Η Θεωρία της Ιεράρχησης των Αναγκών του A. Maslow 🔺

Οι ανθρώπινες ανάγκες ωθούνται από κίνητρα με σκοπό να ικανοποιηθούν. Οι άνθρωποι εργάζονται ή αναπτύσσουν κάποια δράση, για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους. Τα διοικητικά στελέχη, για να παρακινήσουν τους εργαζομένους, πρέπει να γνωρίζουν τις ανάγκες τους και να συνδέουν την απόδοση των εργαζομένων με την ικανοποίηση των αναγκών τους.

Ο Abraham Maslow, με κλινικές έρευνες, προσπάθησε να προσδιορίσει αυτό που παρακινεί την ανθρώπινη συμπεριφορά. Διερεύνησε τις ανάγκες του ανθρώπου, καθώς και την παρακινητική τους δύναμη, και τις ταξινόμησε σε πέντε κατηγορίες: τις φυσιολογικές, τις ανάγκες ασφάλειας ή σιγουριάς, τις κοινωνικές, τις ανάγκες εκτίμησης ή αναγνώρισης, και τις ανάγκες ολοκλήρωσης.

Οι Τρεις Βασικές Προτάσεις της Θεωρίας 📋

Στηριζόμενος σε αυτή την ταξινόμηση των αναγκών σε πέντε κατηγορίες, ο Maslow διατύπωσε τρεις βασικές προτάσεις, για να εξηγήσει την ανθρώπινη παρακίνηση.

Πρώτον: Οι ανάγκες είναι ατελείωτες

Ο άνθρωπος προσπαθεί συνεχώς να ικανοποιήσει καλύτερα τις ανάγκες του. Συνέχεια επιθυμεί και επιθυμεί περισσότερα. Αυτά που επιθυμεί εξαρτώνται από αυτά που ήδη έχει. Δηλαδή, οι ανάγκες που προσπαθεί να ικανοποιήσει εξαρτώνται από τον βαθμό της ικανοποίησής τους. Η προσπάθεια του ανθρώπου να ικανοποιήσει τις ανάγκες του είναι αέναη (ατελείωτη) και συνεχίζεται για όλη του τη ζωή.

Δεύτερον: Η ικανοποιημένη ανάγκη δεν παρακινεί

Η παρακινητική δύναμη των αναγκών είναι αντίστροφη του βαθμού ικανοποίησής τους. Δηλαδή, όσο πιο πολύ ικανοποιείται μια ανάγκη, τόσο λιγότερο παρακινεί. Όταν ικανοποιηθεί «πλήρως», τότε δεν «παράγει» καμία παρακίνηση και κάποια άλλη ανάγκη παίρνει τη θέση της. Φυσικά, όταν μια ανάγκη σταματήσει να ικανοποιείται, τότε αποτελεί ξανά κίνητρο συμπεριφοράς.

Τρίτον: Οι ανάγκες είναι ιεραρχικά δομημένες

Οι ανθρώπινες ανάγκες είναι ιεραρχικά δομημένες σύμφωνα με την προτεραιότητά τους για ικανοποίηση. Όταν μια κατηγορία αναγκών ικανοποιηθεί, τότε η επόμενη παίρνει τη θέση της. Ο άνθρωπος προσπαθεί να ικανοποιήσει πρώτα τις φυσιολογικές του ανάγκες και στη συνέχεια τις υπόλοιπες. Σε κάθε στιγμή λοιπόν, υπάρχει μια κατηγορία αναγκών που κατά κύριο λόγο παρακινεί.

Η Ιεραρχία των Πέντε Κατηγοριών Αναγκών 🔝

Οι πέντε κατηγορίες αναγκών, σύμφωνα με τον Maslow, σχηματίζουν μια πυραμίδα, όπου στη βάση βρίσκονται οι πιο βασικές ανάγκες και στην κορυφή οι πιο σύνθετες:

1. Φυσιολογικές ανάγκες (βάση της πυραμίδας)
2. Ανάγκες ασφάλειας
3. Κοινωνικές ανάγκες
4. Ανάγκες αναγνώρισης
5. Ανάγκες ολοκλήρωσης (κορυφή της πυραμίδας)

Συνοπτικά, οι πέντε κατηγορίες αναγκών σύμφωνα με τον Maslow περιλαμβάνουν επιμέρους και συγκεκριμένες ανάγκες.

