Τα θεμελιώδη ηγετικά χαρακτηριστικά 🧭

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα έρευνες, φαίνεται ότι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που διακρίνουν τα άτομα τα οποία έχουν τη διάθεση για άσκηση ηγεσίας έναντι αυτών που δεν την έχουν, είναι τα ακόλουθα.

Ανάγκη για επιτεύγματα - όραμα

Η διάθεση για άσκηση ηγεσίας πηγάζει, σε ένα βαθμό, από την ανάγκη του ατόμου να φθάσει σε αποτελέσματα τα οποία, από το ίδιο ή και από άλλους, θεωρούνται σημαντικά ή επιτεύγματα. Αντλεί λοιπόν ευχαρίστηση από την ύπαρξη υψηλών προσδοκιών για δημιουργία, την αίσθηση μιας ευρύτερης αποστολής, την ανάληψη προκλητικών καθηκόντων και δύσκολων στόχων και την επίτευξη αποτελεσμάτων, τα οποία όμως εκτιμώνται και αναγνωρίζονται από το ίδιο το άτομο και τους άλλους ως ιδιαίτερα σημαντικά. Η ανάγκη αυτή συνδέεται με ιδανικά και αξίες που ένα άτομο πιστεύει και μέσω της ηγεσίας προσδοκά και επιδιώκει να κάνει πράξη.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια αίσθηση αποστολής, ένα όραμα για ένα καλύτερο μέλλον που το άτομο συλλαμβάνει και επιθυμεί ισχυρώς να φθάσει, δεσμεύεται και αγωνίζεται με πάθος να το φθάσει. Αυτή η ανάγκη για επιτεύγματα κάνει το άτομο να ονειρεύεται - οραματίζεται ένα καλύτερο μέλλον, να παίρνει πρωτοβουλίες, να προκαλεί το κατεστημένο, να αναλαμβάνει ρίσκο, να εργάζεται σκληρά, με επιμονή και πάθος, για να υλοποιήσει υψηλούς στόχους, ιδανικά και οράματα.

Ανάγκη για αυτοεκτίμηση - αναγνώριση

Η διάθεση του ατόμου για άσκηση ηγεσίας επηρεάζεται θετικά από την ανάγκη για αυτοεκτίμηση, εκτίμηση και αναγνώριση από τους άλλους (φιλοδοξία). Αυτές οι ανάγκες το κάνουν να επιδιώκει την επαγγελματική εξέλιξη, τη διάκριση, την επιτυχία, τη σκληρή δουλειά και την επιμονή για να «πάει μπροστά». Επίσης, αυτή η ανάγκη συνδέεται με την ευχαρίστηση που αντλεί το άτομο από την αναγνώριση της προσφοράς του σε μικρότερες ή μεγαλύτερες κοινωνικές ομάδες.

Πίστη και δέσμευση σε αξίες

Η αποτελεσματική άσκηση της ηγεσίας προϋποθέτει ότι ο ηγέτης πιστεύει και αισθάνεται δέσμευση σε αξίες οι οποίες προσδιορίζουν τη σκέψη και τη συμπεριφορά του. Οι σαφείς αξίες μάς επιτρέπουν να αντιμετωπίζουμε διλήμματα, να ξεχωρίζουμε το σημαντικό από το ασήμαντο, το σωστό από το λάθος, το καλό από το κακό, το επείγον από το μη επείγον κ.λπ. Αυτό είναι άκρως απαραίτητο για την άσκηση της ηγεσίας σε έναν κόσμο αβέβαιο, πολύπλοκο, απαιτητικό και αντιφατικό. Οι αξίες αποτελούν ένα ηθικό και ιδεολογικό υπόβαθρο το οποίο, από τη μια, προσδίδει στην ηγετική συμπεριφορά γνησιότητα, συνοχή, συνέπεια και στον ηγέτη αξιοπιστία και αυθεντικότητα. Από την άλλη, η ενστέρνιση των αξιών του ηγέτη από τους συνεργάτες του αποτελεί προϋπόθεση για να τον εμπιστεύονται και να τον ακολουθούν εθελοντικά και πρόθυμα.

Εκτός αυτού όμως, η πίστη και η δέσμευση σε αξίες συμβάλλει ουσιαστικά στην υλοποίηση υψηλών στόχων και οραμάτων, αφού από τη μια αποτελούν πυξίδα της πορείας προς αυτά, και από την άλλη, αποτελούν κινητήριο δύναμη, πηγή πάθους, ενθουσιασμού και ενέργειας για την επίτευξή τους.

Οι αξίες, ουσιαστικά, απευθύνονται και αφορούν το μυαλό, την ψυχή και την καρδιά των ανθρώπων που ο ηγέτης πρέπει να «κερδίζει». Ένα τέτοιο σύνολο αξιών περιλαμβάνει τόσο θεμελιώδεις ανθρώπινες-ηθικές αξίες, όπως ακεραιότητα, εντιμότητα, δικαιοσύνη, διαφάνεια, ειλικρίνεια, αξιοπρέπεια, σεβασμός στον άνθρωπο κ.λπ., όσο και αξίες που αφορούν στον Οργανισμό και τη λειτουργία του, τις σχέσεις του με το περιβάλλον. Η άσκηση της ηγεσίας προϋποθέτει ότι ο ηγέτης έχει ξεκάθαρες τις αξίες και στόχους που αφορούν τον ίδιο, δηλαδή, το τι και το πώς θέλει να φθάσει ως άνθρωπος ή ως επαγγελματίας, τι θέλει να επιτύχει, ποιες είναι οι προσωπικές του προτεραιότητες, πώς θέλει να τον βλέπουν οι άλλοι, κ.λπ.

Αυτοπεποίθηση - Θάρρος - Κουράγιο

Ο ηγέτης, ασφαλώς, δεν αναδεικνύεται, δεν υπάρχει και δεν λειτουργεί σε έναν «κόσμο αγγελικά πλασμένο» και δεν πορεύεται σε εύκολους δρόμους. Η ηγεσία, εκτός όλων των άλλων, σημαίνει αμφισβήτηση - πρόκληση του κατεστημένου, ανάληψη πρωτοβουλιών, οράματα, δύσκολοι και προκλητικοί στόχοι. Ηγεσία σημαίνει αντιμετώπιση δύσκολων, αβέβαιων, επικίνδυνων και αντιφατικών καταστάσεων, αντιμετώπιση κρίσεων, διλημμάτων, απογοητεύσεων και αποτυχιών.

Ο ηγέτης συχνά έχει να αντιμετωπίσει σκληρό θεμιτό και αθέμιτο ανταγωνισμό, κολακείες, προσωπικές επιθέσεις και πισώπλατα μαχαιρώματα, ηθικούς και ανήθικους αντιπάλους, διαφωνούντες, φίλους, ακόμη και ανθρώπους που τον μισούν ή τον αγαπούν. Συχνά χρειάζεται να παίρνει αυστηρές, μη δημοφιλείς και δυσάρεστες αποφάσεις, να λέει και να κάνει πράγματα που ενοχλούν, δυσαρεστούν και πληγώνουν αρκετούς ανθρώπους.

Όλα αυτά, βεβαίως, είναι δύσκολα πράγματα και απαιτούν ανάλογα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, για να αντιμετωπίζονται με αποτελεσματικότητα και επιτυχία. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται μια σειρά τέτοιων χαρακτηριστικών, που πρέπει να διαθέτει ο ηγέτης, όπως αυτοπεποίθηση, κουράγιο, θάρρος, ψυχική δύναμη, αντοχή, ψυχραιμία.

Ο ηγέτης χρειάζεται να διαθέτει θάρρος και κουράγιο να αμφισβητεί «στερεότυπες, καθιερωμένες-παραδεκτές αλήθειες», «ιερές αγελάδες», «ταμπού» και «μη συζητήσιμα». Σημαίνει, τέλος, να μη φοβόμαστε να λέμε και να κάνουμε τα πράγματα που θεωρούμε ότι είναι σωστά και πιστεύουμε ότι πρέπει να γίνουν.

Πρακτικά, τα χαρακτηριστικά αυτά της προσωπικότητας είναι αναγκαία σε πολλές περιπτώσεις άσκησης ηγεσίας. Είναι αναγκαία για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων σε συνθήκες αβεβαιότητας, οι οποίες δεσμεύουν σημαντικούς πόρους (π.χ. κεφάλαια, επενδύσεις) και μπορεί να έχουν σημαντικές συνέπειες. Βασικά, τα πιο ουσιαστικά στοιχεία της αποφασιστικότητας είναι το κουράγιο και το θάρρος. Επίσης, είναι απαραίτητα για τη λήψη αυστηρών και δυσάρεστων αποφάσεων που αφορούν άλλους ανθρώπους (π.χ. απόλυση, επίπληξη), για να απαιτήσει κανείς από αυτούς δύσκολα πράγματα (π.χ. υψηλούς στόχους, πειθαρχία) καθώς και για την έκφραση αρνητικής κριτικής προς αυτούς, που είναι απαραίτητη όμως για να αποκτήσουν αυτογνωσία και να αναπτυχθούν.

Επιπλέον, η αυτοπεποίθηση, το θάρρος και το κουράγιο είναι απαραίτητα για να έχει κανείς υψηλές προσδοκίες και οράματα, να θέτει δύσκολους και υψηλούς στόχους, να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες και να σκέφτεται «έξω από το κουτί».

Εστίαση - επιμονή - πειθαρχία

Πράγματι, η ηγεσία σημαίνει οράματα, υψηλές προσδοκίες και στόχους, πρόοδο και αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος. Αυτό σημαίνει ότι η επίτευξη τέτοιων σημαντικών πραγμάτων δεν είναι εύκολη. Συνήθως, προσκρούει σε εμπόδια, δυσκολίες, αντίξοες συνθήκες και αποτυχίες.

Αυτά συχνά μπορεί να οδηγούν σε απογοητεύσεις, απαισιοδοξία και διάθεση για εγκατάλειψη ή αλλαγής στόχων. Γι' αυτό απαιτείται επιμονή, πειθαρχημένη, εστιασμένη και συνεχής προσπάθεια του ηγέτη. Αυτό το χαρακτηριστικό πηγάζει από την ισχυρή θέληση για να επιτύχει υψηλούς στόχους, την ύπαρξη εμπνευσμένων προτύπων και τη μη αποδοχή της μετριότητας.