Ηγεσία και Μάνατζμεντ 🧭
Έχοντας κατανοήσει σε κάποιον βαθμό τις έννοιες της ηγεσίας και του ηγέτη, ακολουθεί ανάλυση των εννοιών του μάνατζμεντ και του μάνατζερ, για πληρέστερη κατανόηση. Παρά τις πολλές απόψεις που έχουν αναπτυχθεί στη βιβλιογραφία, η έννοια της ηγεσίας διαφέρει από την έννοια του μάνατζμεντ, όπως και η έννοια του ηγέτη από αυτήν του μάνατζερ.
Μάνατζμεντ και ηγεσία ως συμπληρωματικοί ρόλοι
Πριν γίνει αναφορά στην ειδοποιό διαφορά μεταξύ των εννοιών, είναι χρήσιμο να τονισθεί ότι η εννοιολογική διαφορά δεν αφορά τα άτομα που ασκούν το μάνατζμεντ και την ηγεσία ως ρόλους ή λειτουργίες. Δηλαδή, ένα άτομο μπορεί και πρέπει να ασκεί ταυτόχρονα και μάνατζμεντ και ηγεσία. Αυτό σημαίνει ότι το μάνατζμεντ και η ηγεσία είναι συμπληρωματικοί ρόλοι ή λειτουργίες εξίσου απαραίτητες για την αποτελεσματικότητα των στελεχών και των οργανώσεων που διοικούν. Άλλωστε, τελική επιδίωξη και του μάνατζερ και του ηγέτη είναι η επίτευξη αποτελεσμάτων μέσω άλλων ανθρώπων, αξιοποιώντας αποτελεσματικά τους διαθέσιμους υλικούς και μη υλικούς πόρους.
Ένα στέλεχος δεν χρειάζεται να διαλέξει ανάμεσα στο να είναι μάνατζερ ή ηγέτης. Το ζητούμενο είναι να ασκεί και τους δύο ρόλους ταυτόχρονα, αφού ο ένας δεν υποκαθιστά τον άλλο.
Ο συνδυασμός των δύο ρόλων —του μάνατζερ και του ηγέτη— μπορεί να αποδοθεί σε τέσσερις συνδυασμούς:
| Μάνατζερ | Ηγέτης | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|
| ΝΑΙ | ΝΑΙ | Ιδανικός Ηγέτης |
| ΝΑΙ | ΟΧΙ | Διαχειριστής |
| ΟΧΙ | ΝΑΙ | Οραματιστής |
| ΟΧΙ | ΟΧΙ | Ανίκανος Προϊστάμενος |
Ένα στέλεχος που ασκεί μόνο το μάνατζμεντ, χωρίς ηγετικά χαρακτηριστικά, λειτουργεί απλώς ως διαχειριστής. Αντίστροφα, κάποιος με ηγετικά χαρίσματα που δεν διαθέτει διοικητικές ικανότητες παραμένει απλώς οραματιστής. Ο συνδυασμός και των δύο είναι απαραίτητος για τον ιδανικό ηγέτη.
Οι βασικές διαφορές μάνατζερ και ηγέτη
Πιο πρακτικά, οι βασικές διαφορές μεταξύ του μάνατζερ και του ηγέτη παρουσιάζονται στον πιο κάτω πίνακα:
| Μάνατζερ - Προϊστάμενος | Ηγέτης |
|---|---|
| Διορίζεται | Αναδεικνύεται |
| Χρησιμοποιεί νόμιμη - «δοτή» δύναμη (εξουσία) | Χρησιμοποιεί προσωπική δύναμη |
| Δίνει οδηγίες - εντολές, ανταμοιβές - τιμωρίες, παρακινεί μέσω «κατώτερων» αναγκών | Περνά όραμα, εμπνέει, πείθει, κινητοποιεί μέσω ιδανικών, αξιών, «ανώτερων» αναγκών |
| Ελέγχει | Κερδίζει εμπιστοσύνη, ενδυναμώνει |
| Δίνει έμφαση στις διαδικασίες στα συστήματα και στη λογική - μυαλό | Δίνει έμφαση στους ανθρώπους, τα συναισθήματα, την καρδιά, τη διαίσθηση |
| Κινείται σε προκαθορισμένα - τυπικά πλαίσια | Ανοίγει ορίζοντες, διευρύνει τα πλαίσια |
| Ενδιαφέρεται κυρίως για το «πώς» | Ενδιαφέρεται κυρίως για το «γιατί» |
| Δέχεται και διαχειρίζεται την κατεστημένη κατάσταση ( status quo ), προτιμά τη σταθερότητα | Προκαλεί το κατεστημένο, κάνει αλλαγές, καινοτομεί |
| Αποδέχεται την πραγματικότητα | Ερευνά την πραγματικότητα |
| Δίνει έμφαση στο παρόν, βραχυπρόθεσμη προοπτική | Δίνει έμφαση στο μέλλον, μακροπρόθεσμη προοπτική |
| Κάνει τα πράγματα σωστά | Κάνει τα σωστά πράγματα |
Πρώτη ουσιαστική διαφορά: διορισμός έναντι ανάδειξης
Πρώτη ουσιαστική διαφορά μεταξύ του μάνατζερ και του ηγέτη είναι ότι ο πρώτος διορίζεται, ενώ ο δεύτερος αναδεικνύεται, λόγω της ηγετικής συμπεριφοράς του. Για παράδειγμα, ένας επιχειρηματίας - ιδιοκτήτης με βάση τους νόμους αναλαμβάνει Πρόεδρος ή Διευθύνων Σύμβουλος και με τη σειρά του προσλαμβάνει και τοποθετεί στην επιχείρησή του τους Προϊσταμένους και τους Διευθυντές όλων των ιεραρχικών επιπέδων. Ο Πρωθυπουργός εκλέγεται με βάση τους νόμους, γίνεται πράξη διορισμού και στη συνέχεια ο ίδιος διορίζει τους/τις Υπουργούς.
Ο ηγέτης, αντίθετα, αναδεικνύεται λόγω της θετικής και δημιουργικής άσκησης επιρροής στους «οπαδούς» ή υφιστάμενούς του και όχι εξουσίας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι αυτός που διορίζεται δεν μπορεί να αναδειχθεί και ως ηγέτης στον χώρο του.
Το ότι κάποιος διορίζεται σε μια θέση (π.χ. Διευθυντής) δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να αναδειχθεί και ως πραγματικός ηγέτης στον χώρο του. Ο διορισμός δίνει τη θέση· η ηγετική συμπεριφορά κερδίζει την αναγνώριση.
Δεύτερη ουσιαστική διαφορά: πώς επιτυγχάνονται τα αποτελέσματα
Δεύτερη ουσιαστική διαφορά που συνδέεται με την πρώτη είναι ότι ο μάνατζερ επιτυγχάνει αποτελέσματα μέσω των υφισταμένων, δίνοντας εντολές, προγραμματίζοντας, συντονίζοντας, ελέγχοντας και ασκώντας την εξουσία που διαθέτει. Ο ηγέτης αντίθετα, εμπνέει, ελκύει, πείθει.
Τρίτη διαφορά: τα κίνητρα παρακίνησης
Τρίτη διαφορά είναι ότι ο μάνατζερ παρακινεί με υλικά ή χειροπιαστά κίνητρα, όπως αμοιβές, προαγωγές κ.λπ., ενώ ο ηγέτης παρακινεί μέσω του οράματος, των αξιών, των ιδανικών και της ικανοποίησης ανώτερων αναγκών, όπως η αυτοεκτίμηση, η υπερηφάνεια, η συμβολή σε έναν σκοπό και δίνοντας νόημα στο ό,τι κάνουν οι συνεργάτες του στην καθημερινότητα.
Τέταρτη διαφορά: στάση απέναντι στην κατεστημένη κατάσταση
Τέταρτη διαφορά είναι ότι ο μάνατζερ κινείται σε τυπικά και προκαθορισμένα πλαίσια και διαχειρίζεται την κατεστημένη κατάσταση. Ο ηγέτης αμφισβητεί την κατεστημένη κατάσταση, ανοίγει νέους ορίζοντες, συλλαμβάνει, σχεδιάζει και υλοποιεί διαρκώς αλλαγές που οδηγούν τον οργανισμό ή την κοινωνία σε πρόοδο και καλύτερο μέλλον. Αναζητά συνεχώς το διαφορετικό και το καινούργιο. Διαπνέεται από ριζοσπαστικό πνεύμα και είναι προσανατολισμένος στο μέλλον.
Η προτίμηση του μάνατζερ στη σταθερότητα και στη διαχείριση της κατεστημένης κατάστασης δεν είναι αδυναμία — είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία ενός οργανισμού. Η ηγεσία, όμως, χρειάζεται επιπλέον το ριζοσπαστικό, μελλοντοστραφές στοιχείο που φέρνει την αλλαγή. Οι δύο λειτουργίες συμπληρώνουν η μία την άλλη, δεν ανταγωνίζονται.
Η ηγεσία ως υπερσύνολο του μάνατζμεντ
Πέραν, όμως, των εννοιολογικών αυτών διευκρινίσεων, η έννοια της ηγεσίας στις επιχειρήσεις ή οργανισμούς έχει καθιερωθεί ως υπερσύνολο του μάνατζμεντ. Δηλαδή, η αποτελεσματική ηγεσία εμπεριέχει την άσκηση του μάνατζμεντ, όπως και η έννοια του ηγέτη εμπεριέχει και την έννοια του μάνατζερ. Συνεπώς, η έννοια «ηγέτης» είναι ευρύτερη αυτής του «μάνατζερ». Ο ηγέτης πρέπει να είναι και μάνατζερ, δηλαδή, να ασκεί ταυτόχρονα και τις διοικητικές λειτουργίες (μάνατζμεντ), όπως προγραμματισμός, οργάνωση, Διεύθυνση, έλεγχος.
Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι κάθε αποτελεσματικός ηγέτης ασκεί, πέρα από την έμπνευση και την επιρροή, και τις κλασικές διοικητικές λειτουργίες (προγραμματισμό, οργάνωση, διεύθυνση, έλεγχο). Δεν μπορεί κανείς να είναι πραγματικός ηγέτης χωρίς να ασκεί ταυτόχρονα μάνατζμεντ.