Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη: Ο ηγέτης δεν είναι χαρισματικό άτομο 👑

Μέχρι τώρα δόθηκε σημαντική έμφαση στην ηγετική συμπεριφορά ως περιεχόμενο και ως χαρακτήρας. Πράγματι, η ηγεσία είναι μια σχέση επιρροής μεταξύ ηγέτη και συνεργατών του (followers), που προκύπτει από την άσκηση της ηγετικής συμπεριφοράς του πρώτου.

Όμως, είναι επίσης αλήθεια ότι το «τι και το πώς κάνει κάποιος κάτι» δεν είναι ανεξάρτητο από το «τι είναι». Πράγματι, δεν μπορεί να οδηγήσει κανείς σωστά, αν δεν γνωρίζει και δεν μπορεί να οδηγήσει. Δεν δίνει έμφαση στην εξυπηρέτηση του πελάτη, αν δεν πιστεύει ότι αυτό είναι σημαντικό. Δεν μπορεί να πείσει τους άλλους, αν δεν πιστεύει στην άποψή του και δεν διαθέτει επιμονή, υπομονή και ικανότητα πειθούς.

Τι πρέπει να διαθέτει λοιπόν ο ηγέτης, αποτελεί το τρίτο θεμελιώδες ζήτημα της ηγεσίας.

Η συνήθης απάντηση: το «χάρισμα» 🌟

Αν ερωτηθούν τα στελέχη, τι πρέπει να διαθέτει κάποιος άνθρωπος ώστε να μπορεί να ηγηθεί άλλων, η συνήθης απάντηση είναι: «να διαθέτει ισχυρή προσωπικότητα και χάρισμα ή να είναι χαρισματικό άτομο».

Τι σημαίνει όμως ισχυρή προσωπικότητα και χάρισμα; Πρόκειται για «μαγικές», «υπεράνθρωπες» ικανότητες-ιδιότητες, για «θείο προίκισμα», για σπάνια έμφυτα και κληρονομικά ταλέντα;

Και ανεξάρτητα αν πρόκειται ή όχι για χαρίσματα, ποια είναι τα «συστατικά στοιχεία» του ηγέτη; Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις δεν είναι εύκολες, όμως είναι απαραίτητες, για να κατανοήσουμε τον ηγέτη και την ηγεσία.

Τι δείχνουν η βιβλιογραφία και η έρευνα 📚

Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία και την έρευνα, τα ηγετικά χαρακτηριστικά και οι ηγετικές ικανότητες, πράγματι, είναι ξεχωριστά με την έννοια ότι δεν τα διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι στον ίδιο βαθμό. Είναι, όμως, επίσης αλήθεια ότι αυτά δεν είναι ούτε «υπερφυσικά» ούτε σπάνια, για τρεις λόγους:

Πρώτον, τα περισσότερα από αυτά είναι περισσότερο επίκτητα παρά έμφυτα και συνεπώς αναπτύσσονται λίγο ή πολύ.

Δεύτερον, αρκετοί άνθρωποι τα διαθέτουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό και όχι μόνο οι «μεγάλοι άνδρες ή γυναίκες» της ιστορίας (π.χ. Μέγας Αλέξανδρος, Γκάντι, Χριστός κ.λπ.).

Τρίτον, θα πρέπει πάντα να έχουμε στο μυαλό μας ότι όταν αναφερόμαστε στην ηγεσία της επιχείρησης, στους οργανισμούς και στην πολιτική αναφερόμαστε σε χιλιάδες στελέχη σε όλα τα ιεραρχικά επίπεδα, τα οποία θα πρέπει να λειτουργούν ως ηγέτες στον χώρο τους.

Με βάση αυτή τη λογική, δεν χρειάζεται να χάνεται χρόνος για το ερώτημα που όλοι συνήθως θέτουν, αν δηλαδή ο ηγέτης γεννιέται ή γίνεται.

Ο ηγέτης κυρίως γίνεται 🌱

Η απάντηση είναι απλή. Ο ηγέτης κυρίως γίνεται. Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται με συγκεκριμένα κληρονομικά – γενετικά χαρακτηριστικά. Εκτός αυτού, όλα τα στοιχεία της προσωπικότητας διαμορφώνονται στην παιδική ηλικία.

Παρόλα αυτά όμως, τα περισσότερα ηγετικά χαρακτηριστικά και όλες οι ηγετικές ικανότητες αναπτύσσονται αρκετά, αν υπάρχει θέληση και άσκηση. Ας μην ξεχνάμε τι έλεγε ο Αριστοτέλης: «η αρετή είναι έξις (συνήθεια)».

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι επαναλαμβάνοντας μια πράξη μετατρέπεται σε αρετή. Το ίδιο συμβαίνει και με τις ηγετικές αρετές και ικανότητες. Ακόμη και η πρωτοβουλία, η αυτοπεποίθηση, οι επικοινωνιακές ικανότητες αναπτύσσονται. Όλοι οι άνθρωποι, αν έχουν τη διάθεση και προσπαθήσουν, μπορούν να βελτιώσουν αρκετά την ηγετική τους «ικανότητα».

Προφανώς, υπάρχουν αρκετά στοιχεία του χαρακτήρα του ανθρώπου, τα οποία διαμορφώνονται νωρίς στη ζωή του και είναι πολύ δύσκολο να αλλάξουν σε μεγαλύτερη ηλικία.

Ο ηγέτης, πέραν των κληρονομικών στοιχείων και της οικογένειας, πλάθεται και αναπτύσσει ηγετικά χαρακτηριστικά και ικανότητες, μέσω του συνδυασμού της εργασιακής εμπειρίας (δύσκολα καθήκοντα, λάθη, επιτυχίες, αποτυχίες), της εκπαίδευσης και της καθοδήγησης.

Το μείγμα του ηγέτη: χαρακτηριστικά προσωπικότητας και ικανότητες 🧩

Αυτό που «απαιτεί η ηγετική συμπεριφορά» συνδυάζει δύο ομάδες συστατικών στοιχείων: τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας και τις ικανότητες του ηγέτη.

Χαρακτηριστικά προσωπικότητας

• Κίνητρα (διάθεση) για άσκηση ηγεσίας
• Αξίες - πιστεύω
• Αυτοπεποίθηση, κουράγιο, θάρρος
• Αυτοκυριαρχία
• Επιμονή
• Ανθεκτικότητα
• Ακεραιότητα
• Ταπεινότητα
• Φρόνηση
• Ανεξαρτησία

Ικανότητες

• Ικανότητα άσκησης ηγετικών ρόλων
• Ικανότητα μετάδοσης οράματος
• Ικανότητα λήψης δημιουργικών αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων
• Ικανότητα συστημικής σκέψης
• Ικανότητα επικοινωνίας
• Ικανότητα διαμόρφωσης στρατηγικών
• Ικανότητα συνεχούς μάθησης
• Ικανότητα ανάπτυξης ομάδων-ενδυνάμωση
• Ικανότητα συναισθηματικής νοημοσύνης
• Ικανότητα εστίασης στην ποιότητα και τον πελάτη