Βασικές Ηγετικές Ικανότητες 🧭

Η πρώτη κατηγορία ικανοτήτων που χρειάζεται για την άσκηση ηγεσίας είναι αυτές που αφορούν στους συγκεκριμένους ηγετικούς ρόλους που συνθέτουν – συνιστούν την ηγετική συμπεριφορά. Για παράδειγμα, αν οι ρόλοι του ηγέτη είναι η έμπνευση – παρακίνηση ανθρώπων ή η ανάπτυξη ανθρώπων, η αποτελεσματική άσκηση αυτών προϋποθέτει ότι αυτός ξέρει και μπορεί να τους ασκήσει αποτελεσματικά. Οι «ικανότητες ρόλων» θα μπορούσαν να είναι αντίστοιχες των ρόλων που περιλαμβάνει το σχετικό μοντέλο της ηγεσίας. Βεβαίως, η κάθε μια από αυτές μπορεί να αναλυθεί σε επιμέρους ικανότητες.

Ουσιαστικά, οι ικανότητες αυτής της κατηγορίας αντιστοιχούν στα συστατικά στοιχεία της ηγετικής συμπεριφοράς ή διαφορετικά στο τι πρέπει να κάνει ο ηγέτης. Δηλαδή, για να κάνει ο ηγέτης αυτό που πρέπει να κάνει με σωστό και αποτελεσματικό τρόπο, θα πρέπει, εκτός από το να θέλει, να ξέρει και να μπορεί να το κάνει.

Η δεύτερη κατηγορία ηγετικών ικανοτήτων αποτελούν «γενικές ικανότητες». Για παράδειγμα, η ικανότητα επικοινωνίας είναι απαραίτητη στον ηγέτη, γιατί αποτελεί προϋπόθεση και συστατικό στοιχείο της διαπραγματευτικής ικανότητας, της ανάπτυξης συνεργατών, της έμπνευσης, της παρακίνησής τους.

Θεμελιώδεις μετα-ικανότητες του ηγέτη 🔑

Για την αποτελεσματική άσκηση των ηγετικών ρόλων και την ηγετική συμπεριφορά γενικότερα, υπάρχει μια σειρά απαραίτητων τέτοιων μετα-ικανοτήτων, από τις οποίες σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, θεμελιώδεις είναι οι ακόλουθες:

• Η ικανότητα δημιουργικής λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων. Η ικανότητα αυτή, που αναλύεται σε άλλο κεφάλαιο του βιβλίου, είναι απαραίτητη για όλους τους ρόλους και τις λειτουργίες του ηγέτη, αφού ό,τι κάνει ουσιαστικά έπεται μικρότερων ή μεγαλύτερων αποφάσεων που λαμβάνει ορθολογικά ή διαισθητικά.
• Συστημική σκέψη. Η ικανότητα του ατόμου να βλέπει τα φαινόμενα και τις οντότητες αποτελούμενα από επιμέρους αλληλοεπιδρώντα μέρη, δηλαδή ως ολότητες και όχι ως αθροίσματα μερών («βλέπει το δένδρο και το δάσος ταυτόχρονα»). Ουσιαστικά, πρόκειται για την αναλυτική και συνθετική σκέψη, που συνδέεται κυρίως με την ικανότητα λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων, την ικανότητα διαμόρφωσης στρατηγικής, την ικανότητα ανάπτυξης δομών και οργάνωσης και την ικανότητα συνεχούς μάθησης.
• Ικανότητα επικοινωνίας. Η επικοινωνία, που αναλύεται σε επόμενο κεφάλαιο, έχει χαρακτηριστεί ως μια λειτουργία-εργαλείο του ηγέτη, αφού αυτή είναι απαραίτητη για να ασκηθούν όλοι οι ηγετικοί ρόλοι και να ασκηθεί η ηγετική συμπεριφορά με τον κατάλληλο χαρακτήρα.
• Συναισθηματική νοημοσύνη. Πρόκειται για την ικανότητα του ατόμου να κατανοεί τον εαυτό του και τους άλλους και κυρίως να κατανοεί και να χειρίζεται με αποτελεσματικό τρόπο τα συναισθήματά του και αυτά των άλλων. Ως μια πολύ ευρεία έννοια, η συναισθηματική νοημοσύνη περιλαμβάνει μια σειρά ικανοτήτων, από τις οποίες αυτές που αξίζουν να τονιστούν εδώ είναι η αυτογνωσία ή αυτοεπίγνωση, η αυτορρύθμιση ή αυτοέλεγχος.
• Η αυτοεπίγνωση (γνώθι σ' εαυτόν). Είναι η ικανότητα να γνωρίζουμε τον εαυτό μας, το ποιοι είμαστε, τις αξίες και τις ανάγκες μας, το πού είμαστε και πού θέλουμε να πάμε. Αυτοεπίγνωση σημαίνει να μπορούμε να κατανοούμε τα συναισθήματά μας (π.χ. θυμό, ζήλεια, φόβο) και να έχουμε όσο γίνεται αντικειμενική αυτοαντίληψη για τα ισχυρά και ασθενή μας σημεία, τα πλεονεκτήματα, τα μειονεκτήματα και τις δυνατότητές μας. Η αυτοεπίγνωση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την προσωπική ανάπτυξη και βελτίωση του ατόμου. Επίσης, είναι απαραίτητη για τη λήψη ορθών αποφάσεων και για να κάνει σωστές προσωπικές επιλογές ως προς το τι μπορεί και τι δεν μπορεί, τι θέλει και τι δεν θέλει. Ακόμη, είναι απαραίτητη για να μην είναι κανείς αλαζόνας.
• Αυτορρύθμιση. Είναι η ικανότητα να χειριζόμαστε αποτελεσματικά την εσωτερική μας κατάσταση, τις συγκινήσεις, τα συναισθήματα, τις παρορμήσεις και τις διαθέσεις μας. Ουσιαστικά, πρόκειται για ικανότητα αυτοελέγχου και σωστής διαχείρισης του συγκινησιακού μας εαυτού. Για παράδειγμα, αν χρειάζεται να εκφράσουμε τον θυμό μας, να μπορούμε να το κάνουμε, αλλά αν αυτό δεν είναι χρήσιμο, να μπορούμε να μην το κάνουμε. Έτσι, μπορούμε να αποφεύγουμε συγκινησιακές εκρήξεις που μπορούν να έχουν αρνητικές συνέπειες στον εαυτό μας και τους άλλους και να προσαρμοζόμαστε καλύτερα στις καταστάσεις.