Φυσιολογικές ανάγκες

Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει όλες τις ανάγκες που συνδέονται με την ύπαρξη του ανθρώπου ως βιολογικού οργανισμού. Το οξυγόνο, το νερό, η τροφή, η ένδυση, η υγεία είναι οι πιο βασικές ανάγκες αυτής της κατηγορίας. Αυτές βρίσκονται στη βάση της πυραμίδας του Maslow, δηλαδή είναι οι πρώτες που ο άνθρωπος προσπαθεί να ικανοποιήσει. Είναι φανερό ότι σε κανονικές καταστάσεις, αν δεν έχει εξασφαλιστεί ένα ορισμένο επίπεδο ικανοποίησης των εν λόγω αναγκών, από το οποίο εξαρτάται η ύπαρξη του ανθρώπου, δεν μπορεί να γίνεται λόγος για άλλες ανάγκες.

Ανάγκες ασφάλειας ή σιγουριάς

Αμέσως μετά από τις φυσιολογικές, βρίσκονται οι ανάγκες ασφάλειας ή σιγουριάς. Ο άνθρωπος έχει την ανάγκη να αισθάνεται μια σιγουριά για την ύπαρξή του και την ικανοποίηση των φυσιολογικών αναγκών στο μέλλον. Επιθυμεί να είναι ασφαλής απέναντι σε κινδύνους και αβεβαιότητες του περιβάλλοντος (π.χ. οικονομική συγκυρία, ανεργία, ατυχήματα κ.λπ.). Επιδιώκει, λοιπόν, συγχρόνως ή αμέσως μετά από μια «λογική» ικανοποίηση των φυσιολογικών του αναγκών, την ικανοποίηση των αναγκών ασφάλειας (π.χ. μόνιμη απασχόληση, σύνταξη, κατοικία κ.λπ.). Επίσης, σε αυτές τις ανάγκες περιλαμβάνεται και η ανάγκη του ατόμου για βεβαιότητα ως προς την εξέλιξη των μεταβλητών του περιβάλλοντός του, που τον αφορούν.

Κοινωνικές ανάγκες

Μετά τις φυσιολογικές και ασφάλειας, ο άνθρωπος επιδιώκει την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται οι ανάγκες του ανθρώπου να ανήκει σε μία ή περισσότερες κοινωνικές ομάδες, να γίνεται αποδεκτός από αυτές, να αναπτύσσει φιλικές σχέσεις, να προσφέρει και να κερδίζει αγάπη και στοργή. Για να γίνουν οι κοινωνικές ανάγκες η κυρίαρχη κατηγορία παρακίνησης, προαπαιτείται η ικανοποίηση των φυσιολογικών και των αναγκών ασφάλειας.

Ανάγκες αναγνώρισης

Αποκαλούνται συχνά και εγωιστικές ανάγκες. Οι πιο σημαντικές είναι η ανάγκη του ανθρώπου για αναγνώριση από τους άλλους, για κύρος, φήμη, εκτίμηση, ανάγκη για επιτυχία, ικανότητα, γνώσεις, άσκηση δύναμης ή επιρροής σε άλλους, ανεξαρτησία, ελευθερία, καθώς και αυτοσεβασμό και αυτοεκτίμηση. Αυτές οι ανάγκες αποτελούν κυρίαρχη παρακινητική δύναμη, αφού ικανοποιηθούν οι προηγούμενες. Πρέπει να τονιστεί ότι αυτή η κατηγορία αναγκών είναι πολύ πιο δύσκολο να ικανοποιηθεί από ό,τι οι προηγούμενες.

Ανάγκες ολοκλήρωσης

Είναι η ανώτερη και τελευταία κατηγορία αναγκών, από άποψη προτεραιότητας. Πρόκειται για τις ανάγκες που έχει ο άνθρωπος να γίνει αυτό που θέλει να γίνει: να πραγματοποιήσει όλα του τα όνειρα, οράματα και προσδοκίες, να αναπτυχθεί και να τελειοποιηθεί για να φθάσει στον «ιδανικό» για αυτόν εαυτό, να χρησιμοποιήσει όλη του τη δυναμικότητα. Ο Maslow αναφέρει χαρακτηριστικά: «να γίνει οτιδήποτε το οποίο είναι ικανός να γίνει».