Η Ευαισθησία, το γνήσιο ενδιαφέρον για τους ανθρώπους και η αυστηρότητα 🤝
Πέρα από τα στυλ ηγεσίας, ίσως πιο κρίσιμα στοιχεία του χαρακτήρα της ηγετικής συμπεριφοράς θεωρούνται η ευαισθησία, το γνήσιο ενδιαφέρον για τους ανθρώπους, και ταυτόχρονα η αυστηρότητα.
Η ευαισθησία για τους ανθρώπους
Η ευαισθησία για τους ανθρώπους σημαίνει, δηλαδή, ο ηγέτης να είναι ανθρώπινος. Αποτελεί προϋπόθεση για να αναπτυχθεί η σχέση επιρροής μεταξύ ηγέτη και συνεργατών του. Πραγματικά, κανείς δεν θα δώσει την ψυχή και την καρδιά του σε οποιονδήποτε, όταν γνωρίζει ότι αυτός δεν νοιάζεται και δεν δείχνει το γνήσιο ενδιαφέρον του.
Η συμβολή της ευαισθησίας για τους ανθρώπους στην ηγετική σχέση δεν έχει σημασία τόσο ως συναίσθημα του ηγέτη όσο ως αντιλαμβανόμενη από τους άλλους συμπεριφορά. Δεν αρκεί να αισθάνεται κανείς το ενδιαφέρον για τον άλλο, αλλά πρέπει να το δείχνει μέσω των πράξεων και ενεργειών του, διότι η στάση του εξαρτάται από αυτό που εκείνος αντιλαμβάνεται και αισθάνεται.
Η ευαισθησία του ηγέτη δεν κρίνεται από το πόσο πραγματικά νοιάζεται μέσα του, αλλά από το πώς την αντιλαμβάνονται οι συνεργάτες του μέσα από τις πράξεις του. Ένας ηγέτης που αισθάνεται ενδιαφέρον αλλά δεν το εκδηλώνει έμπρακτα, στην ουσία δεν λειτουργεί ως ευαίσθητος ηγέτης.
Πώς εκφράζεται στην πράξη
Στην πράξη, η ευαισθησία για τους ανθρώπους εκφράζεται με το να ενδιαφέρεται κανείς να τους γνωρίσει ουσιαστικά, να τους κατανοήσει μπαίνοντας στη θέση τους, να είναι διαθέσιμοι – προσιτοί με ευχαρίστηση όταν τους χρειάζονται, να τους ακούνε όχι μόνο με τα αυτιά, αλλά ταυτόχρονα και με «τα μάτια και την ψυχή», να κατανοούν και να σέβονται τη διαφορετικότητα του χαρακτήρα τους και τα βασικά τους δικαιώματα, να τους προσέχουν, να τους φροντίζουν και να τους βοηθούν όταν έχουν ανάγκη. Ακόμη, αν είναι δυνατόν, να τους αγαπούν ως συνεργάτες και να το δείχνουν. Ο ηγέτης πράγματι νοιάζεται για τους ανθρώπους του, για την ικανοποίηση των αναγκών τους, τα προβλήματά τους, τις αγωνίες τους, τις χαρές τους, τα όνειρά τους, τις φιλοδοξίες τους.
Η γνήσια ευαισθησία δεν σταματά στο να ακούει κανείς απλώς τα λόγια του άλλου. Σημαίνει να προσέχει και ό,τι δεν λέγεται με λόγια — τη διάθεση, τις ανησυχίες, τις φιλοδοξίες του συνεργάτη — και να κατανοεί τον άνθρωπο συνολικά, όχι μόνο το αίτημά του.
Η αναγκαιότητα της αυστηρότητας
Ταυτόχρονα, με την ευαισθησία και το γνήσιο ενδιαφέρον για τους ανθρώπους, η ηγετική συμπεριφορά πρέπει να χαρακτηρίζεται από αυστηρότητα. Είναι αλήθεια ότι η αποτελεσματικότητα, η ανταγωνιστικότητα και η επιτυχία στο σημερινό επιχειρησιακό περιβάλλον απαιτεί να είναι κανείς αυστηρός με στόχους, με προγράμματα, με πολιτικές, με αποτελέσματα. Απαιτεί πειθαρχία και αυστηρή τήρηση των συμφωνιών, των δεσμεύσεων, των κανόνων, των προτύπων, των αξιών, των χρονοδιαγραμμάτων κ.λπ.
Ο ηγέτης έχει την ευθύνη της εξασφάλισης αυτών, αν οι συνεργάτες τους από μόνοι τους δεν τα εξασφαλίζουν. Ιδιαίτερα, όταν περισσότεροι άνθρωποι συνυπάρχουν σε ομάδες, απαιτούν και αξιολογούν θετικά την αυστηρότητα του ηγέτη. Για παράδειγμα, σε μια προγραμματισμένη συνάντηση σχεδόν όλοι βολεύονται για να καθυστερήσουν. Όμως, σε κανέναν δεν αρέσει να καθυστερούν οι άλλοι. Γι' αυτό, οι περισσότεροι τουλάχιστον θέλουν την αυστηρή τήρηση του χρονοπρογραμματισμού.
Σχεδόν όλοι βολεύονται όταν οι ίδιοι καθυστερούν σε μια προγραμματισμένη συνάντηση, όμως κανείς δεν θέλει να περιμένει τους άλλους. Αυτή η αντίφαση δείχνει γιατί οι ομάδες, στην πράξη, επιθυμούν έναν ηγέτη που τηρεί αυστηρά τον χρονοπρογραμματισμό — ακόμη κι αν κάθε μέλος ξεχωριστά προτιμά τη δική του ευελιξία.
Η σχέση ανάμεσα στα δύο στοιχεία
Ευαισθησία χωρίς αυστηρότητα δεν επιτρέπει στον ηγέτη να πάρει δύσκολες αποφάσεις, να απαιτήσει και να επιτύχει υψηλές επιδόσεις. Αυστηρότητα, χωρίς ευαισθησία κάνει τον ηγέτη ανελέητο.
Και τα δύο στοιχεία, επομένως, είναι απαραίτητα και λειτουργούν συμπληρωματικά: το ένα χωρίς το άλλο οδηγεί σε ελλιπή ή προβληματική ηγετική συμπεριφορά.
Η απουσία ευαισθησίας οδηγεί σε αναποτελεσματικότητα στη σχέση με τους ανθρώπους, ενώ η απουσία αυστηρότητας οδηγεί σε αναποτελεσματικότητα ως προς τα αποτελέσματα και τους στόχους. Ένας αποτελεσματικός ηγέτης χρειάζεται και τα δύο ταυτόχρονα, όχι το ένα εις βάρος του άλλου.
Οι συγχύσεις που πρέπει να αποφεύγονται
Αρκετά στελέχη συχνά συγχέουν τις έννοιες και τις συμπεριφορές της ευαισθησίας και της αυστηρότητας με το αυταρχικό και δημοκρατικό – συμμετοχικό στυλ ηγεσίας. Η σύγχυση αυτή δεν βοηθάει ασφαλώς καθόλου την αποτελεσματική άσκηση της ηγετικής συμπεριφοράς. Άλλο πράγμα είναι το αυταρχικό στυλ ηγεσίας και άλλο η έλλειψη ευαισθησίας για τους ανθρώπους.
Αυταρχικό στυλ και ευαισθησία μπορούν να συνυπάρχουν
Υπάρχουν περιπτώσεις που το στυλ ηγεσίας αναγκαστικά πρέπει να είναι αυταρχικό. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάρχει ευαισθησία για τους ανθρώπους. Αυτή πρέπει να αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της ηγετικής συμπεριφοράς σε όλες ανεξαιρέτως τις περιπτώσεις. Για παράδειγμα, όταν το παιδί είναι μικρό και ανώριμο, το στυλ των γονέων αναγκαστικά είναι λίγο ή πολύ αυταρχικό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι γονείς δεν είναι ευαίσθητοι, δεν νοιάζονται, δεν φροντίζουν, δεν αγκαλιάζουν, δεν αγαπούν τα μικρά παιδιά τους.
Συμμετοχικό στυλ και αυστηρότητα μπορούν να συνυπάρχουν
Επίσης, το συμμετοχικό στυλ σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει έλλειψη αυστηρότητας. Το στυλ μπορεί να είναι συμμετοχικό, ταυτόχρονα όμως η αυστηρότητα με την έννοια που προαναφέρθηκε πρέπει να υπάρχει.
Ένα συχνό λάθος είναι να ταυτίζεται το αυταρχικό στυλ με την έλλειψη ευαισθησίας, ή το συμμετοχικό στυλ με την έλλειψη αυστηρότητας. Στην πραγματικότητα, ένας αυταρχικός γονιός μπορεί να είναι απόλυτα ευαίσθητος και στοργικός, όπως και ένας ηγέτης με συμμετοχικό στυλ μπορεί —και πρέπει— να παραμένει αυστηρός ως προς τους στόχους, τις δεσμεύσεις και τα αποτελέσματα.