σε δύο κομμάτια.

Παραδείγματα: έ-μπο-ρος, έ-ντο-μο, πεί-ρα, κο-ρόι-δο, παι-διά.

ε) Όμοια σύμφωνα

Όταν δύο ίδια σύμφωνα βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο, ο συλλαβισμός τα χωρίζει, σε αντίθεση με ό,τι θα περίμενε κανείς από τον κανόνα (β).

Παραδείγματα: συλ-λα-βή, εν-νιά.

στ) Οι σύνθετες λέξεις

Οι σύνθετες λέξεις δεν έχουν ξεχωριστό κανόνα: ακολουθούν όλους τους παραπάνω κανόνες κανονικά, σαν να επρόκειτο για απλή λέξη.

Παραδείγματα: κα-τα-γρά-φω, πα-ρα-μι-λά-ει.

3.5 Οι συντομογραφίες – Η γραφή τους 🔡

Συντομογραφίες ονομάζονται οι γραφές ορισμένων λέξεων που χρησιμοποιούνται συχνά στον λόγο και συνηθίζεται να γράφονται συντομευμένες, αντί να γράφονται ολόκληρες κάθε φορά. Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται οι πιο συχνόχρηστες συντομογραφίες της νέας ελληνικής.

Όπως είδαμε και στην ενότητα για τα σημεία στίξης, η τελεία είναι απαραίτητη ύστερα από κάθε συντομογραφία, ακριβώς επειδή δηλώνει ότι η λέξη έχει συντομευτεί.