Τι είναι ηγεσία και τι είναι ηγέτης 🧭
Η κοινή αντίληψη για την ηγεσία
Η ηγεσία και ο ηγέτης συχνά ταυτίζονται με την κορυφή της διοικητικής πυραμίδας της επιχείρησης ή του οργανισμού. Έτσι, στην καθημερινή αντίληψη:
- Η ηγεσία της επιχείρησης είναι ο πρόεδρος ή ο Γενικός Διευθυντής.
- Η ηγεσία του πανεπιστημίου είναι ο πρύτανης.
- Η ηγεσία του Υπουργείου είναι ο Υπουργός.
- Η ηγεσία του συνδικάτου είναι ο πρόεδρός του.
Για τη Διοικητική Επιστήμη, όμως, η ηγεσία και ο ηγέτης δεν έχουν καμία σχέση με αυτή την έννοια της «κορυφής», δηλαδή της ανώτατης διοίκησης της επιχείρησης ή Οργανισμού.
Το ότι κάποιος κατέχει τον ανώτατο τίτλο σε έναν οργανισμό (πρόεδρος, διευθυντής, υπουργός) δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι και ηγέτης. Η Διοικητική Επιστήμη ορίζει την ηγεσία με βάση την επιρροή που ασκεί κάποιος στη σκέψη και τη συμπεριφορά των άλλων, όχι με βάση τη θέση που κατέχει στην ιεραρχία.
Ο επιστημονικός ορισμός της ηγεσίας
Αξιοποιώντας και συνθέτοντας τους πιο έγκυρους ορισμούς που υπάρχουν στη βιβλιογραφία, η ηγεσία θα μπορούσε να ορισθεί ως η διαδικασία επηρεασμού της σκέψης, των στάσεων και των συμπεριφορών μιας μικρής ή μεγάλης, τυπικής ή άτυπης ομάδας ανθρώπων από ένα άτομο (ηγέτη), με τέτοιο τρόπο, ώστε εθελοντικά και πρόθυμα και με την κατάλληλη συνεργασία να δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό για να υλοποιούν αποτελεσματικά οράματα και στόχους που απορρέουν από την αποστολή της ομάδας ή του οργανισμού για πρόοδο ή ένα καλύτερο μέλλον.
Στον ορισμό αυτό ξεχωρίζουν τρία βασικά στοιχεία:
- Η ηγεσία είναι μια διαδικασία επηρεασμού της σκέψης, των στάσεων και της συμπεριφοράς μιας ομάδας από ένα άτομο.
- Η επιρροή αυτή γίνεται αποδεκτή εθελοντικά και πρόθυμα από τα μέλη της ομάδας, με την κατάλληλη συνεργασία.
- Στόχος της είναι η αποτελεσματική υλοποίηση οραμάτων και στόχων που πηγάζουν από την αποστολή της ομάδας ή του οργανισμού, για πρόοδο και καλύτερο μέλλον.
Τι δεν μπορεί να αγοράσει ο ηγέτης
Ο Πρόεδρος μιας πολύ μεγάλης εταιρείας υποστήριζε τα εξής:
«Μπορείτε να αγοράσετε τον χρόνο ενός ανθρώπου. Μπορείτε, επίσης, να αγοράσετε τη φυσική παρουσία ενός ανθρώπου σε συγκεκριμένο χώρο και για συγκεκριμένο χρόνο. Μπορείτε, ακόμη, να αγοράσετε έναν ελάχιστο αριθμό μυϊκό κινήσεων – εργασιών του συγκεκριμένου ανθρώπου στον συγκεκριμένο χρόνο και χώρο. Αυτά μπορείτε να τα αγοράσετε. Αυτά όμως που δεν μπορείτε να αγοράσετε και αυτά που σας χρειάζονται, ως προϊσταμένους, για να επιτυγχάνετε υψηλές επιδόσεις είναι το κέφι, το μεράκι, ο ενθουσιασμός, η αφοσίωση, το πάθος των ανθρώπων σας. Αυτά δεν αγοράζονται. Αυτά κερδίζονται».
Ο χρόνος και η φυσική παρουσία ενός εργαζομένου μπορούν να «αγοραστούν» με έναν μισθό. Το κέφι, ο ενθουσιασμός, το πάθος και η αφοσίωσή του, όμως, δεν αγοράζονται με χρήματα — κερδίζονται. Αυτή είναι ακριβώς η ουσία της ηγεσίας: η ικανότητα να κερδίζει κανείς αυτά που δεν μπορεί να πληρώσει.
Πράγματι, το πάθος, ο ενθουσιασμός, το κέφι, η πρωτοβουλία, η δημιουργικότητα, η έμπνευση, η εμπιστοσύνη, η δέσμευση, η αφοσίωση, οι σωστές συμπεριφορές, η πίστη, η ψυχή και το μυαλό και η καρδιά των ανθρώπων δεν αγοράζονται. Είναι, όμως, αυτά που απαιτούνται για να αξιοποιήσουν στο μέγιστο τις δυνατότητές τους οι άνθρωποι και να φθάσουν οι οργανισμοί στις μέγιστες δυνατές επιδόσεις. Η ηγεσία, λοιπόν, ως άσκηση επιρροής, αφορά ακριβώς σε αυτές τις στάσεις και συμπεριφορές των ανθρώπων.
Ηγέτης είναι εκείνο το άτομο, το οποίο ασκεί θετική και δημιουργική επιρροή πάνω σε άλλα άτομα. Τα κάνει να τον «ακολουθούν εθελοντικά και πρόθυμα» και να του έχουν εμπιστοσύνη.
Ποιος είναι ηγέτης
Ηγέτης είναι αυτός που κερδίζει την εθελοντική και πρόθυμη συμμετοχή των ανθρώπων στην υλοποίηση στόχων ή έργου. Ηγέτης είναι αυτός που κερδίζει τον ενθουσιασμό, το κέφι, το μεράκι, την όρεξη, το πάθος, την αφοσίωση, τη δέσμευση, την πίστη, την εμπιστοσύνη, το μυαλό, την ψυχή και την καρδιά των ανθρώπων και τους κάνει να δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό ως άτομα και ως ομάδα, για να επιτύχουν οράματα και στόχους, σε μια πορεία προόδου για ένα καλύτερο μέλλον.
Με αυτή την έννοια, λοιπόν, ηγέτης θα μπορούσε να είναι ένας Υπουργός, Πρόεδρος ή Διευθύνων Σύμβουλος ή Γενικός Διευθυντής μιας επιχείρησης, από τη στιγμή που επιτυγχάνει τα προηγούμενα στους ανθρώπους του. Θα μπορούσε, όμως, να είναι ηγέτης και ο Διευθυντής, όπως και ο Προϊστάμενος στο χαμηλότερο ιεραρχικό επίπεδο (π.χ. εργοδηγός, αρχιεργάτης), από τη στιγμή που κάνει τους συνεργάτες του να τον ακολουθούν εθελοντικά και πρόθυμα και να του έχουν εμπιστοσύνη.
Θα μπορούσε επίσης να είναι ηγέτης, ο πατέρας ή η μητέρα στα παιδιά, όπως και ένα παιδί σε άλλα παιδιά της παρέας του, όταν καταφέρνει να τα κάνει να το ακολουθούν εθελοντικά και πρόθυμα, ασκώντας πάνω τους επιρροή.
Σύμφωνα με τη Διοικητική Επιστήμη, ηγέτης μπορεί να είναι εξίσου ένας Γενικός Διευθυντής, ένας εργοδηγός, ένας γονέας ή ακόμη και ένα παιδί μέσα στην παρέα του — αρκεί να κερδίζει την εθελοντική και πρόθυμη ακολούθηση των άλλων. Αυτή είναι η έννοια του ηγέτη για τη Διοικητική Επιστήμη και τις επιχειρήσεις, και όχι αυτή του «μεγάλου ανδρός ή γυναικός» που επικρατεί σε άλλους χώρους (π.χ. Ιστορία).
Ηγέτης και άλλες μορφές επιρροής
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονισθεί ότι εκτός από τον ηγέτη υπάρχουν και άλλοι που ασκούν επιρροή σε άλλους ανθρώπους, όπως οι δημαγωγοί, οι ηγεμόνες, οι τσαρλατάνοι και οι λαϊκιστές.
Δημαγωγοί, τσαρλατάνοι και λαϊκιστές ασκούν κι αυτοί επιρροή σε άλλους ανθρώπους, όμως δεν είναι ηγέτες με την έννοια που δίνει η Διοικητική Επιστήμη. Αυτοί χειραγωγούν τη σκέψη και τα συναισθήματα των ανθρώπων για δικό τους όφελος και στηρίζονται στην εξαπάτηση, το ψέμα και τον εντυπωσιασμό. Η διαφορά τους από τον ηγέτη είναι θεμελιώδης: η επιρροή του ηγέτη είναι θετική και δημιουργική, ενώ η δική τους βασίζεται στην εξαπάτηση. Γι' αυτό και η επιρροή τους δεν διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.