Η Θεωρία της Δικαιοσύνης (Equity Theory) ⚖️
Η Θεωρία της Δικαιοσύνης, που κύρια ανέπτυξε ο Stacy Adams, βασίζεται στην υπόθεση ότι το άτομο στην οργάνωση επιθυμεί ίση ή δίκαιη μεταχείριση σε σύγκριση με τα άλλα μέλη της.
Ο εργαζόμενος αντιλαμβάνεται την ισότητα ή δικαιοσύνη συγκρίνοντας:
- Αυτά που ο ίδιος προσφέρει στην οργάνωση με αυτά που απολαμβάνει από αυτήν
- Τα δικά του δεδομένα με τα αντίστοιχα άλλων εργαζομένων ή ομάδων εργαζομένων, εντός ή εκτός της επιχείρησης
Δηλαδή, κάθε εργαζόμενος —όπως και κάθε άνθρωπος σε κάθε σχέση— εκτιμά υποκειμενικά, βεβαίως, τι δίνει και τι παίρνει, καθώς και τι δίνουν και τι παίρνουν οι άλλοι.
Η θεωρία παρομοιάζεται συχνά με μια ζυγαριά που ζυγίζει ταυτόχρονα τέσσερα μεγέθη: όσα δίνει ο εργαζόμενος στην επιχείρηση, όσα παίρνει από αυτήν, όσα δίνουν οι άλλοι εργαζόμενοι και όσα παίρνουν εκείνοι. Η αίσθηση δικαιοσύνης δεν προκύπτει από μία μόνο σύγκριση, αλλά από την ισορροπία ανάμεσα και στις δύο πλευρές ταυτόχρονα — τη δική του και των άλλων.
Η έννοια της αδικίας (Inequity)
Όταν οι παραπάνω συγκρίσεις είναι άνισες, το άτομο αισθάνεται ότι δεν υπάρχει δικαιοσύνη στην οργάνωση και προσπαθεί να τις εξισώσει. Ο Adams ορίζει την «αδικία» (inequity) ως εξής:
Υπάρχει αδικία για ένα άτομο όταν αντιλαμβάνεται ότι η συνεισφορά του («δίνει») ως προς τις απολαβές του («παίρνει») και η συνεισφορά και οι απολαβές των άλλων ατόμων είναι άνισες.
Η αδικία, δηλαδή, δεν προκύπτει από το αν κάποιος παίρνει λίγα ή πολλά απόλυτα, αλλά από τη σχέση ανάμεσα σε όσα δίνει και όσα παίρνει, συγκρινόμενη με την αντίστοιχη σχέση των άλλων.
Συνεισφορές
Συνεισφορές του ατόμου προς την οργάνωση θεωρείται ό,τι δήποτε προσφέρει σε αυτήν, όπως:
- Γνώσεις
- Ικανότητες
- Χρόνος
- Προσπάθεια
- Αποτελέσματα
- Εμπειρία
- Συνέπεια
- Αφοσίωση
- Εντιμότητα
- Εργασία κ.λπ.
Απολαβές
Απολαβές αποτελούν όλα εκείνα που η οργάνωση προσφέρει στο άτομο, όπως:
- Οικονομικές απολαβές
- Προαγωγές
- Κύρος
- Ενδιαφέρον της δουλειάς
- Ασφάλεια
- Κοινωνική θέση
- Ικανοποιητική διοίκηση
- Συνθήκες εργασίας κ.λπ.
Η υποκειμενική αξία των απολαβών
Εδώ πρέπει να τονισθεί ότι η αξία των απολαβών για το άτομο είναι συνάρτηση της έντασης των αναγκών του ατόμου και της ικανοποίησης που αισθάνεται μέσω των απολαβών αυτών.
Αυτό σημαίνει ότι η ίδια απολαβή (π.χ. ένας συγκεκριμένος μισθός ή μια προαγωγή) δεν έχει την ίδια αξία για κάθε εργαζόμενο· η βαρύτητά της εξαρτάται από το πόσο έντονη είναι η ανάγκη που καλύπτει και πόσο ικανοποιημένος αισθάνεται ο εργαζόμενος από αυτήν.
Οι συνέπειες της αδικίας στην παρακίνηση
Η ύπαρξη αισθήματος αδικίας σε κάθε ανθρώπινη σχέση (όχι μόνο εργασιακή) δημιουργεί δυσαρέσκεια, που ασφαλώς δεν επιτρέπει την παρακίνηση.
Σύμφωνα, λοιπόν, με το πόσο έντονο είναι για το άτομο το αίσθημα της αδικίας, τόσο υπάρχει η τάση σε αυτό να την αποκαταστήσει προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά του ως προς την εργασία και την οργάνωση, με δύο δυνατούς τρόπους:
- Μειώνοντας τις συνεισφορές του (π.χ. λιγότερη προσπάθεια, λιγότερος χρόνος, λιγότερη αφοσίωση)
- Προσπαθώντας να αυξήσει τις απολαβές του
Αποτελεί, δηλαδή, η αντιλαμβανόμενη αδικία κύριο αίτιο δυσαρέσκειας και μη παρακίνησης του ατόμου για εργασία. Ένας εργαζόμενος μπορεί να αισθάνεται αδικία ακόμη κι όταν αμείβεται καλά σε απόλυτους όρους, αν αντιληφθεί ότι κάποιος άλλος προσφέρει τα ίδια ή λιγότερα και παίρνει περισσότερα.