Αποτελεσματική ακοή 👂
Από την πλευρά του δέκτη, η βελτίωση της επικοινωνίας αφορά κυρίως στην αποτελεσματική ακοή (ακρόαση). Η αποτελεσματική ακοή απαιτεί τόσο τη σωστή «παθητική ακοή» όσο και τη σωστή «ενεργητική ακοή».
Η αποτελεσματική ακοή δεν εξαντλείται στο να «ακούει» κανείς παθητικά τον πομπό. Χρειάζεται και τη σωστή παθητική ακοή και τη σωστή ενεργητική ακοή — η μία δεν αναπληρώνει την απουσία της άλλης.
Παθητική ακοή
Η παθητική ακοή συνίσταται στη σωστή σύλληψη, επεξεργασία και ερμηνεία από τον δέκτη των μηνυμάτων που του στέλνει ο πομπός.
Η επιτυχής παθητική ακοή απαιτεί τις παρακάτω βασικές ενέργειες από την πλευρά του δέκτη:
- Εξάλειψη των θορύβων με την ευρεία έννοια και των ενοχλήσεων που εμποδίζουν τον πομπό να εκφρασθεί και προκαλούν αλλοιώσεις και παρερμηνείες του μηνύματος.
- Συγκέντρωση της προσοχής του δέκτη για τη σωστή σύλληψη του συνόλου του μηνύματος και αποφυγή των βιαστικών συμπερασμάτων πριν ολοκληρωθεί το μήνυμα.
- Οπτική επαφή και νεύματα, έτσι ώστε να αντιλαμβάνεται ο πομπός ότι ο δέκτης τον παρακολουθεί και να επιτυγχάνεται η συγκέντρωση της προσοχής του τελευταίου.
- Έλεγχος των προκαταλήψεων και των άλλων φίλτρων και της πιθανής ευαισθησίας ως προς λέξεις ή χαρακτηριστικά του πομπού, έτσι ώστε να γίνεται κατανοητό το πραγματικό νόημα του μηνύματος.
Το να «ακούει» κανείς δεν σημαίνει αυτόματα ότι κατανοεί σωστά το μήνυμα. Θόρυβοι, βιαστικά συμπεράσματα και προκαταλήψεις μπορούν να αλλοιώσουν το νόημα ακόμη και όταν ο δέκτης νομίζει ότι «άκουσε» προσεκτικά.
Ενεργητική ακοή
Η ενεργητική ακοή συνίσταται στην προσπάθεια του δέκτη να βοηθήσει τον πομπό να εκφράσει και να μεταβιβάσει με σωστό τρόπο αυτό που επιθυμεί. Επίσης, η ενεργητική ακοή περιλαμβάνει την προσπάθεια του δέκτη να κατανοήσει και να αισθανθεί το μήνυμα και από την πλευρά του πομπού.
Ενώ η παθητική ακοή αφορά κυρίως τη σωστή υποδοχή του μηνύματος, η ενεργητική ακοή πάει ένα βήμα παραπέρα: ο δέκτης δεν παραμένει απλός αποδέκτης, αλλά συμβάλλει ενεργά ώστε η επικοινωνία να πετύχει.
Οι βασικές ενέργειες της ενεργητικής ακοής είναι:
- Ενθάρρυνση του πομπού να εκφράσει άνετα αυτό που επιθυμεί. Αυτή η ενθάρρυνση επιτυγχάνεται με το καλό κλίμα επικοινωνίας που μπορεί να δημιουργήσει ο δέκτης.
- Έλεγχος από τον δέκτη αν έχει συλλάβει και κατανοήσει σωστά το μήνυμα, συνήθως μέσω ερωτήσεων προς τον πομπό και παραφράζοντας τα λόγια του.
- Ενσυναίσθηση, που σημαίνει ότι ο δέκτης ακούει και κατανοεί από τη θέση του πομπού τα όσα ο τελευταίος του μεταβιβάζει. Δηλαδή ο δέκτης προσπαθεί να «ακούσει» ή να «δει», μπαίνοντας ο ίδιος στη θέση του πομπού.
Σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό, η ενσυναίσθηση δεν περιλαμβάνει τις έννοιες του «συμπάσχω» και του «συμπαθώ». Το να κατανοεί κανείς τη θέση του άλλου δεν σημαίνει ότι νιώθει τα ίδια συναισθήματα μαζί του ούτε ότι συμφωνεί μαζί του — σημαίνει απλώς ότι προσπαθεί να δει το μήνυμα από τη δική του οπτική γωνία.
Η ενσυναίσθηση είναι ενέργεια ιδιαίτερα σημαντική για την αποτελεσματικότητα της ακοής, αφού ο δέκτης, μπαίνοντας στη θέση του πομπού, μπορεί να κατανοήσει καλύτερα όσα ο τελευταίος θέλει να του μεταβιβάσει